Mỹ tính rút hàng loạt chiến đấu cơ khỏi NATO ở châu Âu

Một chiếc máy bay phản lực F-16 của Mỹ tại căn cứ không quân Andravida (Hy Lạp). Ảnh: Reuters.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang lên kế hoạch cắt giảm đáng kể số máy bay chiến đấu, tàu chiến và nhiều khí tài quân sự mà Mỹ cam kết dành cho các chiến dịch của NATO tại châu Âu, động thái được xem là bước đi mới nhất trong nỗ lực thu hẹp vai trò an ninh mà Washington đã đảm nhận đối với các đồng minh châu Âu suốt gần 80 năm qua.

Thông tin được hai quan chức cấp cao châu Âu tiết lộ sau khi các đồng minh NATO nhận được một văn bản từ phía Mỹ vào đầu tháng 6. Một phần nội dung tài liệu này đã được báo New York Times tiếp cận. Các quan chức yêu cầu giấu tên do tính nhạy cảm của các kế hoạch quân sự đang được thảo luận.

Nếu được triển khai, kế hoạch sẽ làm suy giảm đáng kể năng lực tiến hành các đòn tấn công tầm xa cũng như hoạt động giám sát, trinh sát của NATO tại châu Âu.

Chi tiết lộ trình cắt giảm

Theo tài liệu, Washington dự kiến giảm số lượng tiêm kích F-16 và F-15E dành cho NATO từ khoảng 150 chiếc xuống còn 100 chiếc. Số máy bay tuần thám biển cũng sẽ giảm từ 26 xuống 15 chiếc, trong khi toàn bộ 8 máy bay tiếp dầu trên không từng được bố trí cho châu Âu sẽ bị rút khỏi khu vực.

Ngoài ra, Mỹ còn có kế hoạch điều chuyển một tàu ngầm mang tên lửa, một tàu sân bay cùng nhiều tàu chiến và hàng chục máy bay chiến đấu đang tham gia các nhóm tác chiến tàu sân bay. Một trong hai nhóm máy bay ném bom chiến lược từng được phân công cho nhiệm vụ phòng thủ châu Âu cũng sẽ được điều sang khu vực khác.

Lầu Năm Góc từ chối bình luận về các con số cụ thể trong tài liệu, song dẫn lại tuyên bố của Bộ Tư lệnh châu Âu Mỹ hồi tuần trước, trong đó khẳng định Washington có ý định giảm dần mức độ hiện diện quân sự tại lục địa này.

Lầu Năm Góc có ý định giảm dần mức độ hiện diện quân sự tại châu Âu. Ảnh: Reuters.

Những thông tin mới được xem là bức tranh rõ ràng nhất từ trước đến nay về quy mô cắt giảm cam kết của chính quyền Trump đối với NATO - liên minh quân sự được thành lập sau Thế chiến II nhằm bảo vệ các đồng minh phương Tây trước những mối đe dọa từ bên ngoài.

Dù chưa công bố thời điểm thực hiện, các quan chức Mỹ cho biết việc cắt giảm có thể diễn ra sớm hơn rất nhiều so với dự tính của các đồng minh châu Âu. Điều này có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giám sát hoạt động của tàu ngầm Nga cũng như năng lực triển khai các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình Tomahawk tầm xa.

Các nước châu Âu vẫn sở hữu những loại vũ khí tương tự, song nhiều chuyên gia cho rằng khả năng răn đe sẽ suy giảm đáng kể nếu thiếu sự tham gia trực tiếp của Mỹ. Nguyên nhân là các quốc gia châu Âu thường thận trọng hơn trong việc sử dụng loại khí tài có khả năng leo thang xung đột.

Ông Giuseppe Spatafora, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Liên minh châu Âu (EUISS) có trụ sở tại Paris, nhận định rằng từng đợt cắt giảm riêng lẻ có thể được xử lý, nhưng khi cộng gộp lại, chúng tạo ra sự thay đổi đáng kể trong thế trận quân sự của NATO và đặt ra thách thức lớn đối với năng lực răn đe của châu Âu.

Rạn nứt trong nỗ lực tự cường của châu Âu

Trong nhiều năm qua, Tổng thống Trump liên tục chỉ trích việc Mỹ phải gánh phần lớn chi phí bảo vệ NATO. Ông nhiều lần yêu cầu các quốc gia châu Âu tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và tự chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với an ninh của mình, thậm chí từng đe dọa đưa Mỹ rời khỏi liên minh.

Tuy nhiên, trước đây Washington mới chỉ thực hiện các đợt điều chỉnh nhỏ lẻ tại từng quốc gia. Tài liệu tháng 6 là lần đầu tiên chính quyền Trump đưa ra kế hoạch cắt giảm quy mô lớn đối với toàn bộ cam kết quân sự của Mỹ dành cho NATO.

Dù vậy, tác động của kế hoạch này phần nào được giảm nhẹ bởi thực tế quân đội Mỹ tại châu Âu vẫn sẽ là một trong những lực lượng lớn nhất của NATO. Bên cạnh đó, nhiều nước châu Âu cũng đã bắt đầu đẩy mạnh tái vũ trang trong bối cảnh ngày càng lo ngại về khả năng phải tự bảo đảm an ninh mà không thể phụ thuộc hoàn toàn vào Washington.

Các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) của Quân đội Mỹ được chuyển đến khu vực trong các cuộc thử nghiệm của NATO về công nghệ chống máy bay không người lái mới tại khu vực huấn luyện Pabrade (Lithuania) tháng 5/2026. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, tiến trình này vẫn gặp nhiều khó khăn. Bộ trưởng Quốc phòng Anh vừa từ chức với lý do chính phủ chưa đầu tư đủ cho quân đội. Trong khi đó, châu Âu cũng đang loay hoay tìm tiếng nói chung trong các chương trình phát triển vũ khí. Mới đây, Đức xác nhận rút khỏi dự án chế tạo tiêm kích thế hệ mới cùng Pháp và Tây Ban Nha.

Đối với nhiều chính trị gia châu Âu, vấn đề không còn nằm ở số lượng khí tài Mỹ hiện diện trên lục địa mà là liệu Washington có thực sự sẵn sàng bảo vệ đồng minh trong trường hợp khẩn cấp hay không.

Ông Anton Hofreiter, nghị sĩ Đức, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay của NATO là sự suy giảm niềm tin vào cam kết hỗ trợ quân sự của Mỹ khi ông Trump còn nắm quyền.

Kế hoạch cắt giảm xuất hiện trong bối cảnh tình hình an ninh châu Âu ngày càng căng thẳng. Cuối tháng 5, một máy bay không người lái nghi của Nga đã đánh trúng một khu chung cư tại Romania, đánh dấu vụ tấn công đầu tiên nhằm vào một khu vực đô thị lớn trên lãnh thổ NATO. Cùng với nhiều vụ UAV xâm nhập không phận liên minh trước đó, sự việc đã làm dấy lên lo ngại Moscow có thể mở rộng các hoạt động quân sự vượt ra ngoài chiến trường Ukraine.

Ông Ed Arnold, chuyên gia của Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định quy mô cắt giảm hiện tại chưa phải kịch bản tồi tệ nhất, nhưng chắc chắn sẽ buộc các nước châu Âu phải nghiêm túc xem xét lại năng lực phòng thủ của mình.

Thông tin về kế hoạch rút bớt lực lượng được chuyển tới các đồng minh trong bối cảnh giới lãnh đạo quốc phòng Mỹ công khai nhấn mạnh nhu cầu tái phân bổ nguồn lực sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nhằm đối phó các thách thức chiến lược mới.

Đầu tháng 6, Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ, Tướng Alexus G. Grynkewich, thẳng thắn cho rằng NATO đã hình thành một "mối quan hệ phụ thuộc không lành mạnh" vào sức mạnh quân sự Mỹ.

Ông nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump, Bộ trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth cùng nhiều quan chức khác đều nhất trí việc này phải thay đổi. Theo vị tướng Mỹ, nguy cơ xảy ra các cuộc xung đột đồng thời tại nhiều khu vực trên thế giới buộc Washington phải phân bổ lại nguồn lực quân sự và giảm bớt gánh nặng tại châu Âu.