Năm 2026 miễn, giảm, gia hạn 360.000 tỷ đồng thuế, phí, thu ngân sách dự kiến vượt dự toán

Dự kiến tăng chi ngân sách cả 34 địa phương

Phát biểu tại phiên thảo luận của Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước chiều 18/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến tỷ lệ phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Thủ tướng nhấn mạnh, Quốc hội đã xác định ngân sách Trung ương phải giữ vai trò chủ đạo. Điều đó đòi hỏi ngân sách Trung ương phải có nguồn lực đủ lớn để thực hiện các nhiệm vụ chi quan trọng của đất nước, đồng thời hỗ trợ các địa phương.

Theo Thủ tướng, ngân sách Trung ương phải bảo đảm nguồn lực đầu tư các công trình trọng điểm quốc gia, phát triển kết cấu hạ tầng, thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, an sinh xã hội và xử lý những vấn đề phát sinh ngoài dự báo, như thiên tai, dịch bệnh...

Thủ tướng cho biết, phương án phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương năm 2027 đã được Chính phủ tính toán kỹ lưỡng, trên cơ sở phối hợp với các địa phương và xem xét trong tổng thể yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Các phương án đã được báo cáo, thảo luận, tiếp thu và hoàn thiện qua nhiều bước trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Thủ tướng Lê Minh Hưng.

Đặc biệt, nhu cầu đầu tư các dự án trọng điểm quốc gia trong nhiệm kỳ này dự kiến khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, gấp 5 lần nhiệm kỳ trước. Cùng với đó, yêu cầu hiện đại hóa quốc phòng, an ninh và bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển cũng đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Theo Thủ tướng, nếu không tăng cường khả năng điều tiết của ngân sách Trung ương sẽ rất khó bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ chiến lược này.

Thông tin cụ thể về tác động của phương án phân chia nguồn thu mới, Thủ tướng cho biết, dự kiến có 32/34 địa phương giảm tỷ lệ hoặc số thu ngân sách được hưởng theo cơ chế điều tiết mới, với tổng mức giảm khoảng 134.000 tỷ đồng.

Dẫn chứng các số liệu thực tế, Thủ tướng nhấn mạnh, khi đánh giá tác động phải xem xét tổng thể nguồn lực ngân sách của địa phương, bao gồm cả phần hỗ trợ, bổ sung từ ngân sách Trung ương, chứ không chỉ nhìn vào tỷ lệ điều tiết nguồn thu.

Theo phương án dự kiến, mức chi ngân sách năm 2027 của cả 34 địa phương đều tăng so với năm 2026, chưa kể nguồn thu từ sử dụng đất và xổ số kiến thiết. Trong đó, Hà Nội dự kiến tăng chi khoảng 33%, Tp.HCM tăng khoảng 28%. Các địa phương khác cũng được bảo đảm mức tăng chi.

Thủ tướng dẫn chứng, số thu ngân sách được hưởng của Hà Nội năm 2027 dự kiến gấp khoảng 3 lần năm 2023; Tp.HCM gấp 2,2 lần và các địa phương còn lại tăng bình quân khoảng 1,8 lần. Bên cạnh đó, các cơ chế, chính sách đặc thù và những quy định mới về phát triển đô thị sẽ tiếp tục tạo điều kiện để các địa phương, nhất là các đô thị lớn, khai thác thêm nguồn thu cho đầu tư phát triển.

Thủ tướng cho rằng, việc trao cơ chế đặc thù cho địa phương phải hướng đến tạo ra nguồn thu mới, mở rộng dư địa phát triển, chứ không chỉ tập trung vào việc điều chỉnh tỷ lệ phân chia ngân sách. Đồng thời, ngân sách Trung ương vẫn tiếp tục bố trí nguồn lực lớn để đầu tư trở lại cho các địa phương, trong đó có các thành phố lớn và các tỉnh còn nhiều khó khăn như Lạng Sơn, Hà Tĩnh.

“Chính phủ đã đánh giá tương đối kỹ tác động của phương án phân chia ngân sách và sẽ tiếp tục chủ động, linh hoạt trong điều hành”, Thủ tướng khẳng định và cho biết đối với những vấn đề phát sinh vượt thẩm quyền, Chính phủ sẽ báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định”.

Thu ngân sách phản ánh sức khỏe thực chất của nền kinh tế

Phân tích kết quả tăng trưởng, Thủ tướng cho rằng cần nhìn nhận đầy đủ sự đóng góp của các khu vực công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ, nông nghiệp, xuất nhập khẩu và các nguồn vốn đầu tư.

Một trong những chỉ dấu quan trọng phản ánh sức khỏe nền kinh tế là kết quả thu ngân sách nhà nước. Theo Thủ tướng, năm 2026, Chính phủ đã thực hiện các chính sách giảm thuế, phí với quy mô khoảng 235.000 tỷ đồng; đồng thời gia hạn khoảng 125.000 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính đến cuối năm nhằm giảm áp lực dòng tiền cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người dân.

Mặc dù thực hiện các chính sách hỗ trợ với quy mô lớn, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2026 dự kiến vẫn đạt trên 3 triệu tỷ đồng. Theo số liệu Thủ tướng dẫn, số thu tăng khoảng 526.000 tỷ đồng so với dự toán, tương đương trên 20,8%, và tăng khoảng 14% so với thực hiện năm 2025.

Trong đó, thu nội địa khoảng 2,6 triệu tỷ đồng; thu từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh khoảng 671.000 tỷ đồng, tăng khoảng 168.000 tỷ đồng, tương đương 33,4% so với dự toán. Thủ tướng cho rằng, kết quả này cho thấy sự phục hồi, phát triển và sức chống chịu của nền kinh tế trong điều kiện Chính phủ tiếp tục thực hiện nhiều chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, Thủ tướng cũng lưu ý, hiệu quả lan tỏa của đầu tư phát triển, nhất là các dự án hạ tầng chiến lược, cần có thời gian để phát huy đầy đủ. Các công trình giao thông đường bộ, đường sắt, cảng biển và hạ tầng trọng điểm khi hoàn thành sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng trong nhiều năm tiếp theo.

Thủ tướng cũng phân tích, làm rõ thêm những vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, trong đó có các giải pháp Chính phủ đang tập trung triển khai theo chỉ đạo của Trung ương và Quốc hội, đặc biệt là cắt giảm các khâu trung gian, giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế, người dân và doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Các lĩnh vực được Thủ tướng đề cập gồm đất đai, bất động sản, điện, xăng dầu, thuốc, thiết bị y tế, sản xuất và xuất khẩu nông sản.