Mỹ đang bị Trung Quốc “bóp nghẹt” chuỗi cung ứng AI như thế nào?

Các doanh nghiệp Mỹ đang đua nhau tìm đến Kimi K3 của Moonshot AI để thay thế các sản phẩm đắt đỏ của Silicon Valley. Ảnh: WP.

Dù Washington liên tục đưa ra cảnh báo về an ninh quốc gia và tìm cách tách rời hai nền kinh tế trong lĩnh vực công nghệ, nhưng giới truyền thông Mỹ cho rằng các doanh nghiệp nước này trên thực tế đã bị Trung Quốc nắm giữ những mắt xích quan trọng trong phần cứng AI và chuỗi cung ứng.

Tờ Washington Post ngày 11/10 đăng bài nhan đề “In the race for AI dominance, the U.S. relies on a surprising ally: China” (Trong cuộc đua giành vị thế thống trị AI, Mỹ lại phải dựa vào một đồng minh bất ngờ: Trung Quốc), trong đó nhấn mạnh: Nếu buộc phải chuyển toàn bộ chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc, chi phí sản xuất có thể tăng vọt.

Chi phí robot Tesla có thể tăng gần gấp ba nếu tách khỏi Trung Quốc

Trung Quốc sở hữu nền tảng sản xuất công nghiệp lớn nhất thế giới, giúp các doanh nghiệp nước này nhanh chóng chế tạo mẫu thử, kiểm nghiệm và cải tiến hàng loạt sản phẩm AI.

Trong nhiều thập niên qua, các thành phố như Thâm Quyến, Thượng Hải và Hàng Châu đã hình thành mạng lưới nhà cung cấp linh kiện điện tử dày đặc, từ bộ điều khiển chuyển động, cảm biến đến các đơn vị đo lường quán tính (IMU). Đây là những lĩnh vực mà Trung Quốc có lợi thế cạnh tranh rất lớn trong ngành robot.

Theo ước tính của Morgan Stanley, nếu sử dụng linh kiện từ các nhà cung cấp Trung Quốc để sản xuất robot hình người Optimus 2 của Tesla, chi phí vật liệu vào khoảng 46.000 USD/con. Nhưng nếu chuyển sang chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc, con số này có thể tăng gần gấp ba, lên tới 132.000 USD.

Theo ước tính của Morgan Stanley, nếu chuyển sang chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc,giá thành robot hình người Optimus 2 của Tesla có thể tăng gần gấp ba. Ảnh: Sohu.

Lý Khai Phục, CEO của công ty AI Trung Quốc 01.AI, cho rằng nước này có lợi thế về năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng, chi phí thấp và tốc độ đưa sản phẩm ra thị trường. Chu kỳ cải tiến sản phẩm của các doanh nghiệp Trung Quốc thậm chí có thể nhanh gấp bốn lần doanh nghiệp Mỹ, khiến Washington khó dễ dàng vượt qua khoảng cách này.

AI Trung Quốc tập trung vào phần cứng và ứng dụng thực tế

Tại Mỹ, các công ty AI hàng đầu coi trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) là mục tiêu tối thượng. Trong khi đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đi theo định hướng của chính phủ, xem AI là một công nghệ nền tảng có thể ứng dụng rộng rãi trong công nghiệp và đời sống hằng ngày.

Trần Hạo, nhà nghiên cứu tại Trường Kennedy (Kennedy School) thuộc Đại học Harvard, nhận định rằng các công ty Mỹ coi mô hình AI là yếu tố quan trọng nhất, trong khi Trung Quốc xem mô hình và phần cứng đều quan trọng như nhau. Đặc biệt, Trung Quốc có lợi thế rất lớn trong lĩnh vực sản xuất.

Công ty Tashan Technology tại Bắc Kinh chuyên phát triển chip xử lý xúc giác, giúp robot nhận biết độ nặng nhẹ của vật thể và thực hiện các thao tác đòi hỏi sự khéo léo. Ảnh: WP.

Chẳng hạn, công ty Tashan Technology tại Bắc Kinh chuyên phát triển chip xử lý xúc giác, giúp robot nhận biết độ nặng nhẹ của vật thể và thực hiện các thao tác đòi hỏi sự khéo léo, như cầm trứng, bóc tôm hoặc giao đồ ăn đến phòng khách sạn.

Trần Kim Lâm, phụ trách kinh doanh quốc tế của Tashan Technology, cho biết khách hàng Mỹ thường đặt ra những mục tiêu rất lớn ngay từ đầu. Ngược lại, tại Trung Quốc, ngay cả khi một sản phẩm chỉ làm tốt một nhiệm vụ cụ thể, vẫn có khách hàng sẵn sàng mua và sử dụng.

Trung tâm dữ liệu Mỹ đầy thiết bị “Made in China”

Không chỉ ngành robot, tham vọng đưa lợi ích của AI đến đông đảo người tiêu dùng Mỹ cũng phụ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc.

Những sản phẩm AI đời đầu như kính thông minh của Meta hay nhẫn thông minh Pebble Index đều được xuất xưởng từ các nhà máy tại Trung Quốc.

Trong những năm gần đây, Mỹ đẩy mạnh xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Riêng năm ngoái, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô siêu lớn của Mỹ đã nhập khẩu khoảng 45 tỷ USD hàng hóa liên quan đến AI từ Trung Quốc, bao gồm phần cứng máy tính, hệ thống làm mát, điều hòa không khí và thiết bị phòng cháy chữa cháy.

Tashan đang thiết kế loại robot dùng trong khách sạn, có thể mang các đơn hàng dịch vụ phòng đến tận tay cho du khách. Ảnh: WP.

Nhà sản xuất module thu phát quang học Trung Quốc Zhongji Innolight có gần 60% hoạt động kinh doanh gắn với các khách hàng Mỹ như Alphabet, Amazon và Nvidia.

Điều đáng chú ý là ngay cả khi công ty này bị quân đội Mỹ đưa vào danh sách các doanh nghiệp bị cho là có liên hệ với quân đội Trung Quốc, chính quyền của Tổng thống Trump vẫn phải đối mặt với bài toán khó: vừa muốn hạn chế thiết bị trung tâm dữ liệu mới sản xuất tại Trung Quốc vì lý do an ninh quốc gia, vừa phải tính đến mức độ phụ thuộc của ngành AI Mỹ vào chuỗi cung ứng này.

Kyle Chan, chuyên gia AI tại Viện Brookings, nhận định: “Khi nói đến việc tách rời hay phụ thuộc, không cần đào sâu cũng có thể thấy chuỗi cung ứng AI của Mỹ chứa đầy linh kiện Trung Quốc và những mối liên kết với Trung Quốc”.

Các mẫu bàn tay robot cảm biến xúc giác được trưng bày tại showroom của công ty Tashan Bắc Kinh. Ảnh: WP.

Mô hình AI Trung Quốc trở thành lựa chọn giá rẻ, doanh nghiệp Mỹ phản đối lệnh cấm

Sự phụ thuộc không chỉ nằm ở phần cứng mà còn lan sang các mô hình phần mềm AI.

Những mô hình có trọng số mở như Kimi K3 của Moonshot AI đang trở thành lựa chọn thay thế giá rẻ cho các sản phẩm đắt đỏ của Thung lũng Silicon. Các doanh nghiệp Mỹ như DoorDash và Airbnb nhận thấy những mô hình Trung Quốc này có thể đáp ứng nhiều tác vụ thường ngày.

Dù Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) và một số cơ quan khác cáo buộc các công ty AI Trung Quốc sử dụng mô hình của Mỹ để huấn luyện mà chưa được cho phép, nhu cầu của doanh nghiệp Mỹ đối với các sản phẩm AI Trung Quốc có chi phí thấp vẫn rất lớn.

Tháng 7 năm nay, khi chính quyền Trump cân nhắc ban hành lệnh cấm vì lý do an ninh quốc gia, một liên minh gồm gần 300 doanh nghiệp Mỹ đã lập tức lên tiếng phản đối.

Theo các nhà phân tích, diễn biến này cho thấy ngay cả các mô hình AI có trọng số mở cũng đang trở thành một lĩnh vực phụ thuộc mang tính địa chính trị.