Mỹ trấn an về làn sóng thuế quan mới, nhưng áp lực giá cả vẫn hiện hữu

Quang cảnh cảng hàng hóa tại California, Mỹ. Ảnh: THX

Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer ngày 27-7 cho biết loạt thuế quan mới mà Tổng thống Donald Trump áp dụng đối với khoảng 60 đối tác thương mại sẽ khó tạo ra tác động đáng kể đến nền kinh tế Mỹ, bởi mức thuế chủ yếu dao động từ 10-12,5%, tương đương các mức thuế đã được áp dụng trong những tháng gần đây.

Trả lời phỏng vấn Fox News, ông Greer cho rằng các biện pháp thuế mới sẽ không ảnh hưởng đến quyết định chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), đồng thời nhấn mạnh nền kinh tế Mỹ đã thích ứng với mặt bằng thuế quan hiện nay. Theo USTR, dù phạm vi áp dụng được thu hẹp so với mức thuế toàn cầu tạm thời 10% trước đây, các biện pháp mới vẫn bao phủ khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ.

Loạt thuế mới được áp dụng theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, với lý do nhiều đối tác thương mại chưa thực thi đầy đủ các quy định về cấm lao động cưỡng bức. Đây cũng là cơ sở pháp lý từng được chính quyền ông Trump sử dụng trong nhiệm kỳ đầu để áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc và được đánh giá có nền tảng pháp lý vững chắc hơn so với các biện pháp thuế diện rộng từng bị tòa án bác bỏ. Việc chuyển sang sử dụng Mục 301 diễn ra sau khi các mức thuế toàn cầu được áp dụng theo luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia hết hiệu lực vào ngày 24-7. Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ một số mức thuế diện rộng của chính quyền, buộc Nhà Trắng phải tìm cơ sở pháp lý khác để duy trì chính sách thuế quan.

Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, sự thay đổi về cơ sở pháp lý không làm thay đổi đáng kể tác động kinh tế thực tế. Các chuyên gia của Capital Economics ước tính mức thuế hiệu dụng đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ vẫn duy trì quanh ngưỡng 10%, tương tự giai đoạn 5 tháng vừa qua. Điều này đồng nghĩa nền kinh tế Mỹ khó chịu thêm cú sốc mới, nhưng cũng tiếp tục phải đối mặt với mặt bằng chi phí nhập khẩu cao.

Sau khoảng 18 tháng kể từ khi cuộc chiến thương mại trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump bắt đầu, tác động rõ nét nhất của thuế quan vẫn là giá hàng hóa tăng. Giá nhiều mặt hàng tiêu dùng như quần áo, đồ điện tử, nội thất và ô tô đều chịu sức ép từ chi phí nhập khẩu cao hơn. Theo Kelley Blue Book, thuế quan đã khiến giá xe mới tại Mỹ tăng thêm từ 1.600 đến 9.000 USD trong năm nay. Các nhà kinh tế của Fed ước tính tính đến tháng 2, thuế quan đã làm tăng khoảng 3,1% chi phí của nhóm hàng hóa cốt lõi. Tuy nhiên, do phần lớn chi tiêu của người dân Mỹ tập trung vào dịch vụ như nhà ở, y tế, du lịch và giải trí, tác động đến lạm phát tiêu dùng cốt lõi chỉ khoảng 0,8 điểm phần trăm.

Dù vậy, nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì sức chống chịu tương đối tốt. Trong giai đoạn từ quý I-2025 đến cùng kỳ năm 2026, GDP thực tế tăng khoảng 2,7%, được hỗ trợ bởi tiêu dùng trong nước và làn sóng đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo (AI). Thị trường chứng khoán cũng ghi nhận diễn biến tích cực khi chỉ số S&P 500 tăng khoảng 31% kể từ đợt áp thuế lớn đầu tiên của nhiệm kỳ hai.

Theo Chủ tịch Boston Consulting Group Rich Lesser, các doanh nghiệp Mỹ đã trở nên linh hoạt hơn sau những kinh nghiệm từ đại dịch COVID-19 và giai đoạn lạm phát cao. Khả năng điều chỉnh chuỗi cung ứng và chiến lược giá được cải thiện đáng kể, giúp nhiều doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với các biến động thương mại.

Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn bày tỏ lo ngại về tính hợp lý của việc áp dụng Mục 301 trên diện rộng. Ông Rick Woldenberg, Giám đốc điều hành Learning Resources - doanh nghiệp nhập khẩu đồ chơi từ Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nước châu Á - cho rằng các mức thuế mới chắc chắn sẽ làm gia tăng lạm phát, đồng thời chỉ trích đây là cách áp thuế mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Learning Resources cũng là nguyên đơn trong các vụ kiện phản đối chính sách thuế của chính quyền Trump.

Trong khi đó, hai mục tiêu lớn nhất mà chính quyền Mỹ đặt ra khi triển khai thuế quan vẫn chưa đạt được kết quả rõ rệt. Trong 5 tháng đầu năm 2026, thâm hụt thương mại của Mỹ đạt gần 298 tỷ USD, chỉ giảm khoảng 10% so với cùng kỳ năm 2024. Sản lượng công nghiệp chế tạo tăng 3,1% kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, nhưng số lao động trong lĩnh vực này lại giảm khoảng 75.000 người so với tháng 1-2025.

Triển vọng chính sách thương mại của Mỹ được dự báo sẽ tiếp tục cứng rắn. USTR cho biết đang tiến hành một cuộc điều tra khác theo Mục 301 về tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp tại 16 đối tác thương mại lớn, trong đó có Trung Quốc, Việt Nam, Mexico và Liên minh châu Âu (EU). Kết quả điều tra có thể mở đường cho các biện pháp thuế bổ sung trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, chính quyền Tổng thống Trump cũng đang cân nhắc áp thuế cao hơn đối với hàng hóa Canada trong bối cảnh chuẩn bị đàm phán lại Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), xem xét các biện pháp đáp trả EU liên quan đến việc xử phạt các tập đoàn công nghệ Mỹ, đồng thời tiếp tục để ngỏ khả năng áp thuế đối với thuốc generic và nhiều lĩnh vực nhập khẩu khác. Điều này cho thấy thuế quan vẫn sẽ là công cụ trọng tâm trong chiến lược thương mại của Nhà Trắng, bất chấp những tranh cãi về hiệu quả kinh tế cũng như các thách thức pháp lý.