Mỹ và Trung Quốc có thể định hình cuộc đua tìm Tổng Thư ký LHQ

Quang cảnh phiên khai mạc Khoá họp 81 của Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York (Mỹ) ngày 8/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Ba vòng bỏ phiếu kín chưa xác định được ứng viên dẫn đầu rõ ràng, trong khi cuộc đua tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký António Guterres có thể được quyết định bởi thỏa hiệp giữa các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc.

Cuộc đua chọn Tổng thư ký Liên hợp quốc đang bước vào giai đoạn quyết định khi chưa ứng viên nào trong số những người hiện tại giành được sự ủng hộ đủ mạnh. Một số nhân vật có thể được đưa vào cuộc đua vào phút chót cũng đang được bàn đến.

Tổng thư ký mới dự kiến nhậm chức vào tháng 1/2027, trong bối cảnh Liên hợp quốc chuẩn bị chương trình cắt giảm chi phí và vai trò của tổ chức này trong các cuộc xung đột lớn đang bị đặt dấu hỏi.

Tuy nhiên, khảo sát của GeoPoll cho Quỹ Liên hợp quốc cho thấy 60% người được hỏi vẫn tin tưởng tổ chức này trong việc giải quyết những vấn đề quan trọng với họ. Trong khi đó, 85% cho biết họ biết rất ít hoặc chưa nghe về quá trình lựa chọn tổng thư ký mới.

Chưa có ứng viên vượt trội

Người được lựa chọn phải nhận ít nhất 9 phiếu ủng hộ trong Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên và không bị bất kỳ thành viên thường trực nào phủ quyết. Năm nước có quyền phủ quyết là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp.

Theo The Guardian, kết quả có thể phụ thuộc vào những thỏa hiệp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, trong đó Washington có thể phải chấp nhận một ứng viên được Bắc Kinh ủng hộ nhưng Mỹ vẫn có thể chấp nhận.

Trong vòng bỏ phiếu thăm dò mới nhất hôm 18/9, Rebeca Grynspan của Costa Rica trở lại vị trí dẫn đầu với 9 phiếu "ủng hộ", 5 phiếu "không ủng hộ" và một phiếu không có ý kiến. Tuy nhiên, bà được cho là lo ngại các phiếu phản đối có thể đến từ Nga và Trung Quốc, hai nước mà bà cần thuyết phục để tránh nguy cơ bị phủ quyết.

Ở vòng bỏ phiếu ngày 21/8, bà Grynspan từng tụt xuống sau Carolyn Rodrigues-Birkett, chính trị gia Guyana. Bà Rodrigues-Birkett nhận 8 phiếu ủng hộ, 3 phiếu phản đối và 4 phiếu không có ý kiến. Đến vòng mới nhất, bà vẫn có 8 phiếu ủng hộ nhưng số phiếu phản đối tăng lên 6.

María Fernanda Espinosa, cựu Bộ trưởng Tài chính Ecuador, cũng còn cơ hội cạnh tranh nhưng đang gặp khó khăn khi số phiếu phản đối tăng từ 3 lên 6. Bà kêu gọi thành lập hệ thống cảnh báo sớm trong Liên hợp quốc nhằm ngăn ngừa xung đột và muốn tổng thư ký chủ động hơn trong hoạt động hòa giải.

Nhiều ứng viên có thể xuất hiện vào phút chót

Một số cái tên khác đang được nhắc đến gồm Lana Nusseibeh, Bộ trưởng Nhà nước UAE và cựu đại sứ nước này tại Liên hợp quốc; Sigrid Kaag, cựu Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc; Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev; cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orbán và Vuk Jeremić, cựu Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc.

Tuy nhiên, chưa nhân vật nào trong số này công khai bày tỏ mong muốn tham gia cuộc đua.

Yếu tố đại diện khu vực và giới cũng đang được chú ý. Tuyên bố sau hội nghị thượng đỉnh BRICS tháng này nhấn mạnh chưa có phụ nữ nào từng được bầu làm Tổng thư ký Liên hợp quốc. Tuyên bố cũng chỉ ra sự hiện diện hạn chế của các khu vực Mỹ Latinh, Caribe, châu Phi và châu Á trong lịch sử vị trí này.

Quá trình lựa chọn lần này đã được mở rộng thông qua các cuộc đối thoại khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, yêu cầu đạt đồng thuận với cả năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an khiến các ứng viên phải đưa ra những lập trường thận trọng, trong khi Liên hợp quốc đang cần một nhà lãnh đạo có khả năng thúc đẩy vai trò hòa giải mạnh mẽ hơn.

Mỹ có dấu hiệu thay đổi cách tiếp cận

Chính quyền Trump gần đây có một số dấu hiệu giảm bớt hoài nghi đối với Liên hợp quốc. Mỹ hồi tháng 3 cung cấp thêm 1,8 tỷ USD viện trợ nhân đạo và gần đây chuyển 827 triệu USD tiền đóng góp cho tổ chức, dù vẫn còn nợ một khoản lớn.

Nhiệm kỳ của ông Guterres sẽ kết thúc ngày 31/12. Cựu Tổng thống Chile Michelle Bachelet cuối tuần qua trở thành ứng viên đầu tiên rút khỏi cuộc đua sau khi chỉ nhận được một phiếu "ủng hộ" trong vòng bỏ phiếu mới nhất.

Trong các vòng tiếp theo, việc xác định nguồn gốc những lá phiếu phản đối sẽ cho thấy ứng viên nào đang đối mặt với rào cản từ một cường quốc có quyền phủ quyết. Khi đó, cuộc đua có thể chuyển từ cạnh tranh giữa các ứng viên sang những thương lượng địa chính trị giữa các nước lớn.