Mỹ ngừng tài trợ WHO thông qua Liên minh vaccine Gavi

Trong tuyên bố chung ngày 29/7, Bộ Ngoại giao Mỹ và Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) cho biết Mỹ sẽ giải ngân toàn bộ 600 triệu USD đã được Quốc hội phân bổ cho Liên minh vaccine Gavi trong các năm tài khóa 2025 và 2026, Anadolu đưa tin.

Hai Bộ này đồng thời nêu rõ: “Mỹ cũng tái khẳng định sẽ không cung cấp nguồn tài trợ của Chính phủ Mỹ cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua liên minh Gavi”.

Gavi là liên minh vaccine toàn cầu hợp tác với WHO cùng nhiều đối tác quốc tế nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vaccine tại các quốc gia có thu nhập thấp. Quyết định mới trên của Chính phủ Mỹ đồng nghĩa với việc Washington vẫn tiếp tục hỗ trợ Gavi, nhưng sẽ không để nguồn tài trợ của mình được chuyển cho WHO thông qua cơ chế hợp tác này.

Biểu tượng bên ngoài trụ sở Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Geneva, Thụy Sĩ. Ảnh: WFPHA

Theo Bộ Ngoại giao Mỹ và HHS, quyết định trên được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump năm ngoái chỉ đạo Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert Kennedy Jr. cùng Ngoại trưởng Marco Rubio "đàm phán các cải cách với Gavi như một điều kiện để Mỹ nối lại hỗ trợ". Chính quyền Mỹ cho biết các cuộc đàm phán đã mang lại những cam kết mà họ đánh giá là góp phần tăng cường "an toàn vaccine" và đưa hoạt động của Gavi phù hợp với "khoa học theo tiêu chuẩn vàng" (Gold Standard Science).

Trên cơ sở đó, Gavi đã nhất trí phối hợp với Hội đồng quản trị và các quốc gia đối tác để từng bước thay thế các loại vaccine có chứa thủy ngân bằng các sản phẩm không chứa thủy ngân. Trong số các vaccine được đề cập có vaccine phòng viêm màng não do vi khuẩn nhóm A, vaccine phối hợp 5 trong 1 DTP-Hib-HepB, vaccine phế cầu và vaccine viêm gan B.

Động thái mới nhất của chính quyền Tổng thống Trump diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và WHO đã tồn tại nhiều bất đồng trong những năm gần đây. Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump chỉ đạo chính quyền tạm dừng tài trợ cho WHO vì chỉ trích cách tổ chức này ứng phó với đại dịch Covid-19. Vào thời điểm đó, Mỹ là nhà tài trợ lớn nhất của WHO với hơn 400 triệu USD đóng góp trong năm 2019, tương đương khoảng 15% ngân sách của tổ chức.

Đến tháng 1/2021, khi Tổng thống Joe Biden nhậm chức, ông đã đảo ngược quyết định của người tiền nhiệm, khôi phục tài trợ và dừng tiến trình rút Mỹ khỏi WHO. Tuy nhiên, ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai (20/1/2025), Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút khỏi WHO và đình chỉ các khoản đóng góp của Washington.

Theo Al Jazeera, WHO được tài trợ từ nguồn kinh phí hoạt động cốt lõi do các quốc gia thành viên đóng góp cùng các khoản đóng góp tự nguyện từ nhiều đối tác. Với ngân sách khoảng 3,4 tỷ USD, quy mô ngân sách của WHO chỉ bằng khoảng 1/3 so với Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cơ quan nhận 9,3 tỷ USD kinh phí hoạt động cốt lõi trong năm 2023.

Nguồn kinh phí của WHO được sử dụng để triển khai các chương trình phòng ngừa và điều trị bệnh bại liệt, lao, HIV, sốt rét, sởi cùng nhiều bệnh khác, đồng thời hỗ trợ ứng phó các tình huống khẩn cấp về y tế tại các khu vực xung đột, trong đó có một số khu vực ở Dải Gaza, Sudan và Cộng hòa Dân chủ Congo.