Mỹ - Israel hụt bước với kịch bản 'lật đổ từ bên trong' Iran

Sinh viên tham gia cuộc biểu tình tại Đại học Al Zahra, một trường đại học dành cho nữ sinh ở Tehran. Ảnh: Getty Images

Theo tờ New York Times, khi Mỹ và Israel chuẩn bị bước vào cuộc chiến với Iran, lãnh đạo cơ quan tình báo đối ngoại của Israel (Mossad) đã trình lên Thủ tướng Benjamin Netanyahu một kế hoạch táo bạo.

Theo ông David Barnea, Giám đốc Mossad, chỉ trong vài ngày sau khi chiến sự nổ ra, cơ quan này có thể kích hoạt lực lượng đối lập bên trong Iran, châm ngòi cho các cuộc biểu tình, bạo loạn và thậm chí có thể dẫn tới sự sụp đổ của chính quyền. Kế hoạch này cũng được ông Barnea trình bày với các quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Donald Trump trong chuyến thăm Washington vào giữa tháng 1.

Ông Netanyahu đã chấp nhận kế hoạch này. Dù có nhiều nghi ngại từ phía các quan chức Mỹ và một số cơ quan tình báo Israel khác, cả ông và Tổng thống Trump đều tỏ ra lạc quan. Họ tin rằng việc tiêu diệt các lãnh đạo Iran ngay từ đầu chiến dịch, kết hợp với các hoạt động tình báo nhằm thúc đẩy thay đổi chế độ, có thể kích hoạt một cuộc nổi dậy quy mô lớn và nhanh chóng kết thúc chiến tranh.

“Các bạn hãy giành lại chính phủ của mình: nó sẽ thuộc về các bạn”, ông Trump kêu gọi người dân Iran trong bài phát biểu đầu tiên sau khi chiến sự bắt đầu, đồng thời khuyên họ tìm nơi trú ẩn trước các cuộc không kích.

Ba tuần trôi qua, không có nổi dậy

Tuy nhiên, sau ba tuần giao tranh, một cuộc nổi dậy như vậy vẫn chưa xảy ra.

Các đánh giá tình báo của Mỹ và Israel cho thấy chính quyền tại Iran tuy bị suy yếu nhưng vẫn đứng vững. Nỗi sợ hãi trước lực lượng quân đội và cảnh sát Iran đã làm giảm đáng kể khả năng bùng phát các cuộc nổi loạn trong nước, cũng như khả năng các lực lượng dân quân sắc tộc bên ngoài tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới.

Niềm tin rằng Mỹ và Israel có thể kích động một cuộc nổi dậy diện rộng được xem là sai lầm nền tảng trong quá trình chuẩn bị cho cuộc chiến - một cuộc chiến hiện đã lan rộng khắp Trung Đông. Thay vì sụp đổ từ bên trong, chính quyền Iran đã củng cố vị thế và leo thang xung đột, liên tục tung ra các đòn tấn công và đáp trả nhằm vào căn cứ quân sự, thành phố, tàu thuyền và các cơ sở dầu khí trong khu vực Vịnh Ba Tư.

Sự im lặng dần thay thế kỳ vọng

Kể từ bài phát biểu đầu tiên của ông Trump, các quan chức Mỹ hầu như không còn công khai nói về khả năng nổi dậy tại Iran, dù một số người vẫn hy vọng điều đó có thể xảy ra. Giọng điệu của ông Netanyahu cũng trở nên thận trọng hơn, dù ông vẫn cho rằng chiến dịch không kích của Mỹ - Israel sẽ được hỗ trợ bởi lực lượng trên mặt đất.

“Bạn không thể tạo ra một cuộc cách mạng chỉ bằng không kích”, ông Netanyahu nói tại một cuộc họp báo, “Phải có yếu tố trên mặt đất. Có nhiều khả năng cho điều đó, nhưng tôi không tiện chia sẻ”.

Ông cũng thừa nhận: “Còn quá sớm để nói liệu người dân Iran có tận dụng được những điều kiện mà chúng tôi tạo ra để xuống đường hay không. Tôi hy vọng là có. Nhưng cuối cùng, điều đó phụ thuộc vào họ”.

Dù vậy, phía sau hậu trường, ông Netanyahu được cho là đã tỏ ra thất vọng khi những hứa hẹn của Mossad không trở thành hiện thực.

Trong một cuộc họp an ninh vài ngày sau khi chiến tranh bắt đầu, ông phàn nàn rằng Tổng thống Trump có thể chấm dứt chiến tranh bất cứ lúc nào, trong khi các hoạt động của Mossad vẫn chưa mang lại kết quả.

David Barnea (giữa), người đứng đầu Mossad, nói với ông Netanyahu rằng cơ quan tình báo của ông có thể sẽ giúp tập hợp phe đối lập Iran. Ảnh: NYT

Trước khi chiến tranh nổ ra, ông Netanyahu đã viện dẫn đánh giá lạc quan của Mossad về khả năng nổi dậy tại Iran để thuyết phục ông Trump rằng việc lật đổ chính quyền Tehran là mục tiêu khả thi.

Tuy nhiên, nhiều quan chức cấp cao của Mỹ, cũng như các nhà phân tích tại cơ quan tình báo quân đội Israel (AMAN), tỏ ra hoài nghi. Các lãnh đạo quân đội Mỹ đã cảnh báo ông Trump rằng người dân Iran sẽ không xuống đường biểu tình trong khi bom đạn vẫn đang rơi xuống đầu họ.

Các đánh giá tình báo cũng cho rằng khả năng một cuộc nổi dậy quy mô lớn đe dọa chính quyền là rất thấp, và nghi ngờ việc chiến dịch quân sự có thể châm ngòi nội chiến.

Nate Swanson, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ từng tham gia nhóm đàm phán Iran, cho biết ông chưa từng thấy một kế hoạch nghiêm túc nào trong chính phủ Mỹ nhằm thúc đẩy nổi dậy tại Iran.

“Nhiều người không xuống đường vì họ sẽ bị bắn chết”, ông nói, “Ngoài ra, một phần lớn dân số chỉ muốn có cuộc sống tốt hơn, nhưng họ không sẵn sàng đánh đổi mạng sống. Khoảng 60% sẽ chọn ở nhà".

Ông cũng nhấn mạnh rằng dù có những người chống chính quyền, họ không có vũ khí và không thể lôi kéo đa số dân chúng tham gia.

“Lá bài người Kurd” không thành

Một phần trong kế hoạch của Mossad là hỗ trợ các lực lượng dân quân người Kurd tại miền bắc Iraq tiến vào Iran.

Israel từ lâu có quan hệ với các nhóm người Kurd, và cả CIA lẫn Mossad đều đã hỗ trợ vũ khí và huấn luyện cho họ trong nhiều năm.

Các thành viên một nhóm bất đồng chính kiến người Kurd ở Iran tại tỉnh Erbil, Iraq. Ảnh: Getty Images

Trong những ngày đầu chiến tranh, Israel đã tăng cường không kích vào khu vực tây bắc Iran nhằm tạo điều kiện cho lực lượng này tiến quân.

Tuy nhiên, phía Mỹ sau đó không còn ủng hộ phương án này. Tổng thống Trump thậm chí tuyên bố rõ ràng rằng ông không muốn người Kurd tham chiến: “Tôi không muốn họ bị thương hay bị giết”.

Lãnh đạo người Kurd cũng phủ nhận kế hoạch này, cảnh báo rằng một cuộc xâm nhập có thể phản tác dụng, khiến người Iran đoàn kết hơn chống lại “mối đe dọa ly khai”.

Thổ Nhĩ Kỳ - một đồng minh NATO - cũng phản đối mạnh mẽ mọi động thái liên quan đến lực lượng người Kurd, do lo ngại ảnh hưởng đến vấn đề ly khai trong nước.

Đánh giá tình báo: Chính quyền Iran khó sụp đổ

Trước chiến tranh, các cơ quan tình báo Mỹ đã đánh giá nhiều kịch bản. Khả năng chính quyền Iran sụp đổ hoàn toàn được xem là thấp.

Một kịch bản khác là các phe phái trong chính quyền có thể xung đột nội bộ, nhưng điều này nhiều khả năng chỉ dẫn đến tranh chấp quyền lực giữa các nhóm tôn giáo, chứ không phải một phong trào dân chủ.

Kịch bản khả dĩ nhất vẫn là các lực lượng cứng rắn tiếp tục nắm quyền.

Thực tế cũng cho thấy, ngay cả trong các cuộc biểu tình lớn trước đây, chính quyền Iran vẫn nhanh chóng dập tắt bất ổn.

Các cơ quan tình báo Israel từ lâu đã nghiên cứu khả năng kích động nổi dậy tại Iran, nhưng trước đây từng bác bỏ vì cho rằng không khả thi.

Yossi Cohen, cựu Giám đốc Mossad, từng kết luận rằng nỗ lực này là “lãng phí thời gian” sau khi phân tích quy mô biểu tình cần thiết để thực sự đe dọa chính quyền. “Chúng tôi tự hỏi liệu có thể thu hẹp khoảng cách đó không – và kết luận là không thể", ông nói năm 2018.

Thay vào đó, chiến lược khi đó tập trung vào làm suy yếu chính quyền Iran thông qua trừng phạt kinh tế, ám sát các nhà khoa học hạt nhân và phá hoại cơ sở hạ tầng.

Tuy nhiên, trong năm qua, khi khả năng xảy ra chiến tranh tăng lên, ông Barnea đã thay đổi hướng đi, tái đầu tư nguồn lực vào kế hoạch lật đổ chính quyền Iran từ bên trong.

Ông tin rằng các cuộc không kích mạnh mẽ kết hợp với việc ám sát lãnh đạo cấp cao có thể kích hoạt bạo loạn trong vài ngày.

Tuy nhiên, sau những đòn tấn công đầu tiên, cuộc nổi dậy vẫn không xuất hiện. Dù vậy, các quan chức Israel cho biết họ chưa từ bỏ hy vọng. “Chúng ta cần lực lượng trên mặt đất - nhưng phải là người Iran", Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter nói, “Và tôi tin rằng họ sẽ xuất hiện”.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc