Từ Mar-a-Lago đến Bắc Kinh, quan hệ Mỹ - Trung thay đổi ra sao?

Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự cuộc gặp song phương với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo G20 tại Osaka, Nhật Bản, ngày 29/6/2019. Ảnh Reuters.

Phát biểu tại cuộc gặp sáng 14/5, Chủ tịch Trung Quốc bày tỏ vui mừng khi đón tiếp Tổng thống Mỹ, bày tỏ tin tưởng rằng những lợi ích chung giữa hai nước sẽ vượt qua những khác biệt. Chủ tịch Tập Cận Bình tiếp tục nhấn mạnh, sự ổn định trong quan hệ song phương giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là một điều tốt đẹp đối với thế giới, và ông mong muốn trao đổi với Tổng thống Trump về nhiều vấn đề lớn.

Lần đầu tiên hai nhà lãnh đạo gặp nhau là vào tháng 4/2017 tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông Trump ở Palm Beach, bang Florida. Khi đó, ông Trump mới nhậm chức chưa lâu sau chiến dịch tranh cử với nhiều tuyên bố cứng rắn về Trung Quốc, đặc biệt liên quan đến thâm hụt thương mại và việc Bắc Kinh bị cáo buộc gây thiệt hại cho nền kinh tế Mỹ.

Dù vậy, hội nghị tại Mar-a-Lago được đánh giá đã giúp hai nhà lãnh đạo xây dựng mối quan hệ cá nhân tương đối tích cực. Ông Trump khi đó tuyên bố hai bên đạt được “tiến bộ to lớn” trong việc cải thiện quan hệ Mỹ - Trung.

Tuy nhiên, không khí hội nghị nhanh chóng bị phủ bóng bởi quyết định của Mỹ tiến hành không kích Syria nhằm vào chính quyền của Tổng thống Bashar al-Assad, ngay trong thời gian ông Tập đang ở Mỹ.

Tháng 7/2017, ông Trump và ông Tập tiếp tục gặp nhau bên lề Hội nghị G20 tại Hamburg, Đức. Cuộc trao đổi tập trung nhiều vào chương trình hạt nhân Triều Tiên và quan hệ kinh tế song phương.

Chỉ một tháng sau, chính quyền Trump phát động cuộc điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm vào cáo buộc Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ của Mỹ. Đây được xem là phát súng mở màn cho cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung kéo dài nhiều năm.

Đến tháng 11/2017, ông Trump thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh cùng đoàn doanh nhân và lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn của Mỹ. Trung Quốc dành cho nhà lãnh đạo Mỹ nghi thức tiếp đón trọng thể với hàng loạt hoạt động mang tính biểu tượng như tham quan Tử Cấm Thành, dự quốc yến tại Đại lễ đường Nhân dân và xem kinh kịch Bắc Kinh.

Sau chuyến đi, ông Trump ca ngợi các “thỏa thuận kinh doanh” trị giá khoảng 250 tỷ USD trong các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và công nghệ. Tuy nhiên, nhiều thỏa thuận chỉ mang tính ghi nhớ hoặc là các dự án đã được triển khai trước đó. Bầu không khí tích cực nhanh chóng nhường chỗ cho căng thẳng khi Washington áp đặt hàng loạt mức thuế lên hàng hóa Trung Quốc chỉ vài tháng sau đó.

Cuộc gặp tại Buenos Aires, Argentina vào tháng 12/2018 diễn ra khi chiến tranh thương mại đã leo thang mạnh. Trước đó, chính quyền ông Trump áp thuế đối với khoảng 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc và cấm các cơ quan chính phủ Mỹ sử dụng thiết bị của Huawei và ZTE. Đáp trả, Bắc Kinh áp thuế lên khoảng 110 tỷ USD hàng hóa Mỹ.

Dù căng thẳng gia tăng, Nhà Trắng khi đó vẫn mô tả cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo là “rất thành công”, đồng thời hai bên đồng ý khởi động đàm phán về sở hữu trí tuệ, an ninh mạng và thương mại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump chào đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trước cuộc gặp song phương tại căn cứ không quân Gimhae tại Busan, Hàn Quốc. Ảnh Getty Images.

Sáu tháng sau, tại Hội nghị G20 ở Osaka, Nhật Bản, ông Trump và ông Tập tiếp tục tìm cách hạ nhiệt đối đầu. Hai bên nhất trí đình chỉ các vòng thuế mới, nối lại đàm phán thương mại và nới lỏng một phần hạn chế đối với Huawei.

Trung Quốc cũng cam kết tăng mua nông sản Mỹ, trong khi Washington mở đường cho thỏa thuận thương mại “giai đoạn một” được ký kết sau đó.

Theo thỏa thuận, Mỹ đồng ý giảm một số mức thuế, còn Trung Quốc cam kết mua thêm khoảng 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ Mỹ. Tuy nhiên, Bắc Kinh cuối cùng không đạt được các cam kết mua hàng, một phần do đại dịch COVID-19 khiến thương mại toàn cầu sụp giảm nghiêm trọng.

Sau cuộc gặp tại Osaka năm 2019, ông Trump và ông Tập không gặp trực tiếp trong suốt sáu năm, giai đoạn chứng kiến cạnh tranh Mỹ - Trung chuyển từ thương mại sang công nghệ, chuỗi cung ứng và địa chính trị.

Cuộc tái ngộ diễn ra vào tháng 10/2025 bên lề Hội nghị APEC tại Busan, Hàn Quốc. Khi đó, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang mắc kẹt trong vòng xoáy thuế quan mới với mức áp thuế lên tới 145% từ phía Mỹ và 125% từ phía Trung Quốc.

Ngay trước hội nghị, Washington tiếp tục áp thuế theo từng lĩnh vực đối với hàng hóa Trung Quốc và siết xuất khẩu công nghệ, trong khi Bắc Kinh tăng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.

Sau các cuộc đàm phán, hai nhà lãnh đạo tuyên bố đình chiến thương mại trong vòng một năm. Mỹ giảm một phần thuế quan, còn Trung Quốc đồng ý nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nối lại nhập khẩu nông sản Mỹ.

Chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Trump được xem là một trong những cuộc gặp quan trọng nhất giữa hai cường quốc trong nhiều năm trở lại đây.

Ngoài vấn đề thương mại, xung đột tại Trung Đông đang nổi lên như chủ đề trọng tâm. Cuộc chiến liên quan đến Iran và nguy cơ bất ổn tại eo biển Hormuz đang gây áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu, buộc Washington và Bắc Kinh phải duy trì đối thoại nhằm tránh khủng hoảng lan rộng.

Giới quan sát cho rằng cuộc gặp lần thứ bảy giữa ông Trump và ông Tập khó có thể tạo ra bước đột phá lớn, song vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cạnh tranh chiến lược giữa hai siêu cường.

Sau gần 10 năm với nhiều vòng đối đầu rồi hòa dịu, mối quan hệ cá nhân giữa hai nhà lãnh đạo vẫn được xem là một trong những kênh đối thoại quan trọng nhất giúp ngăn căng thẳng Mỹ - Trung vượt ngoài tầm kiểm soát.