Mưa sao băng Perseid đạt cực đại, bầu trời Việt Nam có cơ hội đón hàng chục sao băng mỗi giờ

Trận mưa sao băng này đạt đỉnh điểm vào gần giữa tháng 8, khi Trái Đất giao cắt với đám mây bụi do sao chổi Swift-Tuttle để lại.

Perseid đạt cực đại trong đêm 12, rạng sáng 13/8

Perseid là một trong những trận mưa sao băng nổi tiếng và ổn định nhất hằng năm, hình thành khi Trái Đất đi xuyên qua dòng bụi và mảnh vụn do sao chổi 109P/Swift-Tuttle để lại. Khi những hạt vật chất này lao vào khí quyển với vận tốc khoảng 59 km/giây, chúng nóng lên và phát sáng, tạo thành những vệt sáng mà mắt người quan sát được trên bầu trời.

Theo lịch quan sát năm 2026 của International Meteor Organization (IMO), Perseid hoạt động từ khoảng 17/7 đến 24/8, với cực đại dự kiến vào ngày 13/8. Mô hình của IMO cho thấy vùng cực đại truyền thống trải rộng từ khoảng 21 giờ ngày 12/8 đến 9 giờ ngày 13/8 theo giờ quốc tế, vì vậy đêm 12 và rạng sáng 13/8 là khoảng thời gian đặc biệt đáng theo dõi.

Tại Việt Nam, thời điểm thuận lợi nhất là sau nửa đêm và kéo dài đến trước bình minh, khi điểm phát xạ biểu kiến của Perseid - nằm trong khu vực chòm sao Perseus (Anh Tiên) - đã lên cao hơn trên bầu trời. Các hướng dẫn quan sát tại Việt Nam cũng khuyến nghị theo dõi từ khoảng 1 giờ sáng, hướng về phía đông bắc, nhưng không nhất thiết phải nhìn cố định vào chòm sao Perseus.

Điều quan trọng là không nên hiểu con số 100 sao băng mỗi giờ theo nghĩa người quan sát chắc chắn sẽ đếm được 100 vệt trong một giờ. Đây là ZHR (Zenithal Hourly Rate) - tốc độ lý thuyết trong điều kiện lý tưởng, khi bầu trời hoàn toàn tối, điểm phát xạ ở thiên đỉnh và tầm nhìn không bị che khuất. IMO đưa ra ZHR khoảng 100 cho Perseid 2026.

Trong thực tế, số sao băng nhìn thấy sẽ thấp hơn đáng kể, đặc biệt tại các thành phố lớn do ô nhiễm ánh sáng, mây và điều kiện quan sát. Một địa điểm nông thôn, vùng núi hoặc khu vực có bầu trời tối sẽ cho trải nghiệm tốt hơn nhiều. Planetary Society ước tính người quan sát tại một địa điểm tối có thể kỳ vọng khoảng 50-75 sao băng/giờ trong giai đoạn cực đại năm nay.

Mưa sao băng Perseid ngày 8/8/2026. Ảnh: Đạt Nguyễn/Cộng đồng Nhiếp ảnh thiên văn Việt Nam - VN Astrophotography Community

Vì sao Perseid 2026 được đánh giá là đặc biệt thuận lợi?

Yếu tố đáng chú ý nhất năm nay là Mặt Trăng gần như không gây nhiễu ánh sáng.

NASA cho biết Perseid 2026 diễn ra vào đêm 12-13/8, đúng thời điểm Trăng non, mang lại điều kiện quan sát rất thuận lợi trên phần lớn thế giới nếu thời tiết cho phép.

Ánh sáng Mặt Trăng thường là một trong những nguyên nhân khiến các sao băng mờ bị "chìm" trong nền trời. Khi Mặt Trăng ở pha mới, bầu trời về đêm tối hơn đáng kể, giúp mắt người phát hiện được nhiều vệt sáng yếu hơn.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với những năm cực đại Perseid trùng với trăng sáng. Trong năm 2026, người quan sát không cần chờ một khoảnh khắc hiếm hoi để tránh ánh trăng; gần như toàn bộ đêm cực đại đều có điều kiện ánh sáng tự nhiên thuận lợi. Timeanddate đánh giá sự kết hợp giữa Perseid và Trăng mới năm nay tạo ra một trong những điều kiện quan sát tốt nhất cho trận mưa sao băng này.

Perseid cũng nổi tiếng bởi các sao băng nhanh và sáng, một số để lại những vệt sáng kéo dài trên bầu trời. NASA cho biết các thiên thạch Perseid di chuyển với vận tốc khoảng 59 km/giây khi đi vào khí quyển Trái Đất.

Điểm phát xạ của Perseid nằm ở chòm sao Perseus, nhưng người quan sát không nên chỉ nhìn chằm chằm vào khu vực này. Các vệt sao băng có thể xuất hiện ở nhiều vị trí trên bầu trời. Nhìn vào một vùng trời rộng, cách điểm phát xạ khoảng 30-60 độ, thường giúp tăng khả năng bắt được những vệt dài và dễ nhận biết hơn.

Hướng dẫn cụ thể để ngắm Perseid tại Việt Nam

Thời gian: Tối 12/8 đến rạng sáng 13/8 là lựa chọn ưu tiên. Có thể quan sát thêm vào rạng sáng 12/8 và 14/8 vì hoạt động của Perseid kéo dài nhiều ngày quanh cực đại. IMO xác định toàn bộ khoảng cực đại rộng trải dài qua đêm 12-13/8.

Khung giờ: Nên bắt đầu từ khoảng 0-1 giờ sáng, sau đó kiên nhẫn quan sát đến trước bình minh. Hoạt động thường thuận lợi hơn sau nửa đêm và tăng khi điểm phát xạ lên cao. NASA cũng khuyến nghị quan sát Perseid trong các giờ từ sau nửa đêm đến trước bình minh.

Địa điểm: Hãy chọn nơi càng xa ánh đèn đô thị càng tốt. Nếu ở Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh, nên di chuyển ra khu vực ngoại thành, vùng nông thôn hoặc địa điểm có tầm nhìn rộng và ít đèn nhân tạo. Một bầu trời tối có thể tạo ra khác biệt rất lớn về số sao băng nhìn thấy.

Hướng nhìn: Có thể bắt đầu quan sát về phía đông bắc sau khoảng 1 giờ sáng, nơi chòm Perseus dần lên cao. Tuy nhiên, không cần cố định tầm mắt vào một điểm. Hãy nằm hoặc ngả người ở vị trí có thể bao quát phần lớn bầu trời và ưu tiên khu vực ít bị cây cối, nhà cao tầng che khuất.

Thiết bị: Không cần kính thiên văn hay ống nhòm. Perseid là hiện tượng có thể quan sát bằng mắt thường, và việc sử dụng kính có trường nhìn hẹp thậm chí khiến người quan sát bỏ lỡ nhiều vệt sao băng. NASA cũng xác nhận không cần thiết bị chuyên dụng để theo dõi trận mưa sao băng này.

Để mắt thích nghi bóng tối: Sau khi đến địa điểm quan sát, nên dành khoảng 20-30 phút để mắt thích nghi với bóng tối. Hạn chế nhìn màn hình điện thoại hoặc sử dụng nguồn sáng trắng mạnh trong thời gian này, bởi ánh sáng có thể làm giảm khả năng nhận biết những sao băng mờ.

Kiểm tra thời tiết: Đây là yếu tố có thể quyết định toàn bộ trải nghiệm. Một đêm có mưa hoặc nhiều mây sẽ gần như không thể quan sát sao băng dù điều kiện thiên văn rất lý tưởng. Vì vậy, trước khi di chuyển nên kiểm tra dự báo mây, mưa tại địa điểm dự định quan sát.

Người muốn chụp ảnh cũng không nhất thiết cần thiết bị thiên văn chuyên nghiệp. Một máy ảnh có khả năng phơi sáng thủ công, ống kính góc rộng, chân máy chắc chắn và chế độ chụp liên tục có thể ghi lại những vệt sao băng. Tuy nhiên, quan sát bằng mắt thường vẫn là cách đơn giản và hiệu quả nhất để thưởng thức toàn bộ bầu trời.

Perseid năm nay đặc biệt đáng chờ đợi bởi hai yếu tố cùng xuất hiện: cực đại rơi vào đêm 12-13/8 và bầu trời gần như không bị ánh trăng làm nhiễu. Với một địa điểm đủ tối, thời tiết thuận lợi và một chút kiên nhẫn, người quan sát tại Việt Nam hoàn toàn có cơ hội chứng kiến hàng chục vệt sao băng trong một đêm.

Đừng chờ đến đúng thời điểm cực đại mới ngước nhìn bầu trời. Chỉ cần tìm một nơi tối, nằm xuống, tắt điện thoại và kiên nhẫn quan sát - Perseid sẽ tự xuất hiện.