Mỹ, Iran và các nước vùng Vịnh thúc đẩy đàm phán hậu xung đột

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu họp báo tại Washington, D.C. Ảnh minh họa: THX/TTXVN

Ngày 24/6, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết các cuộc đàm phán kỹ thuật giữa Washington và Tehran có thể được nối lại tại Thụy Sĩ vào ngày 29 hoặc 30/6. Phát biểu trong chuyến công du Kuwait, chặng dừng chân trong chuyến công du vùng Vịnh kéo dài 3 ngày, trong đó có cả Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Bahrain, ông Rubio khẳng định Mỹ sẽ duy trì phối hợp chặt chẽ với các đồng minh vùng Vịnh trong mọi quyết định liên quan đến tiến trình đàm phán với Iran.

Ông Rubio nhấn mạnh Washington không chấp nhận bất kỳ hình thức thu phí nào đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới. Tuyên bố này được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump cho biết Iran đã cam kết không áp dụng phí quá cảnh, phí bảo hiểm hay các khoản thu khác đối với tàu thuyền qua Hormuz trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày.

Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo Washington sẽ giám sát việc sử dụng các khoản tài sản Iran được dỡ bỏ phong tỏa. Theo ông, đợt giải ngân đầu tiên dự kiến thực hiện tại Qatar và phần lớn nguồn tiền sẽ được sử dụng để mua lương thực, dược phẩm và hàng nông sản của Mỹ. Tuy nhiên, phía Iran khẳng định Tehran sẽ tự quyết định việc sử dụng các tài sản được giải tỏa phù hợp với lợi ích quốc gia.

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định Iran sẽ tiếp tục bảo vệ chủ quyền tại eo biển Hormuz. Iran và Oman cũng đang thảo luận cơ chế phối hợp quản lý tuyến hàng hải này theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông - Bắc Phi, Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho biết các nước vùng Vịnh đang phối hợp xây dựng một cơ chế an ninh chung với Iran nhằm giảm nguy cơ xung đột và tạo nền tảng cho hợp tác kinh tế trong tương lai. Ông cho biết eo biển Hormuz hiện vẫn mở cửa và Doha đã nhận được những bảo đảm rằng tuyến hàng hải chiến lược này sẽ không bị đóng. Ông dự báo lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz có thể trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày kể từ khi bản ghi nhớ Mỹ-Iran được ký kết, dù việc khôi phục niềm tin của thị trường sẽ cần thêm thời gian.

Thủ tướng Qatar nhấn mạnh sự cần thiết phải có đường dây nóng giữa Washington và Tehran nhằm ngăn chặn các hành động đơn lẻ có thể gây gián đoạn tiến trình khôi phục hoạt động hàng hải tại Hormuz, đồng thời hỗ trợ phối hợp trong các hoạt động rà phá thủy lôi và xử lý thông tin sai lệch.

Liên quan đến các nội dung kinh tế hậu xung đột, nhà lãnh đạo Qatar đề cập đến đề xuất thành lập quỹ đầu tư trị giá 300 tỷ USD dành cho tái thiết và phát triển kinh tế Iran. Tuy nhiên, ông cho rằng đây mới chỉ là mục tiêu mang tính định hướng và việc triển khai sẽ phụ thuộc vào khả năng Tehran đạt được một thỏa thuận cuối cùng với Washington.

Đề cập tới Liban, Thủ tướng Qatar cho biết một cơ chế giám sát và ngăn ngừa leo thang đã được thiết lập nhằm bảo đảm các bên tuân thủ lệnh ngừng bắn. Ông đồng thời kêu gọi các bên kiềm chế và tránh những hành động có thể làm gia tăng căng thẳng. Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz vừa tuyên bố nước này sẽ không rút quân khỏi miền Nam Liban và cho biết đến nay Washington cũng chưa đưa ra yêu cầu như vậy. Đây tiếp tục là một trong những vấn đề còn bất đồng trong tiến trình hướng tới một thỏa thuận toàn diện giữa Mỹ và Iran.

Giới quan sát nhận định việc nối lại các cuộc đàm phán kỹ thuật trong những ngày tới sẽ là phép thử quan trọng đối với khả năng duy trì đà hòa dịu hiện nay, đồng thời tác động trực tiếp tới an ninh khu vực và sự ổn định của các tuyến vận tải năng lượng toàn cầu.