Mỹ cấm robot hình người từ Trung Quốc: Cuộc cạnh tranh công nghệ bước sang mặt trận mới

Các robot hình người chào đón khách tham quan bằng màn trình diễn bên ngoài Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Bắc Kinh ngày 12-6. Ảnh: THX

Đằng sau lệnh cấm là bài toán an ninh quốc gia

Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) ngày 28-7 đã công bố lệnh cấm nhập khẩu đối với robot hình người, robot bốn chân tiên tiến và các bộ biến tần (inverter) có khả năng kết nối mạng sản xuất ở nước ngoài. Những sản phẩm này được bổ sung vào "Danh sách Thiết bị được bảo vệ", đồng nghĩa với việc các mẫu mới sẽ không còn được phép nhập khẩu vào Mỹ do bị đánh giá tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh quốc gia. Các sản phẩm đã được FCC cấp phép trước đó không bị ảnh hưởng.

Theo giới chức Mỹ, các thiết bị trên không còn đơn thuần là những cỗ máy cơ khí. Robot thế hệ mới được tích hợp AI, kết nối internet, có khả năng thu thập dữ liệu, nhận cập nhật phần mềm từ xa và giao tiếp qua mạng. Điều này khiến chúng trở thành những thiết bị có thể bị khai thác nếu rơi vào tay các tác nhân thù địch.

FCC cảnh báo robot kết nối mạng có nguy cơ bị lợi dụng để thu thập dữ liệu nhạy cảm, thực hiện hoạt động giám sát hoặc bị chiếm quyền điều khiển từ xa. Trong khi đó, các bộ biến tần được sử dụng rộng rãi trong hệ thống điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và trung tâm dữ liệu cũng có thể trở thành điểm yếu đối với lưới điện và hạ tầng số nếu bị tấn công mạng hoặc can thiệp từ bên ngoài. Chủ tịch FCC Brendan Carr cho biết mục tiêu của các biện pháp mới là bảo vệ chuỗi cung ứng công nghệ trọng yếu của Mỹ trước những nguy cơ an ninh ngày càng gia tăng.

Bên cạnh yếu tố an ninh, giới quan sát cho rằng quyết định này còn gắn với chiến lược thúc đẩy sản xuất trong nước. Chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần khẳng định cần xây dựng các chuỗi cung ứng độc lập đối với những công nghệ quan trọng, giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài và thúc đẩy quá trình tái công nghiệp hóa.

Cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung tiếp tục leo thang

Lệnh cấm mới được xem là bước mở rộng của cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, vốn trước đây chủ yếu tập trung vào chất bán dẫn, AI và thiết bị viễn thông.

Trong những năm gần đây, Washington đã liên tiếp áp đặt các biện pháp hạn chế đối với chip AI tiên tiến, thiết bị sản xuất bán dẫn, đầu tư công nghệ và nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc như Huawei hay China Telecom. Nay, robot hình người và robot bốn chân cũng được đưa vào nhóm công nghệ chiến lược cần kiểm soát. Động thái này diễn ra trong bối cảnh robot tích hợp AI được dự báo sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong sản xuất công nghiệp, logistics, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ và nhiều lĩnh vực của đời sống. Cùng với đó, sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu phục vụ AI cũng khiến các bộ biến tần trở thành thiết bị quan trọng đối với hạ tầng năng lượng.

Trong khi Mỹ đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát, Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất robot và là nhà sản xuất bộ biến tần lớn nhất toàn cầu với các doanh nghiệp như Sungrow và Huawei. Bắc Kinh coi robot và AI là những lĩnh vực chiến lược trong kế hoạch phát triển công nghiệp công nghệ cao.

Ngay sau quyết định của Mỹ, Trung Quốc đã lên tiếng phản đối. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho rằng Washington đang mở rộng quá mức khái niệm an ninh quốc gia để gây sức ép đối với doanh nghiệp Trung Quốc. Theo bà, chủ nghĩa bảo hộ không giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của Mỹ mà chỉ gây thiệt hại cho chính các doanh nghiệp và người tiêu dùng nước này. Bắc Kinh cũng tuyên bố sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời tiếp tục thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm phát triển AI theo hướng có trách nhiệm.

Dù trước mắt các quy định mới chỉ áp dụng đối với những mẫu robot và bộ biến tần chưa được cấp phép lưu hành, giới phân tích nhận định đây là dấu hiệu cho thấy khái niệm "an ninh quốc gia" đang được mở rộng sang nhiều lĩnh vực công nghệ mới. Những thiết bị từng được xem là sản phẩm công nghiệp thông thường nay đã trở thành tài sản chiến lược, gắn chặt với an ninh mạng, khả năng chống chịu của nền kinh tế và lợi thế cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên AI.