Năm 2025 - Dấu mốc đột phá trong công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội

Những điểm nhấn nổi bật trong năm 2025

Có thể khẳng định, quy mô hoạt động lập pháp năm 2025 là lớn nhất từ đầu nhiệm kỳ đến nay. QH đã xem xét, thông qua 89 luật và 24 nghị quyết quy phạm pháp luật; riêng Kỳ họp thứ 10, QH khóa XV thông qua 54 luật, 39 nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật. Những con số này không chỉ phản ánh khối lượng công việc đồ sộ, mà còn cho thấy quyết tâm chính trị rất cao trong việc tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế, chuẩn bị nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Ngay từ đầu năm, sau Tết Nguyên đán, QH đã họp Kỳ họp bất thường lần thứ 9 để kịp thời xem xét, quyết định nhiều vấn đề cấp bách phục vụ cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy. Trong bối cảnh có tới hơn 300 luật và trên 5.000 văn bản liên quan cần sửa đổi, QH đã ban hành Nghị quyết quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tạo “hành lang pháp lý tạm thời nhưng cần thiết” để quá trình cải cách không bị ách tắc.

Tinh thần Diên Hồng tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ tại Kỳ họp thứ 9 của QH khóa XV. Kỳ họp diễn ra trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới diễn biến phức tạp, yêu cầu đặt ra đối với phát triển đất nước ngày càng cao, nhất là trong kỷ nguyên hiện đại hóa, chuyển đổi số, phát triển bền vững và đổi mới tổ chức bộ máy theo chủ trương của Đảng. QH đã gánh vác nhiều trọng trách lớn, thể hiện bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới và tinh thần hành động.

Dấu ấn quan trọng nhất của Kỳ họp thứ 9 là việc QH thông qua Nghị quyết sửa đổi Hiến pháp năm 2013, cùng 34 luật và 14 nghị quyết quy phạm pháp luật có chiều sâu nội dung. Các văn bản này đã cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược của Đảng, tạo nền tảng pháp lý mang tính cách mạng, đổi mới căn cơ và đồng bộ để kiến tạo đất nước phát triển, phục vụ Nhân dân tốt hơn trong kỷ nguyên mới.

Đặc biệt, Nghị quyết về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp, Nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) có hiệu lực ngay từ ngày thông qua, định vị mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tạo điều kiện để mô hình chính thức vận hành thống nhất trên cả nước từ ngày 1/7/2025. Đây là bước chuyển lớn trong tư duy quản trị quốc gia, hướng tới bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ dân tốt hơn…

Nếu Kỳ họp thứ 9 tạo nền tảng, thì Kỳ họp thứ 10 tiếp tục khẳng định tinh thần kiến tạo thể chế bằng những con số kỷ lục: 51 luật, 39 nghị quyết (trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật) được thông qua. Đây không chỉ là kỷ lục về số lượng trong một kỳ họp, mà còn thể hiện rõ chiều sâu tư duy lập pháp: luật không chỉ để quản lý, mà để mở đường cho phát triển.

Là kỳ họp cuối năm và cũng mang tính tổng kết nhiệm kỳ đặc biệt của QH khóa XV, Kỳ họp thứ 10 khép lại một giai đoạn đầy thử thách, đồng thời mở ra những trọng trách mới cho nhiệm kỳ tiếp theo. Các quyết sách tại Kỳ họp mang tính dẫn dắt, tạo nền tảng pháp lý cho một giai đoạn phát triển vững vàng hơn.

Đánh giá về kết quả Kỳ họp, Đại biểu QH Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, tại Kỳ họp này và Kỳ họp thứ 9, QH đã kịp thời thể chế hóa nhiều nghị quyết quan trọng mang tính nền tảng, cốt lõi cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Theo Đại biểu, Kỳ họp thứ 10 là kỳ họp “nhiều ấn tượng và để lại dấu ấn tốt đẹp”, khi QH tiếp tục triển khai 3 đột phá chiến lược theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng: Đột phá về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao.

“Đây là những nền tảng rất quan trọng để chúng ta tự tin bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, sớm trở thành nước có thu nhập cao, một đất nước phồn thịnh, văn minh và hạnh phúc”, Đại biểu Ngân nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ niềm tin mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự đồng hành của QH và quyết tâm của Chính phủ, đất nước ta sẽ đạt được mục tiêu nêu trên.

Nhìn tổng thể, năm 2025 không chỉ là năm “nhiều luật”, mà là năm chuyển đổi chất lượng trong tư duy và phương thức xây dựng pháp luật của QH. Quy mô lập pháp lớn thể hiện năng lực tổ chức, điều hành và sự phối hợp chặt chẽ giữa QH, Chính phủ, các cơ quan hữu quan trong bối cảnh khối lượng công việc rất nặng nề.

Điểm đột phá trước hết nằm ở tư duy kiến tạo. Nếu trước đây pháp luật thiên về quản lý, kiểm soát, thì năm 2025 nổi bật cách tiếp cận coi pháp luật là công cụ thúc đẩy phát triển, khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sản xuất, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh đó là sự chủ động của QH trong việc “đi trước” thực tiễn. Việc ban hành đồng bộ các luật về chuyển đổi số, AI, công nghệ cao, sở hữu trí tuệ cho thấy QH không chỉ xử lý những vấn đề đã phát sinh, mà còn chuẩn bị khuôn khổ pháp lý cho tương lai, cho nền kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo. Thành tựu lập pháp năm 2025 còn thể hiện tinh thần lấy người dân làm trung tâm. Các chính sách về giáo dục, y tế, an sinh, phát triển nguồn nhân lực cho thấy tăng trưởng không tách rời tiến bộ và công bằng xã hội.

Có thể nói, QH đã không chỉ “xây” luật, mà còn “xây” niềm tin thể chế. Khi pháp luật kịp thời sửa đổi, phản ứng nhanh với thực tiễn, mở đường cho đổi mới sáng tạo, thì pháp luật trở thành điểm tựa cho doanh nghiệp, người dân và cả bộ máy quản lý.

Định hướng lập pháp của QH nhiệm kỳ mới

Những thành tựu lập pháp nổi bật của năm 2025 không chỉ mang ý nghĩa tổng kết một năm bản lề của QH khóa XV, mà còn tạo nền móng trực tiếp cho định hướng xây dựng pháp luật trong giai đoạn phát triển mới sau Đại hội XIV của Đảng. Trên cơ sở Nghị quyết Đại hội XIV, QH xác định rõ nhiệm vụ trung tâm là tiếp tục xây dựng và hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững đất nước, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác giữ vai trò rất quan trọng.

Đại biểu QH Trần Hoàng Ngân. (Ảnh: quochoi.vn)

Trong bài viết “QH quyết tâm thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng - đưa chủ trương của Đảng nhanh chóng đi vào cuộc sống”, Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn khẳng định, toàn bộ những mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV đề ra - từ đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, đến phát triển văn hóa, con người, giáo dục, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh, mở rộng hội nhập quốc tế - đều sẽ được QH chuyển hóa thành hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi và ổn định. Chất lượng và tiến độ thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV được xác định là “thước đo” quan trọng nhất để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động của QH trong nhiệm kỳ tới.

Tinh thần xuyên suốt là đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp theo hướng kiến tạo và dẫn dắt phát triển. QH không chỉ ban hành luật để quản lý, mà phải “đi trước một bước về thể chế”, tháo gỡ kịp thời các “điểm nghẽn”, khắc phục tình trạng “luật thì đúng mà làm thì khó”, “trên nghị trường thì thông, dưới cơ sở thì vướng”, bảo đảm mọi quyết sách từ nghị trường đi nhanh, đi thẳng vào cuộc sống. Lấy thực thi làm thước đo, tăng kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trở thành yêu cầu cốt lõi.

Cùng với đó, QH tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân, gắn với xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Trọng tâm là hoàn thiện pháp luật về tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ; tăng trách nhiệm giải trình, kỷ luật, kỷ cương công vụ; chuyển mạnh từ quản lý hành chính thuần túy sang quản trị kiến tạo phát triển, phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Một điểm nhấn mới là xây dựng mô hình “Quốc hội số”, coi chuyển đổi số là hoạt động thường xuyên trong lập pháp, giám sát và quyết định chính sách; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trợ lý ảo, nâng cao năng lực số cho đại biểu QH. Song hành với đó là phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, mở rộng cơ chế để Nhân dân tham gia xây dựng, giám sát, phản biện chính sách, tăng công khai, minh bạch, để QH thực sự là nơi hội tụ ý chí, nguyện vọng và khát vọng phát triển của toàn dân tộc.

Trong mạch phát triển ấy, năm 2025 với những kỷ lục lập pháp và tư duy kiến tạo rõ nét không chỉ là dấu son của một năm hoạt động, mà còn là bước “chạy đà chiến lược”, tạo nền tảng thể chế vững chắc để QH bước vào nhiệm kỳ mới sau Đại hội XIV với tâm thế chủ động, đổi mới và dẫn dắt phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nguyên tắc lấy con người làm trung tâm được thể hiện sâu sắc trong các luật liên quan đến nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; các nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù cho giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe Nhân dân; các nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia. Pháp luật không chỉ hướng tới tăng trưởng, mà hướng tới phát triển bền vững, bao trùm và nhân văn.

Uyên San