Năm 2026: Khoảng 6,4 triệu trẻ em Nigeria sẽ bị suy dinh dưỡng

Phụ nữ đang nuôi con nhỏ ở bang Bauchi, Nigeria đang chờ đến lượt khám sức khỏe, Ảnh: Reuters

Tại cộng đồng Kaita, thuộc bang Katsina ở miền bắc Nigeria, những hình ảnh trẻ em bi suy dinh dưỡng diễn ra hằng ngày cho thấy rõ quy mô và mức độ nghiêm trọng của thảm kịch này.

Zuwaira Hanafi, một bà mẹ trẻ, đã chết lặng khi chứng kiến bốn bác sĩ vội vã chạy qua mình để vào phòng cấp cứu, nơi con gái 8 tháng tuổi của cô, Hambali, đang nằm bất tỉnh vì suy dinh dưỡng cấp tính.

Trước lối vào cơ sở y tế, các nhân viên sử dụng những dải thước đo màu để kiểm tra chu vi cánh tay của trẻ nhỏ, một phương pháp nhanh nhằm xác định mức độ suy dinh dưỡng. Hàng dài những người mẹ kiên nhẫn chờ đợi, ôm trên tay những đứa con gầy yếu, nhiều em đã rơi vào tình trạng nguy kịch.

Những đứa trẻ này là nạn nhân của một cuộc khủng hoảng đói nghèo chưa từng có đang lan rộng khắp Nigeria. Theo cảnh báo của Hội Chữ thập đỏ, có tới 33 triệu người tại quốc gia đông dân nhất châu Phi này có nguy cơ đối mặt với nạn đói nghiêm trọng trong năm nay, con số cao kỷ lục.

Đáng lo ngại hơn, Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc ước tính rằng đến cuối năm 2026, khoảng 6,4 triệu trẻ em Nigeria sẽ bị suy dinh dưỡng cấp tính, phần lớn tập trung ở khu vực phía bắc Nigeria.

Cơ sở y tế tại Kaita, do tổ chức nhân đạo ALIMA phối hợp cùng chính quyền địa phương vận hành, đang trở thành tuyến phòng thủ quan trọng trong cuộc chiến chống suy dinh dưỡng.

Với quy mô 80 giường bệnh, nơi đây đã điều trị cho hơn 36.000 trẻ em chỉ trong năm qua. Ngoài ra, các đội khám lưu động cũng được triển khai nhằm tiếp cận những gia đình không có khả năng di chuyển đến trung tâm, thậm chí hỗ trợ vận chuyển bệnh nhân từ các khu vực xa xôi.

Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Bang Katsina nằm ở trung tâm của một cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều thế hệ, nơi tình trạng mất an ninh lương thực bị thúc đẩy bởi nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu, quản trị yếu kém và bạo lực gia tăng từ các nhóm vũ trang.

Hệ thống y tế Nigeria cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng. Tỷ lệ bác sĩ trên bệnh nhân hiện vào khoảng 1/9.000, thấp hơn rất nhiều so với mức 1/600 mà Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị.

Hàng nghìn bác sĩ đã rời bỏ đất nước để tìm kiếm cơ hội tốt hơn ở nước ngoài, do mức lương thấp và tình trạng chậm trả lương kéo dài. Trong khi đó, các sáng kiến y tế tư nhân và công nghệ số mới chỉ phát triển tại các đô thị lớn như Lagos hay Abuja, chưa thể lan tỏa đến các vùng nông thôn nghèo khó.

Các chuyên gia nhận định Nigeria đang rơi vào một cuộc khủng hoảng đa chiều, bao gồm khủng hoảng kinh tế, chi phí sinh hoạt, an ninh và phát triển con người. Những yếu tố này không tồn tại riêng lẻ mà tương tác lẫn nhau, khiến tình hình ngày càng khó kiểm soát.

Ngay cả tại Kaita, nơi được xem là điểm sáng trong công tác điều trị mà các nhân viên y tế cũng thừa nhận rằng tình hình chung vẫn “rất đáng lo ngại”.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức phi lợi nhuận đã bắt đầu xây dựng kế hoạch ứng phó, thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9 là thời điểm tình trạng thiếu lương thực trở nên nghiêm trọng hơn.

Trước tình hình đó, chính phủ Nigeria đã hợp tác với Ngân hàng Thế giới triển khai chương trình cung cấp các gói dinh dưỡng cơ bản cho hàng triệu hộ gia đình dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng những nỗ lực này vẫn chưa đủ.

Một trong những vấn đề cấp bách là cải thiện chuỗi cung ứng thuốc và thiết bị y tế. Tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng khiến nhiều người dân phải di chuyển quãng đường dài nhưng vẫn không thể tiếp cận thuốc cần thiết, hoặc buộc phải mua với giá cao.

Trong bối cảnh suy dinh dưỡng làm suy yếu hệ miễn dịch, nhu cầu điều trị tăng cao càng khiến hệ thống vốn đã quá tải trở nên kiệt quệ hơn.

Để giải quyết vấn đề này, một số sáng kiến công nghệ đã được triển khai. Từ năm 2018, hệ thống quản lý hậu cần y tế quốc gia đã được đưa vào hoạt động nhằm theo dõi và dự báo nguồn cung dược phẩm.

Gần đây, UNICEF cũng tham gia nền tảng này với kỳ vọng giúp phát hiện sớm và ngăn chặn các đợt thiếu hụt trước khi chúng trở thành khủng hoảng.

Tuy vậy, rào cản lớn vẫn nằm ở nguồn lực tài chính. Trong ngân sách liên bang năm 2025, lĩnh vực y tế chỉ được phân bổ khoảng 5,2% tổng chi tiêu, tương đương 47,9 nghìn tỷ naira, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 15% mà các quốc gia châu Phi đã cam kết.

Đáng chú ý, trong số 218 tỷ naira dành cho các dự án y tế do Bộ Y tế quản lý, chỉ có 36 triệu naira, tương đương 0,0165%, thực sự được giải ngân, một con số gây sốc và phản ánh rõ sự thiếu hiệu quả trong thực thi chính sách.

Trong bối cảnh đó, tương lai của hàng triệu trẻ em Nigeria vẫn đang bị đe dọa nghiêm trọng. Nếu không có những hành động quyết liệt hơn nhằm tăng cường đầu tư, cải thiện hệ thống y tế và đảm bảo an ninh lương thực, cuộc khủng hoảng này sẽ còn tiếp tục lan rộng, để lại những hậu quả lâu dài cho cả một thế hệ.

KHẢ HÂN