Muốn thắng 'trên sân nhà', doanh nghiệp phải tạo được giá trị khác biệt

Khi chi phí sản xuất, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và hành vi tiêu dùng liên tục thay đổi, bài toán đặt ra không phải mở rộng thật nhanh, mà cần tạo dựng năng lực cạnh tranh thực chất. Đầu tư cho nghiên cứu, công nghệ và giá trị khác biệt đang trở thành con đường để doanh nghiệp Việt gia tăng sức chống chịu và phát triển bền vững.

Từ lợi thế tự nhiên đến năng lực cạnh tranh thực chất

Thị trường nội địa với quy mô hơn 100 triệu dân là “sân nhà” giàu tiềm năng của doanh nghiệp Việt.

Thị trường nội địa với quy mô hơn 100 triệu dân từ lâu được xem là “sân nhà” giàu tiềm năng của doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, thực tế cho thấy giữ được thị phần trong nước đang trở thành thách thức không nhỏ khi hàng hóa, dịch vụ cạnh tranh ngày càng quyết liệt cả về chất lượng, giá thành và trải nghiệm khách hàng.

Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025, khu vực kinh tế tư nhân hiện chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động với hơn 1 triệu đơn vị, song phần lớn vẫn là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ; hơn 80% doanh nghiệp sử dụng dưới 50 lao động và trên 70% có vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Đáng chú ý, chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm – một con số phản ánh khoảng trống đáng kể về năng lực đổi mới sáng tạo.

Theo ông Nguyễn Tuấn Dương – Nhà sáng lập Công ty cổ phần Chăm sóc sức khỏe đường ruột Việt Nam cho rằng, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn đầu tư theo hướng dàn trải mà chưa xác định được yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Theo ông Nguyễn Tuấn Dương, doanh nghiệp Việt có lợi thế hiểu thị trường, hiểu người tiêu dùng nhưng vẫn gặp khó khăn trên chính sân nhà. Điều đó cho thấy vấn đề không nằm ở cơ hội thị trường mà nằm ở chiến lược phát triển và khả năng tạo ra giá trị khác biệt.

Từ khảo sát thực tiễn và nghiên cứu thị trường, doanh nghiệp lựa chọn tập trung nguồn lực vào ba trụ cột gồm: Nghiên cứu nhu cầu khách hàng; đánh giá lợi thế nội tại của Việt Nam; đầu tư công nghệ để hình thành sản phẩm có tính khác biệt.

Ông Nguyễn Tuấn Dương nhận định, điểm yếu không nằm ở tài nguyên mà nằm ở khả năng đầu tư để biến lợi thế thành giá trị thương mại.

Nhìn từ thực tiễn nhiều ngành hàng cho thấy nhận định này không phải cá biệt. Việt Nam sở hữu nguồn nguyên liệu dồi dào, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm, dược liệu, nhưng giá trị gia tăng tạo ra chưa tương xứng do tỷ lệ chế biến sâu còn thấp.

Trong khi đó, cạnh tranh hiện nay không còn chỉ là giá bán. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, tiêu chuẩn, tính minh bạch, trải nghiệm sử dụng và giá trị thương hiệu.

Do vậy, nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế chi phí thấp hoặc tăng trưởng bằng mở rộng quy mô, doanh nghiệp khó tạo được vị thế dài hạn.

Nghiên cứu – công nghệ – đổi mới: Con đường nâng sức cạnh tranh

Bài toán nâng cao năng lực cạnh tranh đang được nhìn nhận như yêu cầu sống còn của khu vực doanh nghiệp Việt Nam.

Điều này cho thấy dư địa cạnh tranh của doanh nghiệp không còn nằm chủ yếu ở mở rộng số lượng mà phải chuyển sang nâng chất lượng tăng trưởng.

Tại nhiều diễn đàn kinh tế gần đây, các chuyên gia đều cho rằng doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy từ “làm nhiều hơn” sang “làm tốt hơn”; từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Dương cho biết hướng đi được lựa chọn là hợp tác với đội ngũ nhà khoa học để phát triển công nghệ và sản phẩm mới, thay vì tham gia trực diện vào các phân khúc đã bão hòa.

Theo ông Dương, xây dựng thương hiệu không bắt đầu từ truyền thông mà bắt đầu từ giá trị thật của sản phẩm – gồm chất lượng, mức giá hợp lý, trải nghiệm khách hàng và khả năng duy trì chất lượng ổn định theo thời gian.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh xu hướng phát triển mới của doanh nghiệp Việt: lấy nghiên cứu và đổi mới làm nền tảng tăng trưởng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và cạnh tranh quốc tế gia tăng, doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào nguồn lực sẵn có mà phải đầu tư cho tri thức, công nghệ và quản trị. Đặc biệt, việc xác định đúng năng lực lõi sẽ giúp doanh nghiệp sử dụng hiệu quả nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thị trường.

Thị trường nội địa vẫn còn dư địa lớn cho doanh nghiệp Việt. Nhưng để biến tiềm năng thành lợi thế thực sự, doanh nghiệp cần đi xa hơn khẩu hiệu “người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”. Khi sản phẩm đủ chất lượng, công nghệ đủ khác biệt và giá trị đủ thuyết phục, doanh nghiệp Việt không chỉ giữ được thị trường trong nước mà còn có cơ hội bước vào những nấc thang cao hơn của chuỗi giá trị toàn cầu.

Đó cũng là con đường để kinh tế tư nhân trở thành động lực tăng trưởng quan trọng – không phải bằng số lượng doanh nghiệp nhiều hơn, mà bằng những doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh mạnh hơn.