Nấc thang sự nghiệp của giới trẻ đang dần lung lay trước AI

Thay vì chỉ tìm kiếm những cá nhân có bằng cấp học thuật về AI, các doanh nghiệp ưu tiên những ứng viên có kinh nghiệm thực tiễn trong việc xử lý dữ liệu thực tế và ứng dụng chúng vào các sản phẩm, dịch vụ cụ thể. Ngay cả các vị trí dành cho người mới bắt đầu cũng thường yêu cầu kinh nghiệm thực hiện dự án thực tế. Tuy nhiên, cơ hội để các chuyên gia trẻ tích lũy kinh nghiệm như vậy và phát triển thành những chuyên gia lành nghề ngay từ công việc đầu tiên đang ngày càng trở nên khan hiếm. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở tình trạng thiếu hụt nhân tài, mà còn ở sự đứt gãy trong chính quy trình đào tạo và bồi dưỡng nên những "nhân tài giàu kinh nghiệm".

Tiêu chuẩn ngày càng cao đối với nhân sự mới

Theo Viện Nghiên cứu và Chính sách Phần mềm (SPRi), số lượng chuyên gia AI tại Hàn Quốc đã tăng 105,7% trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2024, tương đương với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm là 5,3%. Nhu cầu từ phía doanh nghiệp cũng đang tăng mạnh. Dữ liệu từ cổng thông tin việc làm JobKorea cho thấy, trong quý đầu tiên của năm nay, số lượng tin tuyển dụng có chứa từ khóa "AI" cao hơn 112% so với cùng kỳ năm năm trước. Chỉ tính riêng từ tháng Một đến tháng Năm năm nay, đã có khoảng 15.000 tin tuyển dụng như vậy, tăng 70% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, nguồn nhân lực mà các công ty tìm kiếm không chỉ giới hạn ở những cá nhân từng theo học chuyên ngành AI hoặc sở hữu các bằng cấp học thuật liên quan. Một cuộc khảo sát với 487 nhân viên tại các doanh nghiệp trong nước, do Hiệp hội Tiêu chuẩn Hàn Quốc (KSA) thực hiện vào tháng Ba vừa qua, cho thấy 84,4% người tham gia khảo sát tin rằng, tổ chức của họ đang cần nhân lực trong lĩnh vực AI. Khi được hỏi về các vai trò cụ thể, 58,9% cho biết họ cần các chuyên gia phân tích dữ liệu, tiếp đó là các nhà phát triển phần mềm chuyên về mô hình AI (35,9%) và các nhà phát triển mô hình AI (34,7%).

Đối với nhân sự mới bắt đầu sự nghiệp, năng lực được đánh giá cao nhất, theo 32,9% người tham gia khảo sát chính là "kinh nghiệm thực hiện các dự án thực tế và ứng dụng trong môi trường thực tiễn". Theo sau đó là kỹ năng giao tiếp và hợp tác (28,0%) cùng sự thành thạo về các mô hình AI và công nghệ học sâu (deep learning) (19,9%). Hơn nữa, 38,6% người được hỏi cho biết chuyên ngành học thuật của ứng viên không phải là yếu tố quyết định. Ông Moon Dong-min, Chủ tịch Hiệp hội Tiêu chuẩn Hàn Quốc, nhận định: "Nhân lực AI mà các công ty tìm kiếm là những chuyên gia thực tiễn, có khả năng diễn giải dữ liệu trong bối cảnh thực tế và phối hợp cùng tổ chức để đạt được những kết quả cụ thể, hữu hình".

Sự thay đổi này cũng được phản ánh rõ nét qua các thông báo tuyển dụng. Một phân tích của Viện Đánh giá và Lập kế hoạch Khoa học & Công nghệ Hàn Quốc (KISTEP) đối với 7.318 vị trí công việc liên quan đến AI trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 8/2024 cho thấy, tỷ lệ các thông báo tuyển dụng ghi rõ "không yêu cầu kinh nghiệm" đã giảm mạnh từ 30,6% xuống còn 8,8%. Ngược lại, tỷ lệ các vị trí yêu cầu kinh nghiệm từ cấp trung đến cấp cao đã tăng gấp 2,5 lần, từ 6,7% lên 16,7%.

Ngoài ra, hơn 70% thông báo tuyển dụng hiện nay nêu rõ rằng, chuyên ngành học thuật của ứng viên không phải là vấn đề quan trọng, trong khi số lượng kỹ năng chuyên môn trung bình được yêu cầu cho mỗi vị trí công việc đã tăng từ 0,69 lên 1,15. Điều này cho thấy một sự thay đổi rõ rệt trong các ưu tiên tuyển dụng của doanh nghiệp: Các công ty ngày càng coi trọng kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy từ công việc thực tế hơn là bằng cấp học thuật chính quy hay các chuyên ngành cụ thể. Các nhà nghiên cứu tại KISTEP phân tích rằng, xu hướng ưu tiên những người đã có kinh nghiệm làm việc đang trở thành rào cản đối với những người mới bắt đầu tìm kiếm việc làm.

Sự sụt giảm trong việc làm và thời gian gắn bó với công việc của giới trẻ: Ít cơ hội tích lũy kinh nghiệm thực tiễn hơn

Những chuyên gia lành nghề không thể trở thành chuyên gia ngay khi mới bước chân vào thị trường lao động. Họ cần tích lũy kinh nghiệm thông qua công việc đầu tiên: Học hỏi quy trình, tham gia các dự án, cũng như đối mặt với những thất bại và quá trình thử sai. Tuy nhiên, khi các công ty ngày càng ưu tiên tuyển dụng những người đã có kinh nghiệm, số lượng vị trí dành cho người trẻ để tích lũy vốn kinh nghiệm này đang dần thu hẹp.

Một phân tích từ Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc dựa trên dữ liệu đăng ký tham gia Hệ thống Hưu trí Quốc gia và Khảo sát Dân số Hoạt động Kinh tế cho thấy, số lượng việc làm của nhóm đối tượng từ 15 - 29 tuổi đã giảm 285.000 vị trí trong giai đoạn từ tháng 6/2022 đến tháng 6/2024. Trong đó, 268.000 vị trí bị mất nằm ở các lĩnh vực chịu tác động mạnh mẽ từ công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Số lượng việc làm của giới trẻ trong lĩnh vực dịch vụ thông tin đã giảm 31,4%, trong khi lĩnh vực lập trình máy tính, tích hợp hệ thống và quản lý ghi nhận mức giảm 16,6%. Cùng thời kỳ này, số lượng việc làm của nhóm người ở độ tuổi 50 lại tăng thêm 230.000 vị trí, với 173.000 vị trí trong số đó thuộc các lĩnh vực chịu tác động lớn từ AI.

Không chỉ cánh cửa gia nhập thị trường lao động bị thu hẹp, mà quá trình tích lũy kinh nghiệm trong quá trình làm việc cũng đang trở nên khó khăn hơn. So sánh giai đoạn 2016 - 2019 (loại trừ tác động của đại dịch COVID-19) với giai đoạn từ tháng 7/2022 đến tháng 6/2024, số lượng lao động trẻ rời bỏ các lĩnh vực chịu tác động mạnh từ AI đã tăng 32% từ 3.700 lên 4.900 người mỗi tháng. Ngược lại, số lượng lao động trẻ gia nhập các lĩnh vực này lại giảm 11%, từ 32.600 xuống còn 29.100 người mỗi tháng.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc chỉ ra rằng, quá trình người trẻ tích lũy kinh nghiệm và kỹ năng trong khi vẫn duy trì công việc của mình có thể đang trở nên yếu đi. Tuy nhiên, báo cáo không quy nguyên nhân dẫn đến sự sụt giảm trong việc làm của giới trẻ chỉ đơn thuần là do tác động của trí tuệ nhân tạo (AI). Phân tích cho thấy, các yếu tố khác, chẳng hạn như việc điều chỉnh tình trạng tuyển dụng quá mức sau đại dịch, xu hướng ưu tiên tuyển dụng nhân sự đã có kinh nghiệm, và sự sụt giảm trong các chương trình đào tạo nội bộ tại doanh nghiệp cũng có thể là những nguyên nhân góp phần vào tình trạng này.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cho rằng, thay vì chỉ duy trì các vị trí dành cho người mới bắt đầu như hiện nay, điều quan trọng hơn là tạo ra lộ trình để lao động trẻ tích lũy kinh nghiệm và chuyên môn thông qua việc ứng dụng AI. Các doanh nghiệp cũng đang bắt đầu thay đổi tư duy, không còn chỉ dựa vào việc tuyển dụng chuyên gia giàu kinh nghiệm từ bên ngoài mà chuyển sang tìm cách tự đào tạo nhân tài nội bộ. Một ví dụ điển hình là “Trường đào tạo AI của LG” (LG AI Graduate School), được LG ra mắt vào tháng Ba vừa qua. Khóa học đầu tiên gồm 17 nhân viên từ các công ty con khác nhau hoạt động trong các lĩnh vực điện tử, pin, màn hình và hóa chất, những người đang kết hợp kinh nghiệm chuyên môn sẵn có của mình với các năng lực nghiên cứu chuyên sâu về AI.