Mỹ ra giá để Iran từ bỏ kho uranium

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Tehran sẽ không nhận được hỗ trợ tài chính ngay lập tức sau thỏa thuận chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, Tehran vẫn có cơ hội được nới lỏng phần lớn lệnh trừng phạt nếu thực hiện đúng cam kết.

"Đó là những gì Iran có thể nhận được, miễn là thực hiện đúng nghĩa vụ của mình" - ông Vance trả lời đài CBS News hôm 15-6

Cũng theo ông Vance, quỹ tái thiết 300 tỷ USD là nguồn lực mà Iran có thể được tiếp cận với điều kiện Tehran tuân thủ các nghĩa vụ đã cam kết. Cụ thể hơn, theo trang Telegraph, điều kiện được nói đến là Iran từ bỏ toàn bộ lượng uranium dự trữ.

Washington nhấn mạnh rằng bất kỳ động thái nới lỏng trừng phạt nào cũng sẽ dựa trên "kết quả thực tế".

Điều này có nghĩa là Tehran chỉ được nới lỏng trừng phạt khi đáp ứng từng yêu cầu trong bản ghi nhớ ghi nhớ (MOU) vốn đã được ông Donald Trump và ông Vance ký ngày 15-6.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance. Ảnh: The Telegraph

Các điều khoản trong bản ghi nhớ bao gồm việc mở cửa lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển của Iran.

Giới chức Mỹ cho biết thỏa thuận cũng sẽ dẫn đến việc tháo dỡ chương trình hạt nhân của Iran. Lượng uranium làm giàu cấp độ cao của Tehran sẽ bị tiêu hủy tại chỗ và sau đó được chuyển ra khỏi quốc gia này.

Ông Vance xác nhận với NBC News rằng các thanh sát viên quốc tế sẽ được triển khai để giám sát quy trình này.

Ông Vance nói: "Trên thực tế, một trong những phần cốt lõi của thỏa thuận là Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và Mỹ sẽ giúp Iran tiêu hủy kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao".

Ông lưu ý rằng ngày bắt đầu chính thức cho các cuộc thanh sát hạt nhân của IAEA có thể được chốt trong các cuộc họp ngày 19-6, và kỳ vọng việc này sẽ "diễn ra rất nhanh chóng" nếu văn bản được ký kết.

Khói bốc nghi ngút sau loạt vụ nổ dữ dội tại phía Đông Nam thủ đô Tehran hồi tháng 3. Ảnh: Anadolu

Liên quan đến các điều khoản tài chính, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Washington đã cam kết giải phóng các khoản tiền bị phong tỏa của nước này ở nước ngoài, đồng thời bồi thường những thiệt hại trong suốt thời gian diễn ra chiến sự theo thỏa thuận khung.

Tuy nhiên, phía Mỹ lại đưa ra tuyên bố trái ngược khi nhấn mạnh rằng bất kỳ biện pháp nới lỏng trừng phạt nào cũng sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn khi Tehran giới hạn chương trình hạt nhân của mình, chứ không phải là một khoản thanh toán trả trước để đổi lấy việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz.

Trả lời đài NBC News, ông Vance giải thích rằng mốc thời gian công bố ấn định vào ngày 19-6 vì hai bên vẫn cần xử lý một số chi tiết kỹ thuật ở khâu thực thi, chứ không liên quan đến nội dung bản ghi nhớ.

Ở một diễn biến khác, hãng Fars News của Iran đưa tin nước này đã giành được nhượng bộ vào phút chót từ phía Mỹ và sẽ thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Fars News cho biết trong một động thái dường như là sự nhượng bộ của ông Donald Trump để đạt được thỏa thuận, Iran và Oman sẽ được công nhận là các bên duy nhất có chủ quyền đối với tuyến đường thủy quan trọng này.

Trong 60 ngày tới, Tehran sẽ bảo đảm quyền tự do đi qua eo biển này, nhưng sau thời gian đó, các tàu thuyền sẽ phải trả phí để chi trả cho các dịch vụ an ninh, hàng hải, môi trường và bảo hiểm.