Mỹ cần diesel Nga: Vì sao và điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Trạm phân phối các sản phẩm dầu mỏ tại cảng New York và New Jersey ở New York, Mỹ, ngày 24/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Áp lực nhiên liệu buộc Mỹ tìm đến Nga

Ngày 9/10, Tổng thống Donald Trump thông báo đã đạt thỏa thuận với người đồng cấp Nga Vladimir Putin về việc đưa diesel Nga trở lại thị trường Mỹ và thị trường toàn cầu. Theo truyền thông Mỹ, Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel, sau đó giao thêm 500.000 tấn trong tháng 11, rồi 1 triệu tấn tiếp theo và các lô hàng lớn hơn trong thời gian sau đó, tùy thuộc tình trạng các nhà máy lọc dầu của Nga. Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép tạm thời cho phép nhập khẩu diesel Nga đến ngày 7/4/2027.

Động thái này đánh dấu sự điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách của Washington. Mỹ từng cấm nhập khẩu dầu Nga sau khi Moskva mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, đồng thời tiếp tục siết trừng phạt các công ty dầu khí Nga nhằm hạn chế nguồn thu phục vụ chiến sự. Thỏa thuận mới được công bố chỉ vài tuần sau khi chính quyền Trump tăng sức ép trừng phạt đối với ngành năng lượng Nga, khiến quyết định nới lỏng lần này càng thu hút sự chú ý.

Động lực trực tiếp nằm ở giá nhiên liệu. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá diesel bán lẻ bình quân tại nước này lên tới 6,53 USD/gallon vào ngày 22/9, mức cao kỷ lục, trước khi giảm còn khoảng 6,28 USD/gallon hôm 9/10. Một năm trước, mức giá bình quân chỉ khoảng 3,68 USD/gallon.

Giá nhiên liệu tăng không chỉ ảnh hưởng đến người lái xe mà còn lan sang toàn bộ nền kinh tế, bởi diesel là nhiên liệu chủ chốt của xe tải, hệ thống giao hàng, máy móc nông nghiệp và nhiều hoạt động công nghiệp. Chi phí vận chuyển tăng có thể đẩy giá thực phẩm và hàng hóa tiêu dùng lên cao.

Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran cùng những gián đoạn tại Trung Đông đã làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga cũng ảnh hưởng đến năng lực cung ứng của một trong những nước xuất khẩu diesel lớn. Theo truyền thông trong nước, giá diesel tại Mỹ đã tăng khoảng 70% kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran ngày 28/2.

Khác với dầu thô, diesel là sản phẩm đã qua chế biến, được sử dụng trực tiếp trong vận tải và sản xuất. Vì vậy, ngay cả khi nguồn cung dầu thô vẫn tồn tại, thị trường vẫn có thể thiếu diesel nếu công suất lọc dầu bị gián đoạn hoặc việc vận chuyển sản phẩm hoàn chỉnh gặp trở ngại. Đây là lý do Mỹ tìm cách bổ sung diesel thay vì chỉ tập trung vào nguồn dầu thô.

Diesel Nga có gì đặc biệt?

Nga là một trong những nước có ngành lọc dầu và xuất khẩu nhiên liệu quy mô lớn. Diesel Nga không nhất thiết có chất lượng vượt trội so với sản phẩm từ các quốc gia khác; giá trị của nguồn cung này nằm ở quy mô sản xuất, khả năng đưa hàng ra thị trường và thời điểm có thể giao hàng.

Một chi tiết đáng chú ý là sự khác biệt giữa diesel mùa Hè và các loại nhiên liệu dành cho mùa Đông. Diesel cần đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật khác nhau tùy điều kiện nhiệt độ, đặc biệt là khả năng duy trì dòng chảy và đi qua bộ lọc khi trời lạnh. Theo chuyên gia năng lượng Clayton Seigle, Nga đang tìm cách tiêu thụ lượng diesel mùa Hè để chuyển sang sản xuất các loại phù hợp hơn với mùa Đông và điều kiện Bắc Cực trong những tháng tới.

Điều này có thể tạo lợi ích cho cả hai bên: Mỹ có thêm một nguồn cung trong lúc giá cao, còn Nga có đầu ra cho lượng diesel cần được giải phóng trước khi cơ cấu sản xuất chuyển sang nhiên liệu mùa lạnh.

Tuy nhiên, khả năng xuất khẩu của Nga không phải không có giới hạn. Các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine đã gây gián đoạn hoạt động tại các nhà máy lọc dầu; Nga từng hạn chế xuất khẩu diesel từ tháng 7 để bảo đảm nguồn cung trong nước. Tổng thống Trump cũng cho biết lượng hàng giao thêm sẽ phụ thuộc vào tình trạng các cơ sở lọc dầu Nga.

Giá diesel có thể hạ nhiệt đến đâu?

Thông báo về thỏa thuận đã tác động đến thị trường tài chính: hợp đồng tương lai diesel tại Mỹ giảm gần 5% sau khi thông tin được công bố. Tuy nhiên, phản ứng ban đầu của thị trường không đồng nghĩa người tiêu dùng sẽ sớm thấy giá tại các trạm nhiên liệu giảm tương ứng.

Các chuyên gia năng lượng được hãng tin AP dẫn lời tỏ ra thận trọng về hiệu quả của thỏa thuận. Michael Lynch thuộc Quỹ Nghiên cứu Chính sách Năng lượng cho rằng việc chuyển diesel Nga sang Mỹ có thể khiến những khách hàng hiện tại của Nga phải tìm nguồn thay thế. Khi đó, hàng hóa được phân bổ lại giữa các thị trường thay vì làm tăng đáng kể tổng nguồn cung toàn cầu. Tác động giảm giá, nếu có, có thể chỉ xuất hiện ở một số khu vực hoặc trong thời gian ngắn.

Daniel Sternoff, chuyên gia tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, nhận định nguồn diesel bổ sung từ Nga có thể giúp thị trường ổn định hơn, nhưng khó đảo ngược xu hướng giá cao khi năng lực lọc dầu tại Trung Đông vẫn bị ảnh hưởng bởi xung đột và gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz. Theo ông, nguồn cung các sản phẩm lọc dầu vẫn chỉ ở mức khoảng một nửa so với trước chiến tranh.

Vì vậy, triển vọng giá nhiên liệu sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố hơn một thỏa thuận song phương: diễn biến chiến sự tại Trung Đông, mức độ an toàn của các tuyến vận tải, khả năng phục hồi của các nhà máy lọc dầu và lượng diesel Nga thực sự được giao. Nếu các điểm nghẽn này kéo dài, nguồn cung mới có thể giúp giảm bớt sức ép nhưng khó tạo ra một đợt giảm giá sâu và bền vững.

Phép thử đối với chính sách trừng phạt Nga

Thỏa thuận cũng mở ra tranh luận về mối quan hệ giữa mục tiêu kinh tế và chính sách đối ngoại của Mỹ. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ trích quyết định nới lỏng hạn chế, cho rằng việc tăng doanh thu năng lượng có thể giúp Moskva tiếp tục chiến sự. Một số nghị sĩ Mỹ, trong đó có nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon, cũng phản đối việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt vào thời điểm Nga vẫn tiến hành các cuộc tấn công ở Ukraine.

Về phía Washington, việc cho phép nhập khẩu diesel được xem như một biện pháp nhằm bổ sung nguồn cung và giảm giá nhiên liệu. Nhưng nếu các lô hàng được triển khai trên quy mô lớn, Nga sẽ có thêm doanh thu từ xuất khẩu trong khi Mỹ phải cân nhắc tác động của quyết định này đối với sức ép kinh tế mà nước này và các đồng minh đang duy trì với Moskva.

Trong ngắn hạn, thị trường sẽ theo dõi liệu những chuyến hàng đầu tiên có được giao đúng kế hoạch và có đủ lớn để tạo khác biệt hay không. Về dài hạn, nếu khủng hoảng năng lượng tiếp tục kéo dài, Washington có thể phải cân nhắc thêm các biện pháp tăng nguồn cung trong nước, cải thiện hiệu suất các nhà máy lọc dầu và phối hợp với các đối tác để giải phóng dự trữ.

Thỏa thuận diesel Nga vì thế vừa là phản ứng trước sức ép giá nhiên liệu, vừa là phép thử cho khả năng dung hòa giữa nhu cầu kinh tế trước mắt và mục tiêu chiến lược của Mỹ.