Mỹ - Iran 'lệch pha' trên bàn đàm phán

Doha: Có đối thoại nhưng chưa có cuộc gặp Mỹ - Iran

Reuters ngày 30/6 dẫn thông báo của Chính phủ Mỹ cho biết, hai đặc phái viên của Nhà Trắng là các ông Steve Witkoff và Jared Kushner đã tới Doha để làm việc với các nhà trung gian và giới chức Qatar trong nỗ lực duy trì động lực ngoại giao về vấn đề Iran sau khi hai nước đạt thỏa thuận khung mang tên Bản ghi nhớ Islamabad hôm 17/6.

Hai ông Witkoff (phải) và Kushner đã tới Qatar, nhưng chưa có lịch tiếp xúc trực tiếp với phái đoàn Iran. Ảnh: Reuters

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed Al Ansari, chương trình làm việc của phái đoàn Mỹ tập trung vào tiến trình đàm phán Mỹ - Iran, tình hình Lebanon và các vấn đề an ninh khu vực. Doha một lần nữa nhấn mạnh vai trò trung gian khi cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ đối thoại giữa Washington và Tehran.

Cùng ngày, CNN đưa tin Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani đã tiếp ông Witkoff và ông Kushner để trao đổi về các cuộc đàm phán Mỹ - Iran cũng như những diễn biến mới trong khu vực. Cuộc gặp cũng xem xét các bước triển khai bản ghi nhớ hợp tác giữa hai bên, những nỗ lực thúc đẩy ổn định khu vực thông qua đối thoại và ngoại giao, đồng thời bàn về việc duy trì lệnh ngừng bắn tại Lebanon.

Ở chiều ngược lại, Tehran phát đi thông điệp thận trọng hơn. Sáng 1/7 (giờ Hà Nội), Iran thông báo sẽ cử các đoàn công tác tới Qatar trong tuần này nhưng bác bỏ khả năng gặp trực tiếp giới chức Mỹ.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố: "Không có cuộc gặp nào ở bất kỳ cấp độ nào với phía Mỹ được lên lịch trong những ngày tới".

Thay vào đó, các cuộc tiếp xúc nếu có sẽ diễn ra ở cấp kỹ thuật thông qua trung gian Qatar. Guardian dẫn lời quan chức Iran cho hay, trọng tâm trước mắt là hoàn thiện các nội dung kỹ thuật của thỏa thuận khung, đặc biệt là việc giải phóng ít nhất 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran ở nước ngoài và dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt nhằm vào xuất khẩu dầu mỏ.

Iran thể hiện thái độ thận trọng về đàm phán với Mỹ. Ảnh: Reuters

Trong khi đó, trước khi phái đoàn lên đường tới Doha, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cho biết Iran đã đề nghị tổ chức cuộc gặp với các quan chức Mỹ ngay trong ngày 30/6. Tuy nhiên, ông sau đó thể hiện sự dè dặt khi nhận định cuộc gặp "có thể quan trọng, cũng có thể không", đồng thời cho rằng phải chờ kết quả thực tế.

Việc Washington đề cập đến một cuộc gặp trực tiếp trong khi Tehran công khai bác bỏ khả năng đó cho thấy hai bên vẫn chưa thống nhất ngay cả về hình thức đối thoại.

Reuters nhận định, khoảng cách giữa hai bên còn thể hiện ở cách hiểu về lộ trình thực hiện thỏa thuận. Iran cho rằng trước tiên cần hoàn tất các điều khoản ngừng bắn và các cam kết kinh tế trước khi chuyển sang những chủ đề khó hơn như giới hạn chương trình hạt nhân.

Trong khi đó, Mỹ muốn nhanh chóng đưa tiến trình sang giai đoạn thương lượng toàn diện hơn nhằm xây dựng một thỏa thuận hòa bình lâu dài.

Hormuz và Lebanon tiếp tục là "điểm nghẽn"

Bên cạnh những khác biệt về trình tự ngoại giao, các diễn biến trên thực địa cũng tiếp tục tác động mạnh tới tiến trình Mỹ - Iran. Một trong những vấn đề then chốt vẫn là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới trước khi xung đột bùng phát.

Theo Reuters, Iran khẳng định vẫn giữ quyền kiểm soát hoạt động qua lại tại eo biển này cùng với Oman. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 30/6 nhắc lại tuyên bố chủ quyền tại Hormuz "thuộc về Iran và Oman", đồng thời việc lưu thông sẽ phải tuân theo các quy định do Tehran đặt ra.

Lưu lượng tàu bè qua eo biển Hormuz tăng, nhưng chưa trở về mức trước chiến sự. Ảnh: GettyImages

Các quan chức Iran cũng cho biết nước này dự kiến áp dụng cơ chế thu phí đối với tàu thuyền khi giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày kết thúc vào giữa tháng 8/2026. Mỹ phản đối kế hoạch này và nhiều lần cảnh báo Iran không được thu phí đối với eo biển Hormuz.

Dữ liệu của dịch vụ theo dõi hàng hải MarineTraffic cho thấy lưu lượng tàu bè qua Hormuz mới phục hồi một phần kể từ khi Mỹ-Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad. Trong 24 giờ gần nhất có 32 tàu đi qua eo biển, gồm 17 tàu tiến vào vịnh Ba Tư và 15 tàu rời khu vực. Con số này thấp hơn nhiều mức trung bình khoảng 110 tàu mỗi ngày trước khi chiến sự bùng phát.

Phân tích của kênh TankerTrackers chỉ ra rằng, kể từ khi lệnh phong tỏa cảng biển Iran do Mỹ áp đặt được dỡ bỏ hai tuần trước, Iran đã xuất khẩu khoảng 50 triệu thùng dầu thô, nhưng nhiều nước vùng Vịnh vẫn gặp khó khăn trong việc đưa dầu ra thị trường quốc tế.

Một tín hiệu tích cực là tình trạng nhiễu tín hiệu GPS đối với tàu thuyền tại Hormuz đã giảm đáng kể so với những tháng trước, góp phần giúp hoạt động hàng hải ổn định hơn. Dù vậy, giới phân tích cho rằng đây mới chỉ là sự cải thiện tạm thời bởi các điều khoản liên quan đến Hormuz là trụ cột quan trọng nhất của thỏa thuận Mỹ-Iran.

Song song với Hormuz, tình hình Lebanon vẫn diễn biến phức tạp. Một trong những nội dung mà Iran đề cao trong Bản ghi nhớ Islamabad là mục tiêu giảm xung đột giữa Israel và Hezbollah.

Theo CNN, cuộc gặp giữa các bên tại Doha cũng dành nhiều thời gian trao đổi về việc duy trì thỏa thuận ngừng bắn tại Lebanon. Qatar nhấn mạnh cần bảo vệ chủ quyền và sự ổn định của quốc gia này thông qua đối thoại.

Tuy nhiên, trên thực địa, giao tranh vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt. Quân đội Israel cho biết đã tiến hành không kích nhằm vào một thành viên phong trào Hezbollah tại khu vực Manzala ở miền Nam Lebanon với lý do nhân vật này đe dọa lực lượng Israel.

Trong ngày 30/6, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã tới thị sát khu vực mà Tel Aviv kiểm soát ở phía Nam Lebanon và tuyên bố quân đội Israel sẽ chưa rút đi "cho tới khi mối đe dọa từ Hezbollah bị loại bỏ". Ông cũng yêu cầu binh sĩ "hành động ngay" nếu phát hiện nguy cơ đối với an toàn của lực lượng Israel.

Thủ tướng Israel Netanyahu thị sát khu vực mà Tel Aviv kiểm soát ở Nam Lebanon ngày 30/6. Ảnh: Times of Israel

Trong khi đó, Hãng thông tấn quốc gia Lebanon (NNA) cáo buộc quân đội Israel tiếp tục làm hư hại cơ sở hạ tầng tại nhiều thị trấn ở miền Nam Lebanon, bao gồm Markaba, Beit Yahoun và Aita al-Jabal. Bộ Y tế Lebanon thống kê hơn 4.200 người đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Israel từ tháng 3/2026.

Nhìn tổng thể, các diễn biến tại Doha cho thấy ngoại giao giữa Mỹ và Iran vẫn được duy trì nhưng chưa tạo được bước đột phá. Hai bên đều chấp nhận tiếp tục đối thoại, song lại khác biệt đáng kể về trình tự thực hiện các cam kết, mức độ tiếp xúc trực tiếp và những ưu tiên trên bàn đàm phán.

Trong bối cảnh các điểm nóng như Hormuz và Lebanon vẫn tiềm ẩn nguy cơ leo thang, tiến trình hướng tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện nhiều khả năng sẽ còn phụ thuộc vào khả năng thu hẹp những "độ lệch pha" này trong các vòng thương lượng kỹ thuật sắp tới.