Mỹ - Iran tiếp tục thế giằng co, triển vọng thỏa thuận vẫn xa vời

Triển vọng đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục xa vời. (Nguồn: Alhurra/Germini)

Đầu tuần này, Mỹ và Iran nối lại các cuộc không kích, chỉ vài ngày sau khi Washington tuyên bố chuyển sang giai đoạn mới là phong tỏa kinh tế toàn diện đối với Iran và các quốc gia có quan hệ thương mại với nước này. Mục tiêu của Mỹ là buộc Iran đàm phán và chấm dứt các cuộc tấn công tàu thuyền thương mại tại eo biển Hormuz.

Bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) ký hồi tháng 6, hướng tới lệnh ngừng bắn vĩnh viễn và thỏa thuận hòa bình trong vòng 60 ngày, hiện đã hết hạn. Khi xung đột bước sang tháng thứ 7, các chuyên gia cho rằng cục diện nhiều khả năng tiếp tục giằng co.

Mục tiêu chiến lược cuối cùng của Mỹ tại Iran vẫn chưa rõ ràng. Ban đầu, giới chức Mỹ cho rằng sức mạnh quân sự có thể mang lại chiến thắng nhanh chóng, nhưng điều này không đạt hiệu quả như mong đợi.

Washington hiện sử dụng đồng thời các biện pháp quân sự và kinh tế, duy trì phong tỏa và tiến hành các đòn tập kích định kỳ nhằm vào năng lực của Iran để làm gián đoạn tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Mỹ hy vọng các lệnh trừng phạt mới đủ sức buộc Tehran đàm phán từ vị thế yếu hơn.

Trong những ngày gần đây, lực lượng Mỹ dường như hỗ trợ duy trì một lượng lưu thông tối thiểu qua eo biển Hormuz nhằm ngăn cú sốc giá dầu hoặc nguy cơ kinh tế toàn cầu sụp đổ. Tuy nhiên, đây không phải mục tiêu ban đầu của Mỹ khi bắt đầu xung đột.

Các đòn tập kích mới nhất khó làm thay đổi tính toán của Iran. Tehran chuẩn bị cho khả năng trừng phạt kinh tế tiếp tục được siết chặt và các cuộc tấn công “ăn miếng, trả miếng” kéo dài, đồng thời có ý định đáp trả tương xứng để tránh xung đột vượt tầm kiểm soát.

Iran cho rằng sức ép kinh tế khó sớm làm thay đổi lập trường của nước này trong đàm phán. Tehran vẫn tìm kiếm lối thoát nhưng đang chờ Mỹ quay lại với MOU hoặc đưa ra một sự nhượng bộ nhất định.

Cựu Đại sứ Anh tại Iran Nicholas Hopton, hiện là nhà phân tích cao cấp về an ninh quốc tế tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định làn sóng leo thang quân sự mới khó buộc Iran đầu hàng. Sức ép kinh tế cũng khó đạt hiệu quả vì nhiều quốc gia có quan hệ thương mại với Iran sẽ không ủng hộ các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ.

Theo ông, Iran vẫn có khả năng làm gián đoạn eo biển Hormuz, điểm huyết mạch của kinh tế toàn cầu. Nếu chính quyền Tổng thống Trump tập trung duy trì đàm phán theo MOU, đây có thể là lối thoát.

MOU đề xuất dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran, qua đó tăng cường gắn kết kinh tế giữa Iran và thế giới bên ngoài, từng bước thúc đẩy những thay đổi về chính trị và xã hội tại nước này.

Tuy nhiên, phương án này cần thời gian và sự kiên nhẫn chiến lược của Mỹ cùng các đối tác. Trong thời gian tới, cục diện nhiều khả năng vẫn giằng co, bế tắc và gây bất lợi cho tất cả các bên.