Iran dùng chiến lược 'thi gan' để ép Mỹ thôi 'cắt cỏ'

Lực lượng an ninh Israel kiểm tra một địa điểm trúng tên lửa Iran ở Tel Aviv, ngày 15/3. (Ảnh: AP)

Dù phải đối mặt với chiến dịch tấn công dữ dội, chính quyền Iran vẫn chưa đầu hàng như Washington mong muốn. Theo ông Vali Nasr, một nhà nghiên cứu hàng đầu về Iran tại Mỹ, đây không phải là điều bất ngờ.

Theo ông Nasr, Nhà Trắng ban đầu kỳ vọng một chiến thắng chớp nhoáng: Loại bỏ lãnh tụ tối cao, phá hủy các cơ sở chiến lược và thúc đẩy một ban lãnh đạo mới ở Iran. Nếu điều đó xảy ra, Tổng thống Trump có thể tuyên bố mình là người đưa Iran trở lại với cộng đồng quốc tế.

Tuy nhiên, thực tế lại khác. Cuộc chiến kéo dài hơn dự kiến, trở nên hỗn loạn và bắt đầu gây tổn thất cho chính nước Mỹ - từ thiệt hại với lực lượng quân sự trong khu vực đến những biến động lớn trên thị trường năng lượng toàn cầu.

“Iran đã cắn chặt vào Mỹ và chưa muốn buông ra. Họ đã chịu nhiều tổn thất, nhưng sẵn sàng chịu thêm nếu điều đó khiến Washington thay đổi tính toán chiến lược”, ông Nasr nhận định.

Theo ông Nasr, giới lãnh đạo Iran tin rằng Mỹ và Israel có thể hành động nhanh và mạnh, nhưng khó có thể kiên trì trong một cuộc chiến kéo dài. Việc lựa chọn lãnh tụ mới và làn sóng phẫn nộ của người dân trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã củng cố niềm tin: Iran có thể trụ vững lâu hơn đối thủ.

Mục tiêu của Tehran là khiến Washington phải trả một cái giá đủ lớn để từ bỏ ý tưởng tấn công Iran định kỳ - chiến lược mà nhiều nhà phân tích ví như “cắt cỏ”, nghĩa là liên tục tiến hành các đợt tấn công để làm suy yếu đối phương.

Việc ông Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao đánh dấu sự chuyển giao sang một thế hệ lãnh đạo mới trong hệ thống quyền lực Iran. Khác với thế hệ từng trưởng thành trong chiến tranh Iran - Iraq, lớp chỉ huy mới của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo được định hình qua các cuộc xung đột hiện đại ở Syria và Iraq, nơi họ từng đối đầu với Mỹ và các lực lượng cực đoan như Nhà nước Hồi giáo tự xưng.

Ông Nasr cho rằng ông Mojtaba Khamenei có lợi thế lớn vì đã theo sát cha của ông - cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei - suốt nhiều thập kỷ. Ngoài ra, những tổn thất cá nhân mà ông hứng chịu trong chiến tranh giúp ông xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo “hy sinh vì đất nước” - điều có ý nghĩa lớn trong truyền thống Hồi giáo Shi’ite.

Trước chiến tranh, các nhà lãnh đạo Iran đối mặt với nhiều bất mãn trong nước do khó khăn kinh tế. Tuy nhiên, các cuộc tấn công từ bên ngoài đã làm thay đổi cục diện chính trị.

Theo ông Nasr, câu hỏi trong xã hội Iran giờ đây không còn đơn giản là “ủng hộ hay chống chế độ”, mà trở thành “ủng hộ hay phản đối chiến tranh”. Khi các thành phố như Tehran và Isfahan hứng chịu bom đạn, nhiều người dân, kể cả những người từng chỉ trích chính quyền, bắt đầu đoàn kết để bảo vệ đất nước.

Điều này khiến kịch bản về một cuộc nổi dậy nhanh chóng chống lại chính quyền mà Washington kỳ vọng trở nên khó xảy ra.

Những người ủng hộ lực lượng Houthi ở Yemen hô khẩu hiệu trong cuộc tuần hành ở Sanaa phản đối cuộc chiến của Mỹ và Israel, ngày 13/1. (Ảnh: AP)

“Trận chiến cuối cùng”

Theo ông Nasr, Iran hiểu rõ rằng họ không thể đối đầu trực tiếp với sức mạnh quân sự của Mỹ. Vì vậy, chiến lược của họ là xây dựng mạng lưới lực lượng đồng minh và dân quân trong khu vực, từ Li-băng đến Iraq và Syria, nhằm tạo ra một “vành đai phòng thủ từ xa”.

Sự hỗ trợ dành cho các nhóm như Hezbollah hay quan hệ quân sự với các cường quốc khác được Tehran xem là cách để cân bằng sức mạnh trước Washington.

Dù chiến lược này nhiều lần gây tranh cãi và khiến Iran đối mặt với sự thù địch từ nhiều nước trong khu vực, ông Nasr cho rằng giới lãnh đạo Iran tin đây là “trận chiến cuối cùng” quyết định tương lai của họ.

“Nếu họ bước ra khỏi cuộc chiến này với tư thế ngẩng cao đầu, chứng minh có thể chống lại 2 cường quốc quân sự lớn, chế độ sẽ mạnh hơn trước. Ngược lại, nếu bị đánh bại nặng nề, tương lai của Cộng hòa Hồi giáo sẽ trở nên rất bất định”, ông Nasr nói.

Chuyên gia Nasr cho rằng cuộc chiến lần này sẽ dài hơn dự tính của Tổng thống Trump, trừ khi nhà lãnh đạo Mỹ trao cho Iran điều gì đó thật lớn.

Ông Nasr cho rằng việc Tổng thống Trump từ bỏ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Iran và siết chặt trừng phạt Iran càng khiến Tehran trở nên cứng rắn hơn, càng quyết tâm và tin rằng Mỹ không thể tin cậy được và muốn hủy diệt Iran.

Văn phòng của cựu Tổng thống Hassan Rouhani từng ước tính rằng, nếu thỏa thuận hạt nhân kéo dài 10 năm, quy mô tầng lớp trung lưu của Iran sẽ tăng khoảng 35%, và đó chính là lực lượng xã hội ủng hộ sự thay đổi ở Iran.

Khi Tổng thống Trump rút khỏi thỏa thuận và gây áp lực tối đa, trong 2 năm đầu tiên đã có 20% tầng lớp trung lưu Iran rơi xuống ngưỡng nghèo. Một xã hội nghèo hơn và chịu nhiều áp lực kinh tế sẽ càng trở nên cứng rắn hơn.

Bình Giang