Mỹ nợ 4 tỷ USD tiền hội phí, LHQ có thể cạn tiền và ngừng hoạt động vào giữa tháng 8

Liên Hợp Quốc có nguy cơ phải ngừng hoạt động từ tháng 8 tới do cạn tiền vì Mỹ nợ tiền hội phí. Ảnh: Reuters.

Liên Hợp Quốc đang rơi vào cuộc khủng hoảng tài chính chưa từng có. Theo truyền thông Mỹ, Mỹ - một trong những nguồn đóng góp tài chính lớn nhất của Liên Hợp Quốc - hiện còn nợ tới 4 tỷ USD tiền hội phí chưa nộp, khiến tình hình tài chính của tổ chức này trở nên cực kỳ khó khăn.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, ông António Guterres, đã đưa ra cảnh báo nghiêm khắc rằng nếu xu hướng tài chính hiện nay không được đảo ngược, nguồn tiền mặt khả dụng của Liên Hợp Quốc sẽ cạn kiệt hoàn toàn vào giữa tháng 8 năm nay. Khi đó, tổ chức này có thể phải đối mặt với tình trạng ngừng hoạt động mang tính lịch sử.

Ông Trump liên tiếp rút Mỹ khỏi nhiều cơ chế hợp tác

Nguyên nhân lớn nhất dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính lần này là do Mỹ - quốc gia đóng góp tài chính lớn nhất cho Liên Hợp Quốc nợ tiền hội phí.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từ lâu đã có cái nhìn không mấy thiện cảm đối với các tổ chức quốc tế. Sau khi trở lại Nhà Trắng tháng 1/2025, ông đã liên tiếp tuyên bố rút Mỹ khỏi nhiều tổ chức và chương trình hợp tác toàn cầu.

Theo số liệu mới nhất được tờWall Street Journal công bố, tổng số tiền hội phí mà Mỹ đang nợ Liên Hợp Quốc đã tăng lên hơn 4 tỷ USD. Khoản nợ kéo dài này đã tạo ra lỗ hổng lớn trong nguồn ngân sách phục vụ hoạt động thường xuyên của tổ chức.

Tổng thư ký António Guterres, đã đưa ra cảnh báo nghiêm khắc rằng nếu xu hướng tài chính hiện nay không được đảo ngược, nguồn tiền của Liên Hợp Quốc sẽ cạn kiệt hoàn toàn vào giữa tháng 8 năm nay. Ảnh: EPA .

Đối mặt với nguy cơ phá sản đang đến gần, Liên Hợp Quốc rơi vào tình thế "hết gạo nấu cơm". Tuy nhiên, khả năng tăng nguồn thu hoặc cắt giảm chi tiêu của tổ chức này rất hạn chế. Về mặt thể chế, Liên Hợp Quốc không thể dễ dàng vay nợ như các quốc gia có chủ quyền hay doanh nghiệp thông thường. Đồng thời, ban lãnh đạo cũng bị hạn chế đáng kể trong việc tái cơ cấu bộ máy hoặc sa thải nhân viên để tiết kiệm chi phí. Hiện nay, chi phí nhân sự chiếm tới 70% tổng chi tiêu của Liên Hợp Quốc.

Ông Guterres một lần nữa nhấn mạnh rằng tình hình tài chính của tổ chức đã ở sát bờ vực khủng hoảng. Nếu vấn đề không được giải quyết, tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới này có thể rơi vào tình trạng đình trệ hoạt động chỉ trong vòng hai tháng tới.

Ngay từ tháng 1 năm nay, Tổng thư ký Guterres đã gửi thư tới các quốc gia thành viên cho biết mặc dù trong năm 2025 có hơn 150 nước đã hoàn thành nghĩa vụ đóng góp tài chính, Liên Hợp Quốc vẫn chưa thu được 1,6 tỷ USD hội phí còn tồn đọng vào cuối năm. Con số này cao gấp hơn hai lần so với năm 2024.

Sau đó, trong một bài phát biểu công khai, ông Guterres đã chỉ trích một số quốc gia thành viên vì "cắt giảm mạnh ngân sách dành cho phát triển và viện trợ nhân đạo". Giới quan sát cho rằng đây là lời ám chỉ chính quyền Donald Trump, vốn theo đuổi chính sách “America First” (Nước Mỹ trên hết) và đã cắt giảm đáng kể ngân sách đóng góp cho nhiều cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc.

Ngày 26/5, trong báo cáo tiến độ chương trình cải cách UN80, ông Guterres tiếp tục nhấn mạnh rằng “tình trạng hiện nay là không thể duy trì” và cảnh báo Liên Hợp Quốc cần cải cách khẩn cấp để tránh bị các áp lực tài chính bên ngoài đẩy vào khủng hoảng sâu hơn. Ngày 28/5, ông lại công khai kêu gọi các nước thành viên thanh toán hội phí “không kèm điều kiện và không trì hoãn”.

Ông Trump từ lâu thường xuyên đặt câu hỏi về hiệu quả hoạt động của Liên Hợp Quốc và chỉ trích các ưu tiên chính sách của tổ chức này. Đầu năm nay, ông từng đề xuất thành lập một tổ chức mới mang tên "Board of Peace (Hội đồng Hòa bình). Một số ý kiến cho rằng đây có thể là nỗ lực của ông Trump nhằm xây dựng một cơ chế quốc tế mới có khả năng cạnh tranh hoặc đối trọng với Liên Hợp Quốc trong tương lai.

Mỹ và Trung Quốc đóng góp khoảng 42% ngân sách Liên Hợp Quốc

Theo số liệu đượcWall Street Journal dẫn lại, Mỹ và Trung Quốc hiện đóng góp khoảng 42% ngân sách hoạt động thường xuyên của Liên Hợp Quốc. Hiện Mỹ còn nợ Liên Hợp Quốc hơn 4 tỷ USD.

Về phía Trung Quốc, trong chuyến thăm Liên Hợp Quốc gần đây của Ngoại trưởng Vương Nghị, Trung Quốc đã chuyển gần 850 triệu USD cho tổ chức này; nhưng sau khoản thanh toán đó, Trung Quốc vẫn còn nợ khoảng 455 triệu USD. Trong nhiều năm, Trung Quốc thường hoàn tất nghĩa vụ tài chính ngay trong những tháng đầu năm. Tuy nhiên từ năm 2022, họ bắt đầu kéo dài thời gian thanh toán.

Tổng thống Mỹ Trump và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Guterres. Mỹ luôn đặt điều kiện cho việc đóng góp hội phí. Ảnh: Reuters.

Phía Trung Quốc tuyên bố sẽ thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính của mình. Trong khi đó, Mỹ cho biết điều kiện để họ tiếp tục hỗ trợ tài chính là Liên Hợp Quốc phải đẩy mạnh cải cách và tiết giảm chi phí, bao gồm: Cắt giảm biên chế, quan chức hạn chế sử dụng vé máy bay hạng thương gia trong các chuyến công tác, sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo nhiều hơn để thay thế một phần hoạt động dịch thuật thủ công.

Nếu Liên Hợp Quốc cạn tiền, điều gì sẽ xảy ra?

Do thiếu hụt ngân sách, Liên Hợp Quốc đã triển khai chiến dịch tiết kiệm quy mô lớn chưa từng có, bao gồm: Đóng cửa một số văn phòng, cắt giảm kỷ lục khoảng 3.000 vị trí thư ký, giảm giờ làm việc của đội ngũ phiên dịch, dừng vận hành một số thang cuốn trong trụ sở, hoãn sửa chữa nhiều hạng mục xuống cấp tại trụ sở chính ở New York dù tòa nhà đã hơn 75 năm tuổi.

Ngoài ra, Liên Hợp Quốc cũng đẩy nhanh việc rút lực lượng khỏi một số điểm nóng tại châu Phi như Cộng hòa DCND Congo và cắt giảm đáng kể chi phí cho các hoạt động gìn giữ hòa bình.

Một ví dụ được bài báo nêu là Liên Hợp Quốc từng đóng một cổng kiểm soát an ninh tại trụ sở để tiết kiệm khoảng 700.000 USD. Tuy nhiên, các nhà ngoại giao đã phàn nàn dữ dội về sự bất tiện này và cho rằng cuộc khủng hoảng phần lớn xuất phát từ việc Mỹ chậm thanh toán các khoản phải đóng; chỉ hai ngày sau, cổng an ninh đó đã phải mở cửa trở lại.

Bài báo củaWall Street Journal nhận định chưa ai biết chính xác việc Liên Hợp Quốc "hết tiền" sẽ tác động thế nào đến hệ thống quốc tế. Tuy nhiên, những hậu quả trước mắt có thể bao gồm: Các nhân viên Liên Hợp Quốc trên toàn thế giới không được trả lương đúng hạn, các chương trình cứu trợ lương thực bị đình trệ, các hoạt động nhân đạo và an ninh quốc tế bị gián đoạn.

Một khó khăn lớn là Liên Hợp Quốc không có quyền vay nợ như các chính phủ quốc gia, trong khi ban lãnh đạo cũng không có nhiều thẩm quyền để tự ý cắt giảm nhân sự hoặc thay đổi nhiệm vụ được giao.

Liên Hợp Quốc hiện có 193 quốc gia thành viên cùng tham gia quyết định biên chế và nhiệm vụ hoạt động. Theo bài báo, các nước thường có xu hướng bổ sung thêm chương trình mới thay vì cắt giảm, khiến số lượng hoạt động của Liên Hợp Quốc đã tăng lên tới khoảng 40.000 chương trình và dự án khác nhau trên toàn thế giới.