Mỹ tăng cường máy bay do thám quanh Cuba

Máy bay không người lái MQ-4C Triton của Hải quân Mỹ. Ảnh: cibercuba

Tờ New York Times dẫn nguồn tin từ nhiều quan chức Mỹ cho biết, các cơ quan quân sự và tình báo Mỹ đã gia tăng các chuyến bay giám sát quanh và gần Cuba trong những tuần gần đây. Giới chuyên gia cho rằng động thái công khai này nhằm gửi thông điệp tới chính quyền Cuba: “Chúng tôi đang theo dõi các ông".

Theo hai quan chức Mỹ xin giấu tên vì liên quan tới thông tin tình báo và hoạt động quân sự nhạy cảm, máy bay do thám và thiết bị bay không người lái của Hải quân và Không quân Mỹ đã tăng cường hoạt động trinh sát trong khuôn khổ một đợt tăng hiện diện quân sự lớn hơn tại khu vực Caribe trong những tuần tới.

Trong nhiều tuần qua, những người theo dõi hàng không đã chia sẻ trên mạng xã hội các dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy máy bay trinh sát Mỹ, như máy bay tuần thám biển P-8, xuất hiện gần bờ biển Cuba.

Một quan chức quân đội Mỹ cho biết số chuyến bay của các mẫu như RC-135 Rivet Joint chuyên nghe lén điện tử, máy bay không người lái MQ-4 và nhiều UAV khác đã tăng mạnh từ tháng 2, thường hoạt động gần bờ biển Cuba.

CNN, cơ quan truyền thông đầu tiên đưa tin về hoạt động tình báo gia tăng này, cho biết dữ liệu công khai từ FlightRadar24 cho thấy Hải quân và Không quân Mỹ đã thực hiện ít nhất 25 chuyến bay bằng máy bay có người lái và UAV kể từ đầu tháng 2. Phần lớn hoạt động diễn ra gần Havana và Santiago de Cuba – hai thành phố lớn nhất Cuba.

Dữ liệu theo dõi chuyến bay thường không ghi nhận các UAV của cơ quan tình báo, nên số lượng thực tế có thể còn cao hơn.

Giới chuyên gia cho rằng Mỹ vốn hiếm khi tiến hành nhiều chuyến bay giám sát quanh Cuba dù quan hệ song phương căng thẳng suốt nhiều thập kỷ, khiến làn sóng hoạt động gần đây trở nên đáng chú ý.

Bộ Tư lệnh miền Nam Mỹ (SOUTHCOM), đơn vị phụ trách hoạt động quân sự tại khu vực, từ chối bình luận. Chính phủ Cuba cũng chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Quan chức quân đội Mỹ nói các chuyến bay nhằm cung cấp thêm thông tin cho giới lãnh đạo chính trị và quân sự Mỹ về tình hình Cuba trong giai đoạn nhạy cảm hiện nay.

Tuy nhiên, quan chức quân đội Mỹ nhấn mạnh rằng khác với giai đoạn trước chiến dịch đặc nhiệm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro hồi tháng 1, các chuyến bay lần này chủ yếu nhằm củng cố chiến dịch gây sức ép chính trị và kinh tế đối với Cuba, thay vì báo hiệu một chiến dịch quân sự trên đảo quốc này.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, chính quyền Tổng thống Trump đã cắt nguồn cung dầu tới Cuba, khiến cuộc khủng hoảng năng lượng và kinh tế tại nước này thêm trầm trọng.

Hai bên hiện vẫn duy trì đàm phán kín nhưng chính phủ Cuba cho biết tiến triển đạt được là rất hạn chế.

Các chuyên gia nhận định hoạt động trinh sát có thể nhằm nghe lén liên lạc của chính phủ Cuba cũng như đánh giá xem Havana có tăng cường triển khai quân đội hoặc phương tiện quân sự hay không. Chính phủ Cuba khẳng định nước này sẵn sàng chiến đấu để bảo vệ chủ quyền.

Tuy nhiên, các nhiệm vụ tình báo kiểu này thường được tiến hành bí mật. Việc Mỹ sử dụng các máy bay có thể bị theo dõi công khai cho thấy Washington muốn gây áp lực tâm lý, khiến giới lãnh đạo Cuba phải tự hỏi liệu một hành động quân sự có sắp xảy ra hay không.

“Chúng tôi hoàn toàn có thể hoạt động trong im lặng”, ông José Adán Gutíerrez, cựu chỉ huy tình báo Hải quân Mỹ, nói. “Khi chuẩn bị cho chiến dịch, chúng tôi sẽ tắt toàn bộ tín hiệu radar. Việc các chuyến bay này được cố tình để lộ rõ cho thấy đó là một thông điệp.”

Ông Gutíerrez cùng nhiều chuyên gia khác cho rằng thông điệp không chỉ gửi tới Cuba mà còn nhằm vào các đồng minh của Havana như Nga và Trung Quốc.

Đường phố thủ đô La Habana (Cuba). Ảnh: Việt Hùng - Phóng viên TTXVN tại Cuba

Bà Renee Novakoff, cựu quan chức tình báo Mỹ hiện làm việc tại Đại học Quốc tế Florida, nhận định các chuyến bay có thể cho thấy Washington đang chuẩn bị cho một quyết định chính sách lớn.

“Thông thường chúng tôi không làm những việc như thế này quá nhiều. Vì vậy đây là điều đáng chú ý”, bà nói.

Ông Chris Simmons, cựu sĩ quan phản gián của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ phụ trách Cuba, cho rằng Washington không cần triển khai quy mô như vậy để do thám một quốc gia có năng lực hải quân hạn chế.

“Tôi cho rằng đây chủ yếu là màn phô trương sức mạnh”, ông nói, nhưng cũng lưu ý rằng ông Trump thường có xu hướng thực hiện những lời đe dọa của mình.

Trong những tuần gần đây, giới chức Cuba đã chỉ trích sự gia tăng hiện diện quân sự của Mỹ, cho rằng đây là một phần của chiến dịch gây áp lực nhằm vào Havana.

“Việc bình thường hóa mối đe dọa xâm lược quân sự của Mỹ đối với Cuba là một chiến lược truyền thông được tính toán kỹ lưỡng”, Thứ trưởng Ngoại giao Cuba Carlos Fernández de Cossío viết trên mạng xã hội X. “Đó là một phần của tội ác, và những ai tham gia sẽ trở thành đồng phạm trong cuộc đổ máu có thể xảy ra".

Trong khi đó, nhiều quốc gia, tổ chức xã hội và đối tác quốc tế tiếp tục triển khai các hoạt động hỗ trợ Cuba trong bối cảnh đảo quốc Caribe đang chịu tác động từ các lệnh phong tỏa kinh tế, thương mại và tài chính của Mỹ. Tiếp theo Nhật Bản, Belarus và Mexico, mới đây nhất, các nước Sri Lanka, Mông Cổ và Tây Ban Nha cũng đã tái khẳng định sự ủng hộ với đảo quốc Caribe.

Ngày 11/5, Tổng thư ký LHQ António Guterres bày tỏ quan ngại về tình hình nhân đạo ở Cuba, đồng thời kêu gọi đối thoại mang tính xây dựng để đảm bảo người dân Cuba không tiếp tục phải chịu đựng quá nhiều đau khổ do tình trạng cấm vận, phong tỏa.

Phát biểu với báo giới, Tổng thư ký António Guterres cũng nhắc lại sự phản đối của LHQ đối với các lệnh trừng phạt do Washington áp đặt lên Cuba và nhấn mạnh hành động này vi phạm luật pháp quốc tế.

Việc Mỹ phong tỏa dầu mỏ đối với Cuba đã làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhiên liệu và mất điện trên diện rộng tại đảo quốc này. Chính phủ Cuba tuyên bố rằng Mỹ đang sử dụng lệnh cấm vận năng lượng để bóp nghẹt nền kinh tế Cuba và khiến điều kiện sống của người dân trở nên không thể chịu đựng.