'Nắm đấm thép' bảo vệ xe bọc thép trước drone

Hợp đồng trị giá khoảng 228 triệu USD, ký kết hôm 26-1, được triển khai thông qua đối tác công nghiệp General Dynamics Ordnance and Tactical Systems (GD-OTS) trong thời hạn 3 năm, sẽ cung cấp hệ thống bảo vệ chủ động Iron Fist cho Quân đội Mỹ.

Động thái này cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong tư duy bảo vệ phương tiện bọc thép trước các mối đe dọa ngày càng đa dạng, đồng thời đưa Iron Fist trở thành một trong số ít hệ thống bảo vệ chủ động (APS) được Washington lựa chọn, bên cạnh Trophy trên xe tăng Abrams.

Trước đó, 1 gói hiện đại hóa Bradley trị giá khoảng 390 triệu USD ký cuối năm 2025 đã xác định việc tích hợp Iron Fist là trọng tâm của lộ trình nâng cấp lực lượng cơ giới Mỹ.

Cận cảnh hệ thống Iron Fist được trang bị trên xe chiến đấu hạng nặng. Ảnh: Elbit Systems

Quá trình thử nghiệm và phát triển

Iron Fist được IMI (nay thuộc Elbit Systems) giới thiệu cho Bộ Quốc phòng Israel từ khoảng năm 2006, trước khi bước vào các chương trình thử nghiệm vào những năm cuối thập niên 2000.

Các nguyên mẫu sớm được thử nghiệm thực địa với nhiều bài bắn đạn thật, nhằm đánh giá khả năng phát hiện, thời gian phản ứng và độ chính xác trước các mối đe dọa tốc độ cao.

Đầu thập niên 2010, hệ thống được thử nghiệm tại Mỹ và chứng minh hiệu quả trước nhiều loại vũ khí chống tăng, nhưng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về trọng lượng và mức tiêu thụ năng lượng, buộc nhà phát triển tiếp tục cải tiến.

Đến năm 2019, biến thể Iron Fist Light Decoupled (IF-LD) được Israel chính thức trang bị cho một số phương tiện mới như Eitan, đánh dấu độ chín kỹ thuật của hệ thống này.

Hiện nay, Iron Fist đã được trang bị trên CV90 của Hà Lan, các phương tiện bọc thép của Israel và xe chiến đấu bộ binh M2A4 Bradley của Quân đội Mỹ. Hệ thống này đồng thời mở rộng sự hiện diện trong các chương trình IFV thế hệ mới của NATO, từ AS21 Redback của Australia đến VCR Dragon 8x8 của Tây Ban Nha.

Thông số kỹ thuật

Iron Fist là hệ thống bảo vệ chủ động kiểu “đánh chặn tiêu diệt”, được thiết kế để phát hiện, theo dõi và vô hiệu hóa mối đe dọa ngay từ khi chúng còn cách phương tiện hàng chục mét.

Biến thể IF-LD có khối lượng khoảng 450kg, sử dụng radar AESA 4 mặt kết hợp cùng các cảm biến quang - hồng ngoại thụ động và các bệ phóng đạn đánh chặn bố trí quanh xe.

Hệ thống có khả năng phát hiện và xử lý các mối đe dọa ở cự ly gần với thời gian phản ứng cực nhanh, bao phủ góc bảo vệ 360 độ theo phương ngang và từ -15 đến +80 độ theo phương dọc. Nhờ đó, Iron Fist có thể đánh chặn hiệu quả RPG, ATGM, UAV FPV, đạn lảng vảng và một số loại đạn động năng.

Nhờ kiến trúc mô-đun và khối lượng được tối ưu, hệ thống có thể tích hợp linh hoạt trên nhiều nền tảng bọc thép, từ xe hạng trung đến xe tăng chủ lực. Cấu hình có thể điều chỉnh theo từng loại phương tiện, nhưng đặc biệt phù hợp với xe chiến đấu bộ binh (IFV), nơi yêu cầu cao về tác chiến hiệp đồng giữa bộ binh và cơ giới.

Bên cạnh đó, kiến trúc mở cũng cho phép hệ thống được nâng cấp chủ yếu bằng phần mềm, giúp nhanh chóng thích ứng với môi trường tác chiến ngày càng biến động.

Cơ chế đánh chặn không mảnh văng

Một hạn chế lớn của các APS thế hệ trước là nguy cơ gây sát thương phụ cho bộ binh đi kèm. Các mảnh văng sinh ra từ đạn đánh chặn có thể tạo vùng nguy hiểm rộng hàng chục mét quanh phương tiện, gây ảnh hưởng đến tác chiến hiệp đồng.

Iron Fist theo đuổi 1 hướng tiếp cận khác, sử dụng cơ chế đánh chặn bằng xung nổ định hướng thay vì tạo mưa mảnh văng kim loại, qua đó giảm đáng kể nguy cơ gây thương vong ngoài ý muốn cho lực lượng hoạt động gần phương tiện.

Trọng tâm của giải pháp là đạn đánh chặn không mảnh văng, với vỏ làm từ vật liệu tổng hợp dễ cháy, giúp vô hiệu hóa hoặc làm chệch hướng mục tiêu chủ yếu bằng sóng xung kích.

Bước tiến trong đánh chặn tốc độ cao

Bản cập nhật mới nhất, thử nghiệm thành công tại châu Âu hồi tháng 9-2025, đánh dấu bước tiến đáng chú ý khi Iron Fist lần đầu chạm tới năng lực đối phó đạn xuyên giáp động năng (APFSDS), vốn là “vùng cấm” lâu nay của các hệ thống APS.

Trong khi APS truyền thống chủ yếu được thiết kế để đánh chặn các mục tiêu bay chậm hơn như ATGM hay RPG, đạn thanh xuyên có vận tốc vượt quá 1.700m/giây đặt ra thách thức cực lớn về thời gian phản ứng và độ chính xác.

Iron Fist thế hệ mới giải quyết bài toán này nhờ radar AESA nâng cấp, cho phép tăng đáng kể tốc độ quét và xử lý dữ liệu, đủ khả năng tính toán quỹ đạo của mục tiêu siêu tốc trong thời gian cực ngắn. Song song với đó, hệ thống cũng sử dụng đạn đánh chặn liều nổ định hướng, tạo sóng xung kích mạnh để làm chệch hướng thanh xuyên.

Clip về hệ thống bảo vệ chủ động Iron Fist

Lá chắn nâng cấp trước “bão UAV”

Trước sự gia tăng nhanh chóng của UAV trên chiến trường, Iron Fist phiên bản 2026 đã được nâng cấp theo hướng “phòng thủ bán cầu”, tập trung khắc phục điểm yếu cố hữu của các phương tiện thiết giáp trước các đòn tấn công từ trên cao.

Góc ngẩng của các bệ phóng đã được cải tiến đáng kể, cho phép xoay và nâng gần như thẳng đứng. Nhờ đó, hệ thống có thể đối phó hiệu quả với các UAV bổ nhào từ trên cao - mối đe dọa vốn gây thiệt hại lớn cho xe tăng và IFV trên nhiều chiến trường gần đây.

Song song với cải tiến phần cứng, Iron Fist 2026 đồng thời ứng dụng thuật toán AI để phân loại mục tiêu, giúp nhận diện chính xác UAV cỡ nhỏ giữa các yếu tố gây nhiễu, qua đó giảm nguy cơ đánh chặn sai và tối ưu hiệu quả phòng vệ trong điều kiện chiến trường phức tạp.

Bên cạnh đó, hệ thống còn được tích hợp các biện pháp đối phó mềm như mô-đun gây nhiễu điện tử, cho phép vô hiệu hóa UAV ngay khi chúng xâm nhập vùng bảo vệ, trước khi cần triển khai đạn đánh chặn.

Nhận thức tình huống số hóa 360 độ

Tính năng Iron Vision tích hợp giúp dữ liệu từ các cảm biến radar và quang - hồng ngoại được hiển thị trực tiếp trên mũ hiển thị của trưởng xe, tạo nhận thức tình huống 360 độ theo thời gian thực và rút ngắn đáng kể chu trình phát hiện - phản ứng trước mối đe dọa.

Khi phát hiện mục tiêu đang lao tới, vị trí và hướng tiếp cận sẽ được Iron Vision đánh dấu ngay trên kính AR, cho phép kíp xe phản ứng hoặc ra lệnh đánh trả chỉ trong tích tắc. Khả năng xử lý đồng thời nhiều mục tiêu, kết hợp thời gian phản ứng rất ngắn, đặc biệt hiệu quả trước các đòn phục kích bằng ATGM giá rẻ hoặc UAV cảm tử ngày càng phổ biến.