Nâng cao chất lượng công tác kiểm sát việc thi hành án phạt tù tại các Trại giam thuộc Bộ Công an

Đoàn công tác VKSND tối cao (Vụ 8) trực tiếp kiểm sát, gặp hỏi phạm nhân tại Trại giam Tân Lập, Bộ Công an. (Ảnh minh họa)

Tình trạng "tuồn" ma túy và vi phạm nội quy cơ sở giam giữ gia tăng, phức tạp

Qua theo dõi, tổng hợp, quản lý tình hình chấp hành pháp luật và kết quả trực tiếp kiểm sát tại các Trại giam thuộc Bộ Công an trên toàn quốc, VKSND tối cao (Vụ 8) nhận thấy, Quý IV/2025 và Quý I/2026, tình hình phạm nhân cất giấu, sử dụng đồ vật cấm có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp; trong đó, nổi lên tình trạng phạm nhân tàng trữ, sử dụng, mua bán trái phép ma túy hoặc cất giấu, sử dụng đồ vật cấm như dao tự chế, dây vải để thực hiện hành vi cố ý gây thương tích, trốn khỏi nơi giam giữ hoặc tự sát.

Vụ 8 cho biết, tại các Trại giam Phước Hòa, Thạnh Hòa, Định Thành, số 5 xảy ra các vụ phạm nhân tàng trữ, sử dụng, mua bán trái phép ma túy có nguồn gốc từ hoạt động thăm gặp, nhận quà của thân nhân hoặc cán bộ, chiến sỹ của trại giam tự ý tiếp nhận hàng hóa, đồ dùng sinh hoạt (có chứa ma túy) từ các đối tượng bên ngoài trái quy định để chuyển cho phạm nhân.

Bên cạnh đó, công tác nắm tình hình, quản lý phạm nhân tại các khu giam, buồng giam bộc lộ nhiều sơ hở, không kịp thời phát hiện các phạm nhân móc nối, trao đổi về ma túy; hoạt động kiểm tra, lục soát chưa chặt chẽ dẫn đến không kịp thời phát hiện việc phạm nhân tàng trữ, sử dụng ma túy trong thời gian dài;

Đáng lưu ý, có trường hợp dùng tiền mặt mua, bán ma túy nhiều lần trong khu vực giam giữ nhưng không bị phát hiện. Trong khi đó, để trốn tránh sự kiểm tra, các đối tượng cất giấu, sử dụng, mua bán ma túy rất tinh vi như cất giấu ma túy đưa vào khu giam bằng cách ngậm trong miệng, nhét vào hậu môn hoặc trong lõi các đồ dùng sinh hoạt, thực phẩm…(dép, lỗ rút quần áo, ruột cá,..); sử dụng, mua bán ma túy lén lút tại các thời điểm sau giờ lao động, ngày nghỉ, tại các khu vực mà cán bộ Trại và phạm nhân cùng buồng, khu không để ý, ngoài phạm vi camera giám sát đã làm ảnh hưởng xấu đến công tác an ninh, an toàn Trại giam.

Cũng qua kiểm sát, phát hiện trường hợp phạm nhân cất giấu và sử dụng dao tự chế trong khu giam giữ gây thương tích cho cán bộ quản giáo hoặc cho phạm nhân khác; cất giấu và sử dụng dây vải để treo cổ tự sát hoặc lợi dụng sở hở trong tổ chức lao động, phạm nhân lén lút sử dụng dây quần leo qua tường rào thực hiện hành vi trốn khỏi nơi giam giữ.

Theo Vụ 8, nguyên nhân của tình trạng trên chủ yếu do công tác kiểm tra, lục soát đồ vật cấm từ bên ngoài vào khu giam giữ và các khu vực trong khu giam, buồng giam còn sơ hở, bỏ sót, chưa đúng quy trình, dẫn đến việc không kịp thời phát hiện phạm nhân chế tạo và cất giấu vật cấm. Bên cạnh đó, việc nắm bắt tư tưởng và giáo dục phạm nhân thiếu sát sao, còn tâm lý chủ quan, chưa chủ động dự báo các tình huống phát sinh; công tác canh gác, bảo vệ, quản lý phạm nhân tại một số thời điểm thiếu chặt chẽ, chưa bảo đảm yêu cầu nghiệp vụ.

Sau khi các vụ việc xảy ra, VKSND cấp tỉnh đã kịp thời áp dụng các biện pháp nghiệp vụ như: Nắm tình hình, diễn biến vụ việc; trực tiếp kiểm sát đột xuất và phối hợp chặt chẽ với các đơn vị nghiệp vụ cùng cấp và cấp dưới làm rõ phương thức, thủ đoạn và các vi phạm trong công tác quản lý, giáo dục phạm nhân.

Các đơn vị cũng đã chủ động kiểm sát đột xuất, xác minh, thu thập chứng cứ và đấu tranh làm rõ bản chất vụ việc, từ đó ban hành kháng nghị, kiến nghị yêu cầu chấm dứt và khắc phục vi phạm.

Tuy nhiên, VKSND tối cao cho rằng, hiệu quả công tác kiểm sát tại một số địa phương vẫn còn hạn chế, có nơi thiếu sâu sát dẫn đến không nắm bắt kịp thời các vụ việc xảy ra; một số cuộc kiểm sát đột xuất chất lượng chưa cao, chưa toàn diện nên không phát hiện và áp dụng các biện pháp tác động yêu cầu chấm dứt và khắc phục vi phạm, qua đó làm giảm hiệu lực của công tác kiểm sát.

Yêu cầu đồng bộ, chặt chẽ các biện pháp kiểm sát thi hành án phạt tù

Để nâng cao chất lượng công tác quản lý tình hình và công tác kiểm sát trong thi hành án phạt tù, VKSND tối cao yêu cầu VKSND các tỉnh, thành phố tổ chức thực hiện một số nội dung, đó là: VKSND cấp tỉnh cần chủ động trong việc quản lý tình hình, phối hợp đề nghị các Trại giam thông báo ngay đến Viện kiểm sát khi xảy ra các vụ việc đột xuất; chú trọng kiểm sát các vụ việc phạm nhân vi phạm nội quy, bị giam giữ riêng hoặc trích xuất… để kịp thời phát hiện và chủ động thực hiện các phương thức kiểm sát phù hợp.

Đồng chí Viện trưởng VKSND cấp tỉnh chỉ đạo các đơn vị thuộc VKSND tỉnh và các Viện kiểm sát khu vực khi thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc tiếp nhận, giải quyết các nguồn tin về tội phạm và trong khởi tố, điều tra, truy tố các vụ án liên quan đến ma túy hoặc tội phạm khác xảy ra tại các Trại giam thuộc Bộ Công an kịp thời trao đổi thông tin đến đơn vị kiểm sát việc thi hành án hình sự (Phòng 8) để nắm và phối hợp giải quyết.

Trong công tác kiểm sát: Định kỳ, hàng tháng hoặc đột xuất, cần chú trọng kiểm sát việc tổ chức thăm gặp, gửi quà; việc bố trí cán bộ, chiến sỹ và phương án canh gác, bảo vệ; việc tổng kiểm tra, lục soát định kỳ, đột xuất và công tác giáo dục, nắm tư tưởng phạm nhân, quản lý tình hình khu giam, buồng giam.

Ảnh minh họa.

VKSND cấp tỉnh đổi mới biện pháp nghiệp vụ, tăng cường trực tiếp kiểm sát thực tế tại hiện trường như: định kỳ hằng tháng hoặc đột xuất Kiểm sát viên, Kiểm tra viên phối hợp với Trại giam, trực tiếp kiểm tra, giám sát khi các cán bộ, chiến sỹ thực hiện hoạt động kiểm tra, lục soát, canh gác, dẫn giải, tổ chức lao động, thăm gặp, gửi quà,… tại khu vực nhà thăm gặp, cổng và khu giam giữ, hiện trường lao động, bếp ăn hoặc kiểm sát gián tiếp các hoạt động trên thông qua hệ thống Camera an ninh.

Trong quá trình kiểm sát, cần nhận diện, phân hóa các loại đối tượng như phạm nhân bất mãn hay vi phạm nội quy, bị giam riêng, xếp loại kém, nhiều tiền án tiền sự; phạm nhân phạm tội lần đầu, phạm nhân mới đến, phạm nhân có tiền sự sử dụng ma túy, chuẩn bị chấp hành xong án phạt tù hoặc đã chấp hành xong án phạt tù,… để tiến hành gặp hỏi, xác minh, thu thập thông tin, tiếp nhận các phản ánh của phạm nhân, thân nhân, các đối tượng khác có liên quan để đối chiếu với hồ sơ, tài liệu và các quy định của pháp luật; qua đó kịp thời phát hiện các vi phạm, thiếu sót trong công tác tổ chức, thực hiện tại Trại, đồng thời đánh giá đúng bản chất công tác quản lý giam giữ, diễn biến, tình hình trong khu giam, buồng giam.

Trong hoạt động kiểm sát việc khám, chữa bệnh, kiểm tra sức khỏe, có thể phối hợp với Trại giam và các đơn vị chuyên môn trong việc kiểm tra sức khỏe, test nhanh ma túy (bằng phương pháp thử nước tiểu) đối với nhóm các đối tượng nghi ngờ tàng trữ, sử dụng trái phép chất ma túy.

Đối với các vụ việc phạm nhân tàng trữ, sử dụng, mua bán trái phép chất ma túy, VKSND cấp tỉnh báo cáo ngay về VKSND tối cao (Vụ 8) để chỉ đạo. Trường hợp tiến hành trực tiếp kiểm sát đột xuất cần tập trung làm rõ nội dung, diễn biến vụ việc, xác định đầy đủ, toàn diện vi phạm, thiếu sót và kháng nghị, kiến nghị yêu cầu chấm dứt, khắc phục trong công tác quản giáo, tuần tra, kiểm tra, lục soát, canh gác, bảo vệ, tổ chức thăm gặp, nhận quà; làm rõ trách nhiệm cụ thể của cán bộ, chiến sỹ, lãnh đạo chỉ huy, Ban giám thị và những cá nhân có liên quan khác.

Lưu ý, kiểm sát chặt chẽ việc xử lý vụ việc của Trại giam theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và các quy định của Luật khác có liên quan; phối hợp với các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền tố tụng để nắm bắt thông tin về nguồn gốc ma túy; phương thức, thủ đoạn, động cơ, mục đích mang ma túy vào khu giam giữ; quá trình cất giấu, sử dụng, mua bán trái phép chất ma túy để phục vụ hoạt động kiểm sát. Đồng thời, báo cáo kết quả xử lý, giải quyết vụ việc về VKSND tối cao (Vụ 8) để theo dõi, quản lý.

Đối với hoạt động kiểm sát các vụ việc cất giấu, sử dụng vật cấm để tự sát, phạm tội mới cần thực hiện nghiêm các Chỉ thỉ, quy chế, quy định, hướng dẫn, yêu cầu của VKSND tối cao.

Trong đó, kiểm sát chặt chẽ việc tạo lập các tài liệu trong hồ sơ vụ việc; làm rõ phương thức, thủ đoạn hoặc vai trò các đối tượng tham gia; xác minh, đấu tranh làm rõ những nội dung còn mâu thuẫn, nguồn gốc, thời gian, địa điểm cất giấu, sử dụng đồ vật cấm; những sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý giam giữ dẫn đến phạm nhân thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm và hậu quả xảy ra.

Đồng thời, kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Trại giam trong xử lý, giải quyết vụ việc như: việc kiến nghị khởi tố, xử lý kỷ luật, bố trí giam giữ, lao động, xếp loại chấp hành án, hạn chế thăm gặp, gửi quà, liên lạc, mua bán căn -tin, việc thực hiện các chế độ đối với phạm nhân chết, xử lý, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh (nếu có)…

Lưu ý, kiểm sát chặt chẽ việc thực hiện các kiến nghị, kháng nghị của Viện kiểm sát nhằm mục đích phòng ngừa các vi phạm tương tự.

P.V