Mỹ phát tín hiệu về tiêm kích F-35, Thổ Nhĩ Kỳ cân nhắc chia tay hệ thống phòng không 'S-400' Nga?

Theo báo Hürriyet của Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara đang xem xét bán hệ thống phòng không S-400 Triumf do Nga chế tạo cho một quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Động thái này được đánh giá là nhằm giải quyết một trong những trở ngại lớn nhất trong quan hệ quốc phòng với Mỹ, đồng thời mở lại cánh cửa để Thổ Nhĩ Kỳ tái gia nhập chương trình máy bay chiến đấu tàng hình F-35 Lightning II.

Do hệ thống S-400 chưa từng được đưa vào trực chiến, việc chuyển nhượng nếu diễn ra sẽ mang ý nghĩa điều chỉnh chiến lược hơn là từ bỏ một năng lực tác chiến đang hoạt động.

Điều này cũng có thể giúp Ankara tăng khả năng tương thích với NATO và thúc đẩy quá trình chuyển sang sử dụng các hệ thống phòng không phương Tây.

Thông tin xuất hiện sau cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO.

Ông Trump cho biết Washington sẽ xem xét dỡ bỏ các lệnh trừng phạt theo Đạo luật CAATSA, đồng thời sẵn sàng thảo luận về việc Thổ Nhĩ Kỳ quay trở lại chương trình F-35 nếu vấn đề S-400 được giải quyết.

Về phía Nga, người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, xác nhận Moscow đang trao đổi với Ankara về tương lai của S-400, đồng thời nhấn mạnh đây là vấn đề "rất nhạy cảm".

Theo hợp đồng xuất khẩu, mọi hoạt động tái xuất khẩu hệ thống này đều phải có sự đồng ý của Nga.

Thổ Nhĩ Kỳ ký hợp đồng mua S-400 năm 2017 và bắt đầu tiếp nhận từ tháng 7/2019.

Hệ thống phòng không S-400 Triumf có khả năng đánh chặn máy bay, tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo ở cự ly tối đa 400 km, độ cao đánh chặn tới 30 km, sử dụng nhiều loại đạn khác nhau để đối phó nhiều mục tiêu cùng lúc.

Việc Ankara tiếp nhận S-400 khiến Mỹ loại nước này khỏi chương trình F-35 và áp đặt các biện pháp trừng phạt CAATSA đối với Cơ quan Chủ tịch Công nghiệp Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, Ankara chưa từng đưa S-400 vào trực chiến, nhằm duy trì dư địa đàm phán với Washington.

Danh tính bên mua chưa được công bố, song các đồn đoán tập trung vào 6 quốc gia GCC gồm Ả Rập Xê Út, UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman.

Trong đó, UAE và Ả Rập Xê Út được đánh giá là những ứng viên đáng chú ý nhất, dù việc tích hợp S-400 vào mạng lưới phòng không sử dụng công nghệ phương Tây sẽ đặt ra nhiều thách thức kỹ thuật và chính trị.

Song song với đó, Ankara cũng nối lại đàm phán với Pháp và Ý về hệ thống phòng không SAMP/T NG.

Đây là hệ thống phòng không thế hệ mới do liên minh Eurosam phát triển, tương thích hoàn toàn với kiến trúc phòng không NATO và có khả năng đánh chặn máy bay, tên lửa hành trình cũng như tên lửa đạn đạo.

Việc chuyển sang SAMP/T NG không chỉ giúp Thổ Nhĩ Kỳ khôi phục khả năng tương tác với NATO mà còn mở rộng cơ hội hợp tác công nghiệp và chuyển giao công nghệ với châu Âu

Dù vậy, việc loại bỏ S-400 chưa đồng nghĩa Ankara sẽ tự động trở lại chương trình F-35. Các quy định pháp lý của Mỹ liên quan đến thương vụ S-400 vẫn còn hiệu lực và mọi thay đổi đều có thể phải vượt qua sự xem xét của Quốc hội Mỹ.

Nếu thương vụ chuyển nhượng S-400 được thực hiện, đây sẽ là lần đầu tiên một khách hàng xuất khẩu bán lại hệ thống này cho bên thứ ba.

Động thái đó không chỉ phản ánh nỗ lực tái cân bằng chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ giữa Nga và phương Tây, mà còn có thể tác động đáng kể tới cán cân hợp tác quốc phòng tại NATO và Trung Đông.