Mỹ và Hàn Quốc tăng tốc thảo luận về năng lượng hạt nhân: Bước tiến mới trong hợp tác chiến lược

Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tại Nhà Trắng, ngày 25-8-2025. Ảnh: Reuters

Các cuộc tham vấn song phương, diễn ra trong hai ngày 2 và 3-6 tại Bộ Ngoại giao Hàn Quốc, đánh dấu việc nối lại cơ chế thực thi các thỏa thuận an ninh đạt được giữa Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Tổng thống Mỹ Donald Trump vào hồi tháng 10-2025. Theo Bộ Ngoại giao Hàn Quốc, vòng đàm phán lần này tập trung vào 3 trụ cột chính, bao gồm: Khả năng sửa đổi khuôn khổ hợp tác hạt nhân dân sự hiện hành, mở rộng quyền làm giàu uranium và tái chế nhiên liệu đã qua sử dụng, cùng với đề xuất phát triển tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân - một lĩnh vực vốn được xem là ranh giới nhạy cảm giữa mục đích dân sự và quân sự.

Việc nối lại đối thoại diễn ra sau nhiều tháng trì hoãn, được xem là bước đi mang tính then chốt để đưa tiến trình từ giai đoạn nghi thức sang đàm phán thực chất. Trọng tâm của đàm phán hiện nay là khả năng điều chỉnh Thỏa thuận 123 về hợp tác hạt nhân dân sự giữa hai nước, văn kiện điều chỉnh toàn bộ chu trình nhiên liệu hạt nhân của Hàn Quốc kể từ khi ký lần đầu năm 1972 và sửa đổi năm 2015.

Theo quy định hiện hành, Hàn Quốc không được tự do làm giàu uranium hoặc tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng nếu không có sự chấp thuận của Mỹ. Mức làm giàu uranium cũng bị giới hạn dưới 20% và trên thực tế chưa từng được Mỹ cấp phép áp dụng rộng rãi cho mục đích dân sự. Việc tái chế nhiên liệu thương mại bị cấm hoàn toàn, ngoại trừ một số nghiên cứu hạn chế trong khuôn khổ hợp tác song phương.

Hàn Quốc đang thúc đẩy thay đổi cấu trúc này với lập luận rằng quyền làm giàu và tái chế không chỉ mang ý nghĩa công nghiệp mà còn là yếu tố sống còn của an ninh năng lượng. Là quốc gia vận hành 26 lò phản ứng thương mại và phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu nhiên liệu, Hàn Quốc cho rằng việc kiểm soát chu trình nhiên liệu hạt nhân trong nước sẽ giúp giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, đồng thời củng cố vị thế xuất khẩu lò phản ứng, một lĩnh vực mà nước này đã nổi lên như một trong những cường quốc toàn cầu. Đáng chú ý, Hàn Quốc còn đưa ra đề xuất mang tính chiến lược hơn, đó là việc phát triển năng lực làm giàu uranium và tái chế nhiên liệu hạt nhân sẽ giúp củng cố chuỗi cung ứng nhiên liệu hạt nhân xuyên Thái Bình Dương, qua đó phục vụ lợi ích an ninh năng lượng chung của Mỹ và các đồng minh.

Song song với vấn đề nhiên liệu dân sự, một trong những nội dung gây chú ý nhất của đàm phán là kế hoạch phát triển tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của Hàn Quốc, lĩnh vực trực tiếp chạm đến giới hạn sử dụng quân sự của công nghệ hạt nhân. Theo Thỏa thuận 123 hiện hành, mọi vật liệu, công nghệ và sản phẩm phụ hạt nhân do Mỹ cung cấp đều bị cấm sử dụng cho mục đích quân sự. Điều này khiến tham vọng tàu ngầm hạt nhân của Hàn Quốc chỉ có thể tiến triển nếu đạt được một thỏa thuận riêng biệt với Washington.

Bộ Quốc phòng Hàn Quốc đã công bố lộ trình phát triển tàu ngầm hạt nhân nội địa vào giữa những năm 2030, sử dụng uranium làm giàu thấp dưới 20%. Dù được Seoul nhấn mạnh là phù hợp với cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân, kế hoạch này vẫn gây tranh cãi trong khu vực, khi Triều Tiên cảnh báo nguy cơ “tiến gần ngưỡng quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân”, trong khi Trung Quốc bày tỏ lo ngại về hệ quả lan tỏa chiến lược.

Trong bối cảnh đó, Mỹ được cho là đang cân nhắc điều chỉnh cách tiếp cận đối với hợp tác hạt nhân với Hàn Quốc. Dù tiếp tục duy trì nguyên tắc tách biệt giữa mục đích dân sự và quân sự, Washington đã phát tín hiệu sẵn sàng xem xét mở rộng hợp tác trong lĩnh vực làm giàu và tái chế nhiên liệu dân sự, nhưng dưới các điều kiện kiểm soát chặt chẽ.

Khác với các vòng tham vấn mang tính kỹ thuật trước đây, tiến trình lần này được đánh giá là có khả năng định hình lại toàn bộ khuôn khổ hợp tác hạt nhân Mỹ - Hàn Quốc vốn tồn tại hơn 70 năm. Hai bên đã thống nhất thiết lập cơ chế giám sát tiến độ và duy trì các vòng họp thường xuyên hơn, với vòng tiếp theo dự kiến diễn ra tại Thủ đô Washington vào tháng 7 tới.

Giới quan sát cho rằng nếu đạt được đồng thuận, tiến trình này không chỉ mở rộng quyền tự chủ hạt nhân của Hàn Quốc, mà còn tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng hạt nhân xuyên Thái Bình Dương, đồng thời tạo ra một bước chuyển đáng kể trong cán cân an ninh năng lượng và chiến lược tại Đông Bắc Á.