Mỹ muốn đóng 'siêu thiết giáp hạm hạt nhân' đắt nhất lịch sử trị giá 17 tỷ USD

Tuần dương hạm chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Kirov của Hải quân Nga. Ảnh: MW.

Hải quân Mỹ đã công bố kế hoạch phát triển một tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân, thường được gọi không chính thức là “thiết giáp hạm lớp Trump”, đánh dấu một sự thay đổi lớn trong năng lực triển khai sức mạnh của lực lượng này.

Mỹ đã không đặt đóng một tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân nào trong gần nửa thế kỷ qua, kể từ khi tàu USS Arkansas được đặt ky vào năm 1977. Nguyên nhân là chi phí sản xuất và duy trì loại tàu này bị xem là quá đắt đỏ.

Việc sử dụng động cơ hạt nhân giúp các tàu chiến mặt nước tăng đáng kể thời gian hoạt động liên tục, khả năng duy trì tốc độ tối đa trong thời gian dài, cũng như cung cấp năng lượng cho các hệ thống trên tàu như vũ khí năng lượng định hướng và radar.

Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ, công nghệ này bị xem là không hiệu quả về mặt chi phí.

Hình ảnh minh họa tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân của Hải quân Mỹ. Ảnh: MW.

Hải quân Mỹ cho biết họ dự kiến mua 15 tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân mới trong giai đoạn từ năm tài khóa 2028 đến 2055, tương đương khoảng một tàu sau mỗi 2 năm. Mỗi tàu được ước tính có giá tới 17 tỷ USD, biến chúng thành những chiến hạm đắt nhất trong lịch sử.

Con số này thậm chí còn cao hơn mức chi mà Hải quân Mỹ dự kiến dành cho ba tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Gerald R. Ford-class aircraft carrier tiếp theo, vốn có giá khoảng 13-15 tỷ USD mỗi chiếc.

Việc bổ sung hệ thống động cơ hạt nhân được xem là nguyên nhân chính khiến chi phí đóng mới cũng như chi phí vòng đời của các tàu tăng mạnh.

Khi công bố chương trình mới, cơ quan phụ trách đóng tàu của Hải quân Mỹ tuyên bố: “Hạm đội của chúng ta xứng đáng được sở hữu, và an ninh quốc gia của chúng ta đòi hỏi năng lực toàn diện nhất mà một tàu chiến mặt nước có thể mang lại, chứ không phải chỉ những gì chúng ta buộc phải chấp nhận thông qua sự đánh đổi.”

“Thiết giáp hạm chạy bằng năng lượng hạt nhân được thiết kế nhằm mang lại cho hạm đội sức mạnh chiến đấu vượt trội nhờ thời gian hoạt động dài hơn, tốc độ cao hơn và khả năng tích hợp các hệ thống vũ khí tiên tiến cần thiết cho chiến tranh hiện đại.”

Tuần dương hạm chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Kirov của Hải quân Nga. Ảnh: MW.

Hiện nay, những tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân duy nhất trên thế giới là các tuần dương hạm lớp Kirov do Liên Xô chế tạo và hiện thuộc biên chế Hải quân Nga.

Hiện có 2 tàu loại này còn hoạt động, mỗi chiếc có lượng giãn nước khoảng 28.000 tấn, lớn gấp khoảng ba lần tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Mỹ.

Hải quân Nga hồi cuối tháng 7 xác nhận chiếc đầu tiên trong số đó là Đô đốc Nakhimov đã được hạ thủy trở lại sau hơn một thập kỷ nâng cấp và hiện đại hóa.

Sau nâng cấp, các tàu này được trang bị kho vũ khí gồm 80 tên lửa hành trình, được cho là bao gồm tên lửa tấn công mặt đất 3M14T Kalibr có khả năng tấn công chính xác các mục tiêu ở khoảng cách tới 2.500 km, cũng như các tên lửa chống hạm như 3M22 Zircon có thể đạt tốc độ Mach 9.

Lớp Kirov hiện được xem là loại tàu chiến mặt nước được vũ trang mạnh nhất thế giới, với mỗi tàu sở hữu 96 ống phóng dành cho tên lửa phòng không tầm xa.

Tàu khu trục lớp Type-055 của Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Ảnh: MW.

Hạm đội tàu chiến mặt nước của Mỹ hiện đối mặt với cán cân sức mạnh ngày càng bất lợi, trong bối cảnh tàu khu trục lớp Type 055 của Trung Quốc được cho là vượt trội đáng kể ở hầu hết mọi mặt ngoại trừ phòng thủ tên lửa đạn đạo, đồng thời lớn hơn và hiện đại hơn nhiều.

Hải quân Mỹ hồi tháng 1/2022 đã công bố cấu hình tiềm năng cho một tàu khu trục thế hệ mới đang được phát triển theo chương trình DDG(X).

Việc cắt giảm chương trình tàu khu trục tàng hình lớp Zumwalt từ 32 chiếc xuống chỉ còn 3 chiếc do chi phí vượt kiểm soát và các vấn đề hiệu suất đã hạn chế nghiêm trọng khả năng cạnh tranh của Hải quân Mỹ trước các bước tiến của Trung Quốc.

Trong khi đó, tuổi đời cao của các tàu khu trục lớp Arleigh Burke mà Hải quân Mỹ hiện phụ thuộc cũng khiến khả năng tiếp tục nâng cấp của chúng ngày càng bị hạn chế.

Thông báo về chương trình tàu tuần dương hạt nhân mới đã làm dấy lên câu hỏi liệu nó có cạnh tranh nguồn ngân sách với chương trình DDG(X) vốn đang rất cần thiết hay không.

Tàu khu trục lớp Arleigh Burke của Hải quân Mỹ - nền tảng phóng chính cho các cuộc tấn công bằng tên lửa Tomahawk. Ảnh: MW.

Trong khi Trung Quốc được xác nhận vào cuối năm 2025 là đang chế tạo tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân đầu tiên, chưa có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh sẽ phát triển các tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân.

Ở chiều ngược lại, có nhiều dấu hiệu cho thấy Bộ Quốc phòng Nga đang cân nhắc loại biên một trong các tàu lớp Kirov do chi phí hiện đại hóa và duy trì quá cao.

Điều này đồng nghĩa Hải quân Mỹ có thể trở thành lực lượng duy nhất trên thế giới vận hành tàu chiến mặt nước chạy bằng năng lượng hạt nhân ngoài một tàu tuần dương lớp Kirov duy nhất còn lại của Nga.

Những khó khăn rất lớn mà Mỹ gặp phải với các chương trình vũ khí hậu Chiến tranh Lạnh – bao gồm tàu khu trục Zumwalt, tàu tác chiến ven bờ (LCS) và tàu sân bay lớp Gerald Ford – đã làm dấy lên nghi ngờ về khả năng phát triển đúng tiến độ và kiểm soát chi phí ngay cả với chương trình DDG(X), chứ chưa nói tới một chiến hạm hạt nhân lớn hơn nữa.

Hiệu quả chi phí của việc đóng những tàu chiến trị giá trên 15 tỷ USD cũng bị đặt dấu hỏi nghiêm trọng, bởi việc tập trung giá trị khổng lồ vào một con tàu có thể tạo cơ hội cho đối thủ gây ra tổn thất cực lớn chỉ với một đợt tấn công bằng tên lửa hoặc ngư lôi.