Mỹ đề xuất khối thương mại khoáng sản quan trọng, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cùng đại diện các nước quan tâm đến liên minh khoáng sản tại buổi họp báo ngày 4/2. Ảnh: moroccoworldnews

Theo Reuters, động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington tăng cường nỗ lực nới lỏng sự kiểm soát của Trung Quốc đối với các nguyên liệu thiết yếu cho ngành sản xuất tiên tiến.

Trung Quốc lâu nay đã sử dụng vị thế kiểm soát chặt chẽ khâu chế biến nhiều loại khoáng sản như một đòn bẩy địa kinh tế, đôi khi hạn chế xuất khẩu, kìm hãm giá cả và làm suy yếu nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung của các quốc gia khác. Các nguyên liệu này đóng vai trò quan trọng trong sản xuất chất bán dẫn, xe điện và vũ khí tiên tiến.

“Chúng tôi muốn ngăn thị trường của mình bị tràn ngập bởi các khoáng sản quan trọng giá rẻ, gây ra tình trạng cạnh tranh không lành mạnh đối với các nhà sản xuất trong nước”, ông Vance nói với một nhóm bộ trưởng đang thăm Washington, dù không trực tiếp nhắc tới Trung Quốc.

Theo Phó Tổng thống Mỹ, Washington sẽ thiết lập các mức giá tham chiếu cho khoáng sản quan trọng ở từng công đoạn sản xuất. Đối với các thành viên trong khối ưu đãi, các mức giá này sẽ đóng vai trò như một giá sàn, được duy trì thông qua các điều chỉnh thuế quan nhằm bảo đảm tính toàn vẹn về giá.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đẩy mạnh các nỗ lực bảo đảm nguồn cung khoáng sản quan trọng sau khi Trung Quốc gây xáo trộn thị trường toàn cầu vào năm ngoái bằng việc giữ lại một số loại đất hiếm cần thiết cho các nhà sản xuất ô tô và công nghiệp Mỹ.

Ngày 2/2, Tổng thống Trump khởi động dự án kho dự trữ chiến lược khoáng sản quan trọng của Mỹ, mang tên Dự án Vault, với 10 tỷ USD vốn ban đầu từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ và 2 tỷ USD vốn tư nhân.

Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết 55 quốc gia đã tham gia các cuộc đàm phán tại Washington, trong đó có Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Nhật Bản, Đức, Australia và Cộng hòa Dân chủ Congo – những nước có năng lực khác nhau về khai thác hoặc tinh chế khoáng sản.

Ông Rubio nhận định các khoáng sản này hiện “tập trung rất nhiều trong tay một quốc gia” và đã trở thành “công cụ đòn bẩy trong địa chính trị”, dù không nêu đích danh Trung Quốc.

Tại cuộc họp, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer công bố một kế hoạch song phương với Mexico và một thỏa thuận ba bên với Liên minh châu Âu và Nhật Bản nhằm củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, tạo tiền đề cho một thỏa thuận rộng hơn với các đồng minh khác.

Cuộc họp nhấn mạnh nỗ lực hợp tác đa phương của Mỹ nhằm đối phó với sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực này thông qua việc phối hợp các công cụ chính sách, trong bối cảnh ông Trump từng khiến các đồng minh không hài lòng với chính sách thuế quan “Nước Mỹ trên hết”.

“Tôi cho rằng đây là sự thừa nhận của Mỹ rằng họ phải hành động phối hợp với các quốc gia khác để giảm bớt mức độ dễ tổn thương trong những lĩnh vực mà Trung Quốc đang thống trị nguồn cung”, ông Scott Kennedy, Giám đốc chương trình kinh doanh và kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, nhận định.

Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum cho biết 11 quốc gia nữa sẽ được bổ sung vào liên minh thương mại khoáng sản quan trọng trong tuần này, bên cạnh Mỹ, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Saudi Arabia và Thái Lan. Ngoài ra, khoảng 20 quốc gia khác đã bày tỏ “sự quan tâm mạnh mẽ” tới việc tham gia.

Các kế hoạch hiện tập trung nghiên cứu những biện pháp cụ thể như hỗ trợ giá, thiết lập tiêu chuẩn thị trường, trợ cấp và cơ chế thu mua bảo đảm nhằm khuyến khích sản xuất. Mỹ, EU và Nhật Bản cũng cho biết sẽ thúc đẩy các hướng đi khác, bao gồm thảo luận trong khuôn khổ G7 và Quan hệ Đối tác An ninh Khoáng sản.

Nỗ lực thiết lập giá sàn đa quốc gia cho khoáng sản quan trọng được xem là bước đi mới nhất của chính quyền Trump trong việc can thiệp sâu hơn vào hoạt động của doanh nghiệp tư nhân. Nhà Trắng đã nắm giữ cổ phần tại một số công ty khoáng sản cũng như tại hãng sản xuất chip Intel, đồng thời đàm phán với các công ty dược phẩm nhằm hạ giá thuốc.

Sau thông tin về khối thương mại mới, cổ phiếu các công ty khoáng sản giảm mạnh. MP Materials, Critical Metals, NioCorp Developments và USA Rare Earth đều mất từ 11% đến 15% trong phiên giao dịch chiều tại New York.

Thông qua việc bảo đảm mức giá tối thiểu bằng các quy tắc thương mại phối hợp, Washington kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án khai thác và chế biến vốn gặp khó khi cạnh tranh với nguồn cung giá rẻ từ Trung Quốc. Các quan chức cho biết Mỹ đang dần từ bỏ cách tiếp cận hỗ trợ giá sàn riêng lẻ cho từng dự án trong nước để hướng tới một giải pháp mang tính toàn cầu.

Cách tiếp cận này có thể định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu đối với các vật liệu thiết yếu cho xe điện, chất bán dẫn và hệ thống quốc phòng, đồng thời làm tăng chi phí ngắn hạn cho các nhà sản xuất và gia tăng căng thẳng thương mại với Bắc Kinh.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington nói với Reuters rằng Bắc Kinh “từ lâu đã đóng vai trò quan trọng và mang tính xây dựng trong việc duy trì an toàn và ổn định chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng toàn cầu” và sẵn sàng tiếp tục nỗ lực theo hướng này.

Việc Trung Quốc mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm vào năm ngoái đã gây chậm trễ và gián đoạn sản xuất đối với các nhà sản xuất ô tô ở châu Âu và Mỹ, trong khi tình trạng dư thừa lithium do Trung Quốc tạo ra cũng khiến nhiều kế hoạch mở rộng sản xuất tại Mỹ bị đình trệ. Những phụ thuộc này làm gia tăng lo ngại của Washington và các đối tác, vốn đã nhiều năm tìm cách xây dựng năng lực khai thác và chế biến bền vững trong nước đối với lithium, niken, đất hiếm và các khoáng sản quan trọng khác.

Tổng thống Trump, người dự kiến thăm Trung Quốc vào tháng 4, cho biết trên mạng xã hội Truth Social rằng ông đã có cuộc điện đàm “xuất sắc” với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào sáng 4/2, thảo luận nhiều vấn đề thương mại và an ninh từ đậu nành đến Iran, nhưng không đề cập tới khoáng sản. Ảnh hưởng của Trung Quốc trong lĩnh vực này từng thể hiện rõ vào tháng 10, khi ông Trump đồng ý giảm thuế đối với hàng hóa Trung Quốc để đổi lấy cam kết của Bắc Kinh không siết chặt hơn nữa việc hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc