Mỹ hỗ trợ tình báo để Mexico tiêu diệt trùm ma túy khét tiếng nhất 'El Mencho'

Giao thông tê liệt trên tuyến đường cao tốc gần Acatlan de Juarez, bang Jalisco (Mexico) hôm 22/2 sau khi các nhóm tội phạm phóng hỏa đốt xe. Đây là đòn trả đũa việc quân đội tiêu diệt trùm ma túy khét tiếng "El Mencho", khiến bạo lực lan rộng khắp nhiều bang. Ảnh: AFP

Cuộc đột kích tại Tapalpa

Ngày 22/2, Bộ Quốc phòng Mexico chính thức xác nhận Nemesio Oseguera Cervantes (thường gọi là "El Mencho", khoảng 60 tuổi) đã bị tiêu diệt trong một chiến dịch truy quét của lực lượng đặc nhiệm. Cuộc giao tranh ác liệt diễn ra tại thị trấn Tapalpa, nằm trên bờ biển Thái Bình Dương thuộc bang miền Tây Jalisco.

Theo báo cáo quân sự, "El Mencho" bị thương nặng trong cuộc đấu súng và tử vong khi đang được trực thăng quân sự di lý về Mexico City. Thi thể của trùm ma túy này sau đó đã được đưa về thủ đô dưới sự hộ tống an ninh dày đặc của Lực lượng Vệ binh Quốc gia.

Chiến dịch truy bắt "El Mencho" vấp phải sự chống trả quyết liệt từ các tay súng bảo vệ. Phía quân đội Mexico xác nhận có 6 nghi phạm thuộc băng đảng CJNG bị tiêu diệt và 3 binh sĩ bị thương. Lực lượng chức năng đã bắt giữ 2 đối tượng, đồng thời thu giữ một kho vũ khí hạng nặng, bao gồm nhiều xe bọc thép tự chế và các loại súng phóng lựu có khả năng bắn hạ máy bay và tiêu diệt xe bọc thép.

Đáng chú ý, chiến dịch này có sự phối hợp tình báo chặt chẽ từ phía Mỹ. Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt xác nhận Washington đã "cung cấp hỗ trợ tình báo", đồng thời gửi lời cảm ơn tới quân đội Mexico vì sự hợp tác và thực thi thành công chiến dịch. Đại sứ quán Mexico tại Mỹ cũng cho biết thêm, bên cạnh nỗ lực cốt lõi của tình báo quân đội Mexico, các thông tin bổ trợ từ phía Mỹ đã đóng vai trò quan trọng trong khuôn khổ hợp tác an ninh song phương.

Làn sóng bạo lực trả đũa

Ngay sau khi tin tức về cái chết của "El Mencho" lan truyền, lực lượng tàn dư của CJNG đã phát động một làn sóng bạo lực trả đũa quy mô lớn, làm tê liệt nhiều khu vực tại Mexico. Các tay súng đã phóng hỏa hàng chục phương tiện giao thông, tạo thành các chướng ngại vật nhằm phong tỏa hơn 20 tuyến đường huyết mạch, chủ yếu tại bang Jalisco và lan rộng sang các bang lân cận như Michoacan, Guerrero, Tamaulipas và Nuevo Leon.

Tại Guadalajara, thủ phủ bang Jalisco và là một trong những thành phố lớn nhất Mexico, đường phố trở nên vắng lặng. Các cửa hàng, hiệu thuốc và trạm xăng đồng loạt đóng cửa.

Bà Maria Medina, một nhân viên trạm xăng, bàng hoàng kể lại với hãng tin AFP: "Những kẻ có vũ trang xuất hiện và yêu cầu tất cả mọi người ra ngoài trước khi châm lửa đốt. Tôi tưởng chúng sẽ bắt cóc chúng tôi nên đã phải chạy đến một quầy bán taco gần đó để tìm chỗ trốn".

Tình trạng hỗn loạn cũng biến thành phố nghỉ mát nổi tiếng Puerto Vallarta thành một "khu vực chiến sự" theo lời mô tả của nhiều du khách trên mạng xã hội, với những cột khói đen bốc lên dày đặc.

Các hãng hàng không lớn của Mỹ và Canada như Air Canada, United Airlines, American Airlines và Southwest đã buộc phải đình chỉ hàng chục chuyến bay đến các điểm đến như Puerto Vallarta, Guadalajara và Manzanillo.

Trước tình hình an ninh leo thang, Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đã lên tiếng kêu gọi người dân giữ bình tĩnh, khẳng định chính phủ liên bang đang phối hợp chặt chẽ với chính quyền các bang để kiểm soát tình hình. Chính quyền đã cho phép ít nhất 8 bang đình chỉ các lớp học trực tiếp, trong khi hệ thống tư pháp cho phép đóng cửa các tòa án tại những khu vực có nguy cơ cao.

Bang Jalisco cũng thông báo hủy bỏ toàn bộ các sự kiện tụ tập đông người, bao gồm các trận đấu bóng đá, mặc dù đây là địa phương dự kiến đăng cai 4 trận đấu trong khuôn khổ World Cup vào mùa hè tới.

Đặc nhiệm Vệ binh Quốc gia Mexico tuần tra gắt gao quanh trụ sở Văn phòng Công tố chuyên trách Tội phạm có Tổ chức (FEMDO) tại thủ đô Mexico City ngày 22/2. Động thái an ninh này diễn ra ngay sau khi quân đội xác nhận tiêu diệt thành công thủ lĩnh băng đảng Jalisco Thế hệ mới Nemesio Oseguera. Ảnh: AFP

Hồ sơ băng đảng CJNG

Nemesio Oseguera Cervantes từng là một cựu sĩ quan cảnh sát trước khi dấn thân vào con đường tội phạm. Kể từ khi thành lập vào năm 2009, băng đảng Jalisco Thế hệ mới (CJNG) dưới sự lãnh đạo của "El Mencho" đã trỗi dậy nhanh chóng, trở thành một trong những tổ chức tội phạm bạo lực và tinh vi nhất thế giới.

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp Mỹ, CJNG không chỉ là nhà cung cấp cocaine và heroin hàng đầu sang thị trường Mỹ mà còn là trung tâm sản xuất ma túy tổng hợp, và đặc biệt là opioid tổng hợp fentanyl - loại ma túy đang gây ra cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng tại Mỹ.

Theo các hãng tin, CJNG nổi tiếng với các chiến thuật tàn bạo như cưỡng bức lao động, ép buộc tòng quân và là băng đảng tiên phong trong việc sử dụng thiết bị bay không người lái gắn chất nổ để tấn công dân thường và lực lượng an ninh tại các khu vực hẻo lánh. Mạng lưới này đã đa dạng hóa hoạt động từ buôn lậu ma túy sang trộm cắp nhiên liệu, tống tiền, buôn lậu người và tội phạm tài chính phức tạp. Chính phủ Mỹ từng treo thưởng lên tới 15 triệu USD cho cái đầu của "El Mencho" và liệt CJNG vào danh sách các tổ chức khủng bố quốc tế.

Tác động và phản ứng quốc tế

Cái chết của "El Mencho" được coi là đòn tấn công uy lực nhất của chính phủ Mexico kể từ sau vụ bắt giữ các thủ lĩnh sáng lập băng đảng Sinaloa là Joaquin "El Chapo" Guzman và Ismael "El Mayo" Zambada.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum đang phải chịu áp lực ngoại giao khổng lồ từ Washington. Kể từ khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã liên tục yêu cầu Mexico phải mạnh tay hơn trong việc ngăn chặn dòng chảy ma túy, đặc biệt là fentanyl. Ông Trump từng đe dọa áp thuế đối với hàng xuất khẩu của Mexico và không loại trừ khả năng sử dụng các hành động quân sự đơn phương nhằm vào các băng đảng.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau - cựu Đại sứ Mỹ tại Mexico hoan nghênh chiến dịch này, gọi "El Mencho" là một trong những tên trùm "khát máu và tàn nhẫn nhất". Ông nhấn mạnh: "Đây là một bước tiến tuyệt vời cho Mexico, Mỹ, khu vực Mỹ Latinh và toàn thế giới".

Về phía Mexico, Tổng thống Sheinbaum cam kết sẽ tiếp tục tăng cường nỗ lực hợp tác với Mỹ trong cuộc chiến chống tội phạm xuyên quốc gia, nhưng đồng thời khẳng định đanh thép quan điểm bảo vệ chủ quyền quốc gia, cảnh báo chống lại bất kỳ hành động quân sự đơn phương nào từ phía nước ngoài trên lãnh thổ Mexico.

Tại khu vực, Guatemala đã lập tức tăng cường an ninh tại các đoạn biên giới "chiến lược" giáp với Mexico nhằm ngăn chặn các nhóm tội phạm tàn dư xâm nhập. Các quốc gia như Mỹ, Canada và Đức cũng đã ban hành cảnh báo đi lại khẩn cấp, khuyến cáo công dân tại Mexico tìm nơi trú ẩn an toàn.

Các chuyên gia an ninh cảnh báo rằng Mexico có thể sẽ phải đối mặt với một chu kỳ bạo lực mới. Ông Carlos Olivo, cựu đặc vụ thuộc Cơ quan Chống Ma túy Mỹ (DEA), nhận định: "Chắc chắn sẽ xảy ra các cuộc xung đột đẫm máu giữa các phe phái để tranh giành quyền lực, và những cơn co giật bạo lực này có thể kéo dài trong nhiều năm tới".