Mỹ tái định hình chiến lược thương mại sau phán quyết lịch sử về thuế quan

Động thái quyết liệt này cho thấy dù "bức tường bảo hộ" của Mỹ đang gặp rào cản pháp lý lớn, ông Trump vẫn quyết tâm duy trì công cụ thuế quan, mở ra một giai đoạn bất định mới cho thương mại toàn cầu.

Lộ trình mới và những ràng buộc

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Ngay sau khi chỉ trích phán quyết của Tòa án Tối cao, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ sử dụng các quyền hạn khác để duy trì chương trình nghị sự của mình. Để duy trì chương trình nghị sự thuế quan, ông Trump tuyên bố sẽ sử dụng Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho mức thuế cơ bản 150 ngày, đồng thời khởi động các cuộc điều tra bổ sung theo Mục 301 và Mục 232 (an ninh quốc gia). Cách tiếp cận này có thể thay đổi mô hình ra quyết định bất ngờ trên mạng xã hội trước đây của ông sang một quy trình bài bản hơn, nhưng vẫn chứa đựng nhiều ẩn số về thời gian và phạm vi áp dụng.

Các chuyên gia chỉ ra rằng con đường này chông gai hơn nhiều. Ông Mike Froman, cựu Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) và hiện là người đứng đầu Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, lưu ý rằng mức thuế mới này chỉ có hiệu lực trong 150 ngày. Sau khoảng thời gian đó, Tổng thống sẽ phải đối mặt với quyết định khó khăn về việc có nên gia hạn hay áp đặt bộ thuế mới hay không, ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026 trong bối cảnh công chúng Mỹ cho rằng thuế quan đang góp phần vào cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt.

Ông Everett Eissentat, cựu cố vấn kinh tế cấp cao của Nhà Trắng, nhận định phán quyết của Tòa án đã tước bỏ một nguồn đòn bẩy quan trọng của ông Trump: khả năng phản ứng nhanh chóng với các biến động địa chính trị. Giờ đây, ông không còn tự do đe dọa áp thuế lên các nước châu Âu hay các quốc gia mua dầu của Iran một cách tùy ý như trước. Điều này mở ra một giai đoạn bất ổn mới cho kinh tế toàn cầu, người tiêu dùng và các doanh nghiệp, đặc biệt là trước thềm chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào đầu tháng 4.

"Mớ bòng bong" về hoàn thuế

Tác động lớn nhất trong ngắn hạn không chỉ là mức thuế mới, mà là cuộc chiến pháp lý về khoản tiền thuế đã thu. Theo ước tính của hãng tin Bloomberg, các khoản hoàn thuế có thể lên tới 175 tỷ USD, tương đương hơn một nửa tổng doanh thu thuế quan mà chính quyền ông Trump đã thu được.

Phía Tòa án Tối cao đã cảnh báo quy trình hoàn trả hàng tỷ USD cho các nhà nhập khẩu nộp thuế theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) sẽ là một "mớ bòng bong". Bản thân Tổng thống Trump cũng bày tỏ sự thất vọng khi Tòa án không đưa ra hướng dẫn cụ thể về vấn đề này. Ông dự báo các cuộc chiến pháp lý có thể kéo dài tới 5 năm.

Ngoài ra, khả năng chính phủ phải hoàn trả hàng chục tỷ USD tiền thuế có thể làm phức tạp thêm nỗ lực kiểm soát lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), cũng như khiến quan hệ vốn đã không mấy êm ấm giữa ngân hàng trung ương này và Nhà Trắng thêm căng thẳng.

Giữa bối cảnh đó, các luật sư thương mại đang hối thúc doanh nghiệp nhanh chóng nộp hồ sơ để bảo vệ quyền lợi, trong khi hơn 1.500 vụ kiện đã được đệ trình lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ.

Áp lực kinh tế và chính trị trong nước

Cảng hàng hóa Los Angeles, bang California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Về mặt kinh tế, bức tranh đang không mấy sáng sủa. Dữ liệu cho thấy Mỹ đã mất 83.000 việc làm trong lĩnh vực sản xuất vào năm ngoái và chi tiêu cho máy công nghiệp đã giảm trong quý IV/2025. Đảng Dân chủ đổ lỗi cho thuế quan gây ra tình trạng này, trong khi các cuộc thăm dò cho thấy cử tri ngày càng lo ngại thuế nhập khẩu đang bào mòn tài chính gia đình họ.

Chủ tịch Fed chi nhánh New York, ông John Williams, cảnh báo lạm phát có thể đạt đỉnh vào nửa đầu năm nay khi tác động đầy đủ của thuế quan ngấm vào nền kinh tế. Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế của Bloomberg, ngay cả khi áp dụng các ngoại lệ, mức thuế trung bình áp dụng cho hàng nhập khẩu vào Mỹ sẽ vào khoảng 11,4%, cao gấp 4 lần so với thời điểm trước khi ông Trump nhậm chức.

Các cuộc thăm dò cho thấy cử tri ngày càng lo ngại về tác động của thuế nhập khẩu lên tài chính gia đình. Đảng Cộng hòa cũng đang chịu áp lực, với việc Hạ viện do đảng này kiểm soát đã bỏ phiếu chấm dứt thuế nhập khẩu từ Canada vào tháng Hai.

Doanh nghiệp "nín thở" chờ đợi

Giới doanh nghiệp toàn cầu dù hoan nghênh phán quyết của Tòa án nhưng vẫn lo ngại về sự thiếu chắc chắn. Tại Đức, hiệp hội công nghiệp BDI kêu gọi cần làm rõ các điều kiện thương mại. Tại Mỹ, ông Joshua Bolten, Giám đốc điều hành tổ chức tư vấn Business Roundtable đại diện cho các công ty lớn nhất Mỹ, kêu gọi chính quyền cần hiệu chỉnh cách tiếp cận để có các mức thuế mục tiêu rõ ràng hơn.

Ông Austin Ramirez, Tổng giám đốc công ty sản xuất linh kiện ô tô Husco International, chia sẻ rằng điều giải phóng khả năng đầu tư của doanh nghiệp là sự ổn định. Ông cho biết sẵn sàng chấp nhận bất kỳ chế độ thuế quan nào miễn là có sự chắc chắn, thay vì một môi trường thay đổi liên tục khiến doanh nghiệp phải đồn đoán mỗi ngày.

Tựu trung lại, phán quyết của Tòa án Tối cao là một đòn nặng nề về mặt pháp lý cho nhiệm kỳ hai của ông Trump. Nhưng nó cũng mở ra cơ hội để Tổng thống Mỹ điều chỉnh lại chiến lược thuế quan theo hướng bài bản hơn dù có nhiều rủi ro và phức tạp hơn. Đối với các đối tác thương mại và doanh nghiệp, thông điệp rất rõ ràng: Kỷ nguyên bảo hộ của Mỹ chưa kết thúc, nó chỉ đang chuyển sang một hình thái mới.

Hương Thủy/TTXVN (Tổng hợp)