Nam Phi và Israel 'ăn miếng trả miếng' về ngoại giao

Nam Phi và Israel từ lâu đã mâu thuẫn với nhau

Trên website của Bộ Ngoại giao Nam Phi (DIRCO) chiều 29-1, ông Ariel Seidman - Đại biện lâm thời Đại sứ quán Israel ở Pretoria, đã bị tuyên bố là người “không được chào đón (còn gọi là persona non grata - thuật ngữ ngoại giao chỉ nhà ngoại giao hoặc quan chức nước ngoài bị nước sở tại trục xuất, không chấp nhận sự hiện diện trên lãnh thổ của họ). “Biện pháp quyết đoán này được đưa ra sau một loạt các vi phạm không thể chấp nhận được các chuẩn mực và thông lệ ngoại giao, gây ra thách thức trực tiếp đối với chủ quyền của Nam Phi. Những vi phạm này bao gồm việc liên tục sử dụng các nền tảng mạng xã hội chính thức của Israel để phát động các cuộc tấn công xúc phạm nhằm vào Tổng thống Cyril Ramaphosa và cố tình không thông báo cho DIRCO về các chuyến thăm được cho là của các quan chức cấp cao Israel” - tuyên bố cho biết.

Trong vòng vài giờ sau, Israel đã đáp trả, trục xuất ông Shaun Edward Byneveldt - Đại diện của Nam Phi tại Palestine, có trụ sở tại Ramallah ở Bờ Tây. Bộ Ngoại giao Israel đăng tải trên mạng xã hội X: “Sau những cuộc tấn công sai sự thật của Nam Phi nhằm vào Israel trên trường quốc tế và bước đi đơn phương, vô căn cứ chống lại Đại biện lâm thời của Israel tại Nam Phi, Bộ trưởng Shaun Edward Byneveldt - đại diện ngoại giao cấp cao của Nam Phi, là người không được hoan nghênh và phải rời khỏi Israel trong vòng 72 giờ”.

Nam Phi và Israel từ lâu đã có mâu thuẫn do sự ủng hộ mạnh mẽ của Chính phủ Nam Phi đối với người Palestine. Ngay sau khi được phóng thích tự do năm 1990, nhà lãnh đạo Nam Phi Nelson Mandela đã ôm hôn nhà lãnh đạo Palestine Yasser Arafat. Năm 1997, Tổng thống Mandela tuyên bố: “Tự do của chúng ta sẽ không trọn vẹn nếu thiếu tự do của người Palestine”. Nhiều người Nam Phi nhận thấy sự tương đồng mạnh mẽ giữa chế độ thiểu số phân biệt chủng tộc của đất nước họ và sự kiểm soát ngặt nghèo của Israel đối với các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng.

Quan hệ giữa Nam Phi và Israel xấu đi vào tháng 12-2023, khi Nam Phi khởi kiện tại Tòa án Công lý quốc tế (ICJ) cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng đối với người Palestine ở dải Gaza. Vào tháng 1-2024, Tòa án Công lý quốc tế (ICJ) phán quyết rằng, cáo buộc diệt chủng là “có cơ sở”. Ít nhất 25 quốc gia khác đã tham gia đơn kiện của Nam Phi. Tuy nhiên, vụ kiện kể từ đó đã chậm lại và các chuyên gia không kỳ vọng phán quyết sẽ được đưa ra trước cuối năm 2027.

Về phần mình, Israel đã bác bỏ các cáo buộc diệt chủng là “vô lý và sai sự thật”. Đại sứ quán Israel tại Nam Phi thường xuyên chỉ trích chính phủ nước này về vụ kiện Israel tại Tòa án Công lý quốc tế. Trong khi đó, Mỹ phản đối vụ kiện bởi cho rằng đó là cuộc đối đầu thách thức một đồng minh thân cận của Mỹ. Cuối tháng 11-2025, Israel chế giễu việc Tổng thống Mỹ Donald Trump từ chối tham dự hội nghị thượng đỉnh G20 tại Nam Phi. Việc trục xuất mới nhất cũng có nguy cơ làm leo thang căng thẳng ngoại giao giữa Washington và Pretoria.

Đến đầu tuần qua, các quan chức Nam Phi tức giận khi các nhà ngoại giao Israel gặp gỡ vua Buyelekhaya Dalindyebo - người đứng đầu bộ tộc Thembu tại tỉnh Eastern Cape, để thảo luận về việc Israel cung cấp viện trợ nông nghiệp, nước và y tế, mà không thông báo trước cho Chính phủ Nam Phi. Bộ Ngoại giao Nam Phi (DIRCO) cho biết trong tuyên bố hôm 29-1: “Những hành động như vậy thể hiện sự lạm dụng trắng trợn đặc quyền ngoại giao và vi phạm cơ bản Công ước Vienna. Chúng đã làm suy yếu một cách có hệ thống lòng tin và các quy tắc cần thiết cho quan hệ song phương”.

Các nhà lập pháp Nam Phi đã bỏ phiếu hạ cấp đại sứ quán nước này tại Israel vào năm 2023 và nội các của họ đã sẵn sàng đưa ra quyết định về việc đóng cửa phái đoàn vào năm 2025, mặc dù điều này vẫn chưa xảy ra.

Hải Yến