Mưa lớn trên diện rộng tại Hà Nội: Tình trạng úng ngập được cải thiện rõ nét

Đường Võ Chí Công không xảy ra úng ngập sau những trận mưa liên tiếp gần đây. Ảnh chụp tối 23-8. Ảnh: Quang Thái

Từ 220 điểm ngập đến những tuyến phố không còn ngập

Mưa lớn là phép thử rõ nhất đối với năng lực thoát nước của một đô thị. Những ngày qua, tại Hà Nội, mưa xuất hiện trên diện rộng, có thời điểm lượng mưa lớn trong thời gian ngắn hơn 150mm. Lực lượng thoát nước được bố trí ứng trực tại các khu vực trọng điểm, các phương tiện bơm di động sẵn sàng vận hành. Trên nhiều tuyến phố từng được xem là điểm nóng về úng ngập, giao thông vẫn cơ bản duy trì bình thường.

Tại đường Võ Chí Công, nơi trước đây thường xuyên xảy ra úng ngập khi mưa lớn, những ngày nước tiêu thoát hiệu quả. Công nhân thoát nước được bố trí tại hiện trường, sẵn sàng xử lý khi cần thiết. Phó Giám đốc Xí nghiệp Thoát nước số 2 Nguyễn Tuấn Anh cho biết: “Trước đây khu vực này thường xuyên ngập. Hiện nay, tuyến thoát nước Võ Chí Công đã được đấu nối theo lệnh khẩn cấp, kết nối qua ngõ 685 theo hướng tiêu thoát ra Hồ Tây, qua đó giảm áp lực cho hệ thống hiện hữu”.

Tại vị trí đối diện ngõ 685, nơi nước từ phía cầu Nhật Tân dồn về khi mưa lớn, xe bơm di động công suất lớn được bố trí thường trực. Khi phát sinh úng ngập, 4 bơm trên xe có thể được vận hành để bơm khẩn cấp vào hệ thống thoát nước khu vực Ciputra.

Tại chợ Hàng Da, một cách làm khác được triển khai. Bể điều tiết ngầm dung tích 2.500m3 được đưa vào vận hành, tạo thêm không gian chứa nước ngay dưới lòng phố. Trước khi có mưa, bể được bơm rút để tạo dung tích dự phòng. Khi khu vực Nhà Hỏa, Phùng Hưng có nguy cơ úng ngập, nước được đưa vào bể, giảm lưu lượng và áp lực cho hệ thống thoát nước.

Phó Trưởng phòng Quản lý thoát nước và xử lý nước thải (Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội) Đỗ Văn Vị đánh giá, trận mưa này cho thấy công trình đã phát huy hiệu quả. Khu vực cơ bản không xuất hiện úng ngập. Trong trận mưa đêm 20 và rạng sáng 21-8 cũng không ghi nhận tình trạng úng ngập.

Tại chân cầu Vĩnh Tuy, gần ngõ 536 phố Minh Khai, sự thay đổi được người dân cảm nhận trực tiếp. Đây từng là khu vực ngập nghiêm trọng, nước có thời điểm dâng đến đầu gối, rác nổi trên mặt đường. Anh Lê Anh Quân, người dân ngõ 536 phố Minh Khai cho biết: “Trước đây tình trạng ngập của đường rất nghiêm trọng, đến nay gần như được khắc phục”.

Dốc Minh Khai cũng từng là điểm thường xuyên úng ngập. Trưởng phòng Kế hoạch kỹ thuật, Xí nghiệp Thoát nước số 3 Trần Văn Lâm thông tin, trước đây, phạm vi đọng nước tại khu vực có lúc dài khoảng 100m, rộng 50m. Những trận mưa gần đây, khu vực không xảy ra úng ngập, hệ thống thoát nước qua mương Vĩnh Tuy vận hành tương đối tốt. Tại ngõ 165, phố Thái Hà, nơi có vị trí trũng trên tuyến phố, một trạm bơm công suất 400m3/giờ được lắp đặt để bơm nước từ mặt đường vào tuyến cống hóa Thành Công. Khi mưa lớn, cụm bơm di động công suất 500m3/giờ được tăng cường.

Cùng với đó, hồ Đống Đa được vận hành cửa phai trong thời gian mưa nhằm tăng khả năng tiêu thoát, hạ mực nước đệm trên hệ thống. Theo Phó Giám đốc Xí nghiệp Thoát nước số 4 Đinh Quang Việt Thắng, việc kết hợp trạm bơm tại chỗ với điều tiết từ hồ Đống Đa giúp khu vực ngõ 165, phố Thái Hà không xảy ra úng ngập, giao thông vẫn diễn ra suôn sẻ.

Những ghi nhận này đặt cạnh mùa mưa năm 2025 cho thấy một khoảng cách đáng kể. Sau những đợt mưa lớn do ảnh hưởng của bão số 10 và số 11, toàn thành phố từng ghi nhận 220 điểm úng ngập cục bộ.

Thời gian qua, Hà Nội quyết liệt triển khai 10 công trình khẩn cấp, tập trung vào những khu vực, lưu vực và đầu mối có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu thoát nước. Đến mùa mưa năm 2026, các hạng mục chính của 10 công trình này đã cơ bản được đưa vào vận hành. Hiệu quả của công trình chống ngập được kiểm chứng trên chính những con đường sau mưa.

Bổ sung năng lực cho hệ thống

Những thay đổi trên không đến từ một công trình đơn lẻ. Trước mùa mưa năm nay, nhiều dự án đã được hoàn thành, bổ sung công suất bơm, dung tích điều hòa và mạng lưới dẫn nước cho hệ thống hiện hữu.

Theo số liệu tổng hợp, thông qua các dự án, hệ thống thoát nước Hà Nội được bổ sung khoảng 33m3/giây công suất bơm. Cùng với đó, 19 hồ điều hòa được bổ sung hệ thống bơm, khai thác thêm khoảng 1,4 triệu mét khối dung tích tham gia điều tiết. Hơn 10,5km cống thoát nước được lắp đặt bổ sung. Hai bể điều tiết ngầm tại chợ Hàng Da và gầm chui xe lửa Bắc Đuống có tổng dung tích khoảng 4.300m3 cũng đã hoàn thành.

Những con số này đã chứng minh hệ thống đang được bổ sung theo nhiều hướng. Nước mưa cần có nơi để chứa, có đường để dẫn và có công suất để bơm tiêu. Nếu chỉ tăng một mắt xích, hiệu quả sẽ bị hạn chế khi các khâu còn lại không đáp ứng. Các hồ Phú Đô, Đồng Bông 2, Thụy Phương, Yên Nghĩa 1, Yên Nghĩa 2 được đưa vào khai thác.

Tại phía Tây, hồ Đồng Bông 2 tiếp nhận nước từ khu vực Tố Hữu và các vùng lân cận. Với người dân, hiệu quả của công trình được thể hiện bằng việc nước rút nhanh hơn sau mưa. Ông Phạm Quang Hải (phường Đại Mỗ) cho biết: “Tuyến đường trước đây rất trũng, vào mùa mưa thường xuyên ngập, có điểm nước dâng khiến xe máy không thể đi qua. Trong các đợt mưa giữa và cuối tháng 7, nước được thu gom về hồ Đồng Bông 2, giúp tình trạng ngập trên các tuyến Tố Hữu và khu vực lân cận như: Mễ Trì, Đại Mỗ, Trung Văn, Cương Kiên được giải tỏa nhanh hơn”.

Đại lộ Thăng Long là một trường hợp khác cho thấy việc bổ sung đồng bộ nhiều hạng mục có thể tạo ra thay đổi rõ rệt. 6 hạng mục tiêu thoát nước gồm các trạm bơm: Cầu Ngà 1, Cầu Ngà 3, Bắc An Khánh, Đồng Tép, rãnh hình thang Đại lộ Thăng Long và cửa phai Lam Khánh được triển khai đồng bộ. Riêng trạm bơm Cầu Ngà 1 có 3 tổ bơm mới, bổ sung khoảng 6m3/giây; tổng công suất bơm bổ sung cho khu vực khoảng 16m3/giây.

Rõ ràng, chống ngập không chỉ đơn thuần là tăng thêm máy bơm mà còn cần thêm hồ điều hòa tạo dung tích đón nước; trạm bơm đưa nước ra khỏi khu vực; tuyến cống, rãnh dẫn nước về đúng hướng; cửa phai điều tiết mực nước. Các công trình phải kết nối với nhau để tạo thành một chuỗi tiêu thoát. Những mắt xích này trước đây còn thiếu hoặc chưa đủ năng lực, nay đang được bổ sung.

Công trình phải đi cùng vận hành

Hạ tầng mới tạo thêm năng lực cho hệ thống, nhưng công trình có phát huy được hiệu quả hay không còn phụ thuộc rất lớn vào vận hành. Những ngày qua, tại khu vực trước Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, công nhân Xí nghiệp Thoát nước số 2 kiểm tra các miệng ga, cửa thu nước. Từng nắp ga được mở, rác và vật cản được xử lý để dòng nước không bị cản trở khi mưa lớn.

Tổ trưởng Tổ Duy trì số 10, Xí nghiệp thoát nước số 2 (Công ty TNHH một thành viên Thoát nước Hà Nội) Trương Thành Luân cho biết: “Trước mỗi trận mưa, lực lượng tổ chức tua vớt rác, kiểm tra tấm chắn và các vật cản có thể ảnh hưởng dòng chảy. Khi mưa lớn, lực lượng được huy động mở các bộ A1, A2 để tăng khả năng tiêu thoát”.

Ở dưới mặt đường, công tác nạo vét cũng được duy trì thường xuyên. Tại tuyến cống Xuân Tảo, việc nạo vét được thực hiện bằng dây chuyền cơ giới kết hợp thủ công trên chiều dài hơn 500m. Tuyến cống có kích thước khoảng 1,5 x 2m. Những đoạn cống nhỏ, sâu hoặc có nhiều vật cản vẫn cần công nhân trực tiếp xuống cống xử lý.

Phó Trưởng phòng Hệ thống Môi trường Chuyển đổi số (Công ty TNHH một thành viên Thoát nước Hà Nội) Bùi Ngọc Uyên khẳng định: “Hằng ngày, công nhân kiểm tra, nạo vét phế thải, bùn đất và xử lý sự cố trong hệ thống. Khi mưa lớn, lực lượng chuyển sang ứng trực tại hiện trường, mở nắp ga, khơi thông dòng chảy, xử lý vật cản và phối hợp phân luồng giao thông khi cần thiết”.

Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận thì Hà Nội vẫn có thể ngập khi lượng mưa vượt quá khả năng tiêu thoát. Một đô thị lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và phải đối mặt với những trận mưa ngày càng cực đoan không thể giải quyết những tồn tại tích tụ trong nhiều năm chỉ trong một mùa mưa.

Nếu sau những trận mưa lớn năm 2025, câu hỏi thường trực là “Hà Nội lại ngập ở đâu?”, thì mùa mưa năm nay đã xuất hiện một câu hỏi khác: “Vì sao những nơi từng ngập nặng lại không còn ngập như trước?”. Câu trả lời nằm trên chính những con đường sau mưa. Đó là thêm một hướng thoát nước ở Võ Chí Công, thêm dung tích điều tiết tại Hàng Da, Phú Đô, Đồng Bông 2, thêm công suất bơm tại Đại lộ Thăng Long, thêm các tuyến cống, rãnh dẫn nước và thêm lực lượng bám sát từng điểm thu nước.

Từ 220 điểm úng ngập cục bộ được ghi nhận sau những trận mưa lớn năm 2025 đến thực tế nhiều khu vực từng ngập nay cơ bản không còn ngập như trước, Hà Nội đang cho thấy một cách tiếp cận khác để giải quyết vấn đề úng ngập. Không chờ nước dâng mới chống ngập, thay vào đó là tập trung bổ sung những mắt xích còn thiếu, giải tỏa điểm nghẽn của hệ thống và nâng cao chất lượng vận hành.

Dù chưa thể khẳng định Hà Nội đã giải quyết xong bài toán úng ngập nhưng thực tế chứng minh sự chuyển biến có thể nhìn thấy, đo đếm. Và quan trọng hơn cả, người dân đã nhận thấy tình hình úng ngập được cải thiện rõ nét trên những con đường, trong những khu dân cư sau mỗi trận mưa.