Mỹ không tính toán đầy đủ kịch bản xấu nhất trong cuộc chiến với Iran?

Mỹ đánh giá thấp khả năng Iran đóng eo biển Hormuz?

Theo các nguồn thạo tin, Lầu Năm Góc và Hội đồng An ninh Quốc gia đã đánh giá thấp khả năng Iran đóng cửa eo biển Hormuz nhằm đáp trả các cuộc không kích của Mỹ trong quá trình lên kế hoạch cho chiến dịch quân sự hiện nay.

Các nguồn tin cho biết, trong giai đoạn chuẩn bị chiến dịch, một số quan chức chủ chốt từ Bộ Năng lượng Mỹ và Bộ Tài chính Mỹ đã tham gia một số cuộc họp hoạch định chiến lược nhưng những phân tích và dự báo từ các cơ quan này, vốn thường là yếu tố quan trọng trong quá trình ra quyết định ở các chính quyền tiền nhiệm, lại chỉ được xem xét ở mức thứ yếu.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đóng vai trò đáng kể trong các giai đoạn lập kế hoạch và triển khai của cuộc xung đột. Song theo các nguồn tin, việc Tổng thống Trump có xu hướng dựa vào một nhóm cố vấn thân cận trong các quyết định an ninh quốc gia đã khiến các cuộc thảo luận liên cơ quan về nguy cơ tác động kinh tế nếu Iran phản ứng bằng cách đóng eo biển bị gạt sang lề.

Eo biển Hormuz nhìn từ trên cao. Ảnh: Reuters

Các quan chức cho biết có thể phải mất nhiều tuần trước khi những nỗ lực của chính quyền Mỹ nhằm giảm thiểu các hệ lụy kinh tế ngày càng nghiêm trọng bắt đầu phát huy hiệu quả. Một trong các biện pháp được cân nhắc là triển khai tàu hải quân hộ tống tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, song Lầu Năm Góc đánh giá hoạt động này quá rủi ro nên khó có thể triển khai ngay lập tức. Trong khi đó, Tổng thống Trump vẫn tiếp tục giảm nhẹ mức độ biến động trên thị trường năng lượng.

Tình hình thực tế tại eo biển này khiến các đối tác ngoại giao, các cựu quan chức kinh tế - năng lượng của Mỹ cũng như các lãnh đạo ngành vận tải biển bày tỏ sự bối rối và lo ngại. Các lãnh đạo trong ngành vận tải biển cho biết họ đã nhiều lần đề nghị Hải quân Mỹ cung cấp lực lượng hộ tống quân sự, nhưng đều bị từ chối. Trong các cuộc họp định kỳ với đại diện doanh nghiệp trong khu vực, giới chức quân sự Mỹ khẳng định chưa nhận được chỉ thị triển khai hoạt động hộ tống và rủi ro đối với các tài sản quân sự của Mỹ vẫn ở mức rất cao.

Trả lời phỏng vấn Sky News ngày 12/3, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết hoạt động hộ tống sẽ được triển khai “ngay khi điều kiện quân sự cho phép”.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin, tình hình hiện nay phản ánh sự giao thoa phức tạp giữa các giả định địa chính trị, dự báo thị trường năng lượng và những ưu tiên chiến lược khác nhau.

Trong các cuộc họp kín gần đây với các nhà lập pháp, một số quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump thừa nhận họ không xây dựng kế hoạch cho khả năng Iran đóng eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công, theo 3 nguồn tin nắm nội dung cuộc họp. Nguyên nhân là các quan chức cho rằng việc đóng eo biển sẽ gây tổn hại cho Iran nhiều hơn cho Mỹ. Nhận định này phần nào được củng cố bởi việc Tehran trước đó chỉ đưa ra các lời đe dọa nhưng không hành động sau khi Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng 6/2025.

Trong tuyên bố ngày 12/3, Nhà Trắng khẳng định chính quyền đã có sự chuẩn bị đầy đủ.

“Thông qua quá trình lập kế hoạch chi tiết, toàn bộ chính quyền đã và đang sẵn sàng cho bất kỳ hành động tiềm tàng nào từ Iran”, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Anna Kelly cho biết, đồng thời nhấn mạnh các thành công của quân đội Mỹ. Bà cũng dẫn lại quan điểm của Tổng thống Donald Trump rằng mọi gián đoạn đối với nguồn cung năng lượng chỉ mang tính tạm thời và “về lâu dài sẽ mang lại lợi ích lớn cho nước Mỹ cũng như nền kinh tế toàn cầu”.

Nhiều quan chức Mỹ đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ cho biết, các kế hoạch cho bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Iran về nguyên tắc đều tính đến khả năng Tehran đóng cửa eo biển Hormuz. Trong nhiều năm qua, quân đội Mỹ vẫn duy trì và thường xuyên cập nhật các kịch bản đối phó với hành động quân sự của Iran tại tuyến hàng hải chiến lược này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu dồi dào, sản lượng dầu của Mỹ đạt mức kỷ lục, và chính quyền Tổng thống Donald Trump tin tưởng vào một chính phủ Venezuela được cho là “dễ hợp tác” cùng khả năng nhanh chóng mở rộng sản lượng từ một quốc gia từng là đối thủ, quy mô rủi ro đối với thị trường năng lượng toàn cầu đã không được xem là yếu tố cần cân nhắc hàng đầu.

Ngay cả khi tính đến nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz, chính quyền ông Trump vẫn tập trung nhiều hơn vào kịch bản tích cực rằng thị trường sẽ phản ứng thuận lợi nếu mối đe dọa từ các hành động gây gián đoạn của Iran bị loại bỏ hoàn toàn.

Trong cuộc phỏng vấn với NewsNation ngày 11/3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng: “Nếu muốn thành công, đôi khi chúng ta phải chấp nhận khó khăn ngắn hạn để đạt được lợi ích dài hạn và đó chính là điều chúng tôi đang làm lúc này. Tôi tin rằng người dân Mỹ sẽ hài lòng với một thế giới hòa bình hơn và nguồn cung năng lượng an toàn hơn trong nhiều thập kỷ tới".

Khả năng triển khai các đội hộ tống tàu chở dầu

Ngày 12/3, trong phát biểu công khai đầu tiên kể từ khi trở thành Lãnh tụ tối cao mới của Iran, ông Mojtaba Khamenei cho biết eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng như một “công cụ gây sức ép”. Diễn biến này khiến các lựa chọn của Mỹ trở nên hạn chế.

Theo nhiều nguồn tin nắm rõ các cuộc thảo luận, các lãnh đạo ngành năng lượng đã thông báo với chính quyền Mỹ rằng họ mong muốn xung đột sớm chấm dứt. Trong thời điểm hiện tại, các doanh nghiệp vẫn thận trọng với việc đưa tàu chở dầu qua eo biển Hormuz do lo ngại rủi ro đối với tài sản và nhân sự, đồng thời dự báo tình hình này khó thay đổi cho đến khi cường độ giao tranh giảm đáng kể.

Trong vài ngày gần đây, các quan chức quân sự Mỹ đã tổ chức các cuộc họp và trao đổi hằng ngày với đại diện ngành năng lượng để cập nhật tình hình. Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn đầu của xung đột, giới chức Mỹ đã thông báo với các công ty năng lượng rằng điều kiện an ninh chưa đủ an toàn để Hải quân Mỹ triển khai nhiệm vụ hộ tống tàu thương mại. Một quan chức quân đội Mỹ cho biết, các mối đe dọa chính đối với tàu thuyền qua lại eo biển hiện nay gồm máy bay không người lái, tên lửa và thủy lôi của Iran.

Theo một nguồn tin khác, trong các kịch bản diễn tập chiến tranh gần đây liên quan tới Iran, một trong những rủi ro lớn nhất đối với quân đội Mỹ là các tàu bị dồn dày đặc trong những tuyến hàng hải hẹp như eo biển Hormuz, eo biển Bab el‑Mandeb và Biển Đỏ, khiến chúng dễ trở thành mục tiêu tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.

Ông Nate Swanson, cựu quan chức thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ chuyên về Iran, cho biết trong thập niên 1980 từng có hoạt động hộ tống tàu chở dầu qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, việc Iran hiện sử dụng máy bay không người lái khiến tình hình lần này hoàn toàn khác. Các quan chức quân sự cũng cho biết họ hiện không thể điều thêm tàu chiến để hộ tống, do lực lượng hải quân đang tham gia các chiến dịch tấn công ở khu vực khác. Tính đến ngày 11/3, vẫn chưa có mốc thời gian cụ thể cho việc triển khai nhiệm vụ hộ tống. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright ngày 12/3 cho biết Hải quân Mỹ hiện chưa thể hộ tống các tàu thương mại qua eo biển, song khả năng này có thể được triển khai vào cuối tháng.

Phát biểu trên CNBC, ông Chris Wright nói: “Điều đó sẽ sớm xảy ra, nhưng chưa thể thực hiện ngay lúc này. Chúng tôi đơn giản là chưa sẵn sàng". Ông Chris Wright cho biết, toàn bộ năng lực quân sự của Mỹ hiện đang tập trung vào việc phá hủy các năng lực tấn công của Iran cũng như ngành công nghiệp quốc phòng cung cấp các năng lực đó. Khi được hỏi liệu hoạt động hộ tống có thể bắt đầu trước cuối tháng hay không, ông Wright nhận định “khả năng đó là khá cao”.

Trong khi đó, chưa rõ mức độ nắm bắt của Tổng thống Donald Trump về những hạn chế đối với kế hoạch hộ tống hải quân khi ông lần đầu đề cập ý tưởng này trong một bài đăng trên Truth Social ngày 3/3. Tổng thống Trump vẫn giảm nhẹ các rủi ro đối với tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, dù Iran đã bắt đầu tấn công một số tàu trong khu vực này.

Trong khi nhiều nghị sĩ đảng Cộng hòa mong muốn Tổng thống Donald Trump tập trung trở lại các vấn đề trong nước trước thềm bầu cử giữa kỳ và thừa nhận những khó khăn về chi phí sinh hoạt mà người dân đang đối mặt, ông Trump lại đưa ra quan điểm khác trong ngày 12/3, cho rằng giá dầu tăng cũng có thể mang lại lợi ích cho Mỹ.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Mỹ là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, vượt xa các quốc gia khác, vì vậy khi giá dầu tăng, chúng ta sẽ kiếm được rất nhiều tiền”. Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh rằng mục tiêu quân sự của ông đối với Iran quan trọng hơn những biến động của chi phí năng lượng toàn cầu.

“Điều khiến tôi quan tâm và coi trọng hơn nhiều, với tư cách Tổng thống, là ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, thứ có thể hủy diệt Trung Đông và thậm chí cả thế giới", ông Trump viết.

Các phương án giảm sức ép về năng lượng

Các quan chức trong chính quyền Mỹ phụ trách xử lý khủng hoảng năng lượng cho biết họ mong muốn triển khai hoạt động hộ tống tàu chở dầu càng sớm càng tốt. Tuy nhiên, theo một quan chức Mỹ và nhiều nguồn tin khác, trước mắt các cơ quan đang thống nhất cách tiếp cận xử lý khủng hoảng theo từng giai đoạn.

Ngày 12/3, Nhà Trắng cho biết đang cân nhắc nới lỏng một số hạn chế trong khuôn khổ Đạo luật Jones - đạo luật hàng hải có từ hơn một thế kỷ trước, quy định hàng hóa vận chuyển giữa các cảng của Mỹ phải được chuyên chở bằng tàu treo cờ Mỹ. Biện pháp này được xem là một phần trong nỗ lực nhằm kìm hãm đà tăng của giá xăng. Ngoài ra, chính quyền Mỹ còn có thể triển khai nhiều biện pháp khác nhằm giảm áp lực giá xăng dầu. Theo các nguồn tin, một phương án đang được cân nhắc là tạm thời miễn một số yêu cầu sản xuất đối với các nhà máy lọc dầu trong mùa hè, vốn được áp dụng nhằm giảm ô nhiễm không khí. (Vào mùa hè, xăng dễ bay hơi hơn nên các quy định về sản xuất thường nghiêm ngặt hơn để hạn chế phát thải khí nhà kính.)

Các nguồn tin cũng cho biết một sắc lệnh hành pháp nhằm giảm bớt gánh nặng quy định đối với các nhà sản xuất xăng tại Mỹ có thể giúp hạ chi phí phần nào, ngay cả trong những tuần sau khi khủng hoảng kết thúc. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định tác động của những biện pháp này khó có thể làm chậm đáng kể đà tăng giá nhiên liệu.

Ông Clayton Seigle, chuyên gia năng lượng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng: “Đây có thể chỉ là yếu tố bù đắp rất nhỏ so với nguyên nhân chính đang đẩy giá xăng tăng cao, đó là lo ngại về nguồn cung thực tế của các sản phẩm dầu tinh chế trên toàn cầu, cũng như nguồn dầu thô".

Kiều Anh/VOV.VN Tổng hợp