Mỹ thúc đẩy nhanh việc biên chế máy bay chỉ huy cảnh báo sớm E-7A Wedgetail sau khi E-3 bị hư hại trong chiến sự

Trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông leo thang, một máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry của Mỹ đã bị hư hại sau đòn tấn công của Iran, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì năng lực chỉ huy trên không của Washington.

Sự kiện này đã thúc đẩy Không quân Mỹ nối lại và tăng tốc kế hoạch đưa máy bay cảnh báo sớm thế hệ mới E-7A Wedgetail vào phục vụ.

Theo các thông tin được công bố cuối tháng 3/2026, phi đội E-3 của Mỹ hiện chỉ còn khoảng 16 chiếc, giảm mạnh so với hơn 30 chiếc trước đây.

Các máy bay này đã phục vụ từ thời Chiến tranh Lạnh, với tuổi đời hàng chục năm, khiến chi phí bảo trì tăng cao và tỷ lệ sẵn sàng chiến đấu giảm đáng kể.

Vụ việc một chiếc E-3 bị hư hại càng làm lộ rõ điểm yếu của lực lượng cảnh báo sớm hiện tại. Đây là loại máy bay đóng vai trò “trung tâm chỉ huy bay”, có nhiệm vụ phát hiện mục tiêu trên không, trên biển và điều phối toàn bộ hoạt động tác chiến.

Khi số lượng hạn chế và khả năng sẵn sàng thấp, việc mất thêm một máy bay có thể ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực tác chiến của toàn chiến trường.

Trong bối cảnh đó, E-7A Wedgetail được xem là giải pháp thay thế gần nhất.

Đây là máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát không phận thế hệ mới, phát triển từ khung thân máy bay chở khách Boeing 737, được trang bị radar mảng pha chủ động đặt cố định trên lưng thay vì đĩa radar quay truyền thống.

Radar của E-7 có khả năng quét 360 độ, phát hiện mục tiêu ở khoảng cách hơn 850 km khi hoạt động ở độ cao khoảng 9 km.

Hệ thống này cho phép theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực tới tiêm kích, tàu chiến và hệ thống phòng không mặt đất

Về thông số kỹ thuật, E-7A Wedgetail có chiều dài khoảng 34 m, sải cánh hơn 35 m, sử dụng 2 động cơ phản lực cánh quạt dòng khí nén, cho phép đạt tốc độ hành trình khoảng 850 km/h và hoạt động liên tục nhiều giờ trên không nhờ khả năng tiếp nhiên liệu trên không.

Khoang điều khiển được trang bị 8 đến 10 trạm vận hành nhiệm vụ, nơi các sĩ quan điều phối phân tích dữ liệu và điều hành tác chiến.

Kế hoạch ban đầu của Mỹ là đưa E-7 vào thay thế E-3 từ năm 2027, với mục tiêu xây dựng phi đội khoảng 26 máy bay.

Tuy nhiên, chương trình này từng bị đề xuất hủy bỏ trong năm 2025 do lo ngại về chi phí và khả năng sống sót trong môi trường chiến tranh hiện đại.

Dù vậy, Quốc hội Mỹ đã can thiệp, yêu cầu tiếp tục phát triển chương trình. Đến tháng 3/2026, Không quân Mỹ đã ký các hợp đồng trị giá khoảng 2,43 tỷ USD để tiếp tục chế tạo các nguyên mẫu E-7, cho thấy dự án vẫn được duy trì và có khả năng mở rộng trong tương lai.

Từ góc độ chiến lược, việc thúc đẩy E-7A Wedgetail không chỉ nhằm thay thế nền tảng cũ mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy tác chiến.

Trong các cuộc xung đột hiện đại, đặc biệt tại Trung Đông, mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái ngày càng gia tăng, đòi hỏi hệ thống cảnh báo sớm có khả năng phát hiện nhanh, xử lý dữ liệu lớn và phối hợp đa lực lượng.

Tuy nhiên, E-7 cũng không phải giải pháp hoàn hảo. Chi phí mỗi chiếc có thể vượt 700 triệu USD, trong khi chương trình liên tục bị trì hoãn và chịu áp lực cạnh tranh từ các giải pháp giám sát dựa trên vệ tinh.

Tổng thể, việc Mỹ đẩy nhanh chương trình E-7A Wedgetail sau sự cố với E-3 cho thấy một thực tế rõ ràng: hệ thống cảnh báo sớm trên không vẫn là xương sống của chiến tranh hiện đại.

Trong khi các công nghệ mới như vệ tinh đang phát triển, máy bay AWACS vẫn đóng vai trò không thể thay thế trong việc kiểm soát không phận và điều phối tác chiến theo thời gian thực.

Việt Hùng