Sai lầm chí mạng của Lãnh tụ Tối cao Iran

Sáng 28/2, khi Tehran vừa bước vào ngày làm việc, các cuộc họp cấp cao bắt đầu diễn ra trong khu trung tâm quyền lực của nước Cộng hòa Hồi giáo. 9h40 sáng theo giờ địa phương, 3 địa điểm khác nhau đồng loạt trở thành mục tiêu của loạt tên lửa và bom dẫn đường chính xác.

Chưa đầy 60 giây sau, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng nhiều nhân vật chủ chốt của bộ máy an ninh - quân sự Iran thiệt mạng. Theo các quan chức Israel, đây là chiến dịch “nhanh nhất nhưng được chuẩn bị lâu nhất” trong lịch sử đối đầu giữa hai quốc gia.

Phía sau một phút ấy là hàng chục năm thu thập dữ liệu, xây dựng mạng lưới và chờ đợi một sai lầm.

Sai lầm chí mạng

Hai ngày trước đó, các nhà ngoại giao Iran và phương Tây vừa rời Geneva sau một vòng tiếp xúc được mô tả là “thẳng thắn nhưng xây dựng”. Truyền thông nhà nước nhấn mạnh cánh cửa đối thoại chưa khép lại. Ở hậu trường, theo nhiều nguồn tin quốc tế, bộ máy an ninh Iran cũng đánh giá nguy cơ một đòn tấn công trực diện vào thời điểm này là thấp.

Chính sự đan xen giữa hy vọng ngoại giao và tâm lý “chưa đến lúc” đã tạo ra khoảng trống chết người.

Theo các quan chức quốc phòng Israel, trong bối cảnh dư luận quốc tế dồn dập dự đoán về khả năng Mỹ và Israel hành động, nhiều lãnh đạo quân sự - tình báo cấp cao Iran đã tập trung họp tại một tòa nhà nổi trên mặt đất trong khuôn viên Hội đồng An ninh Quốc gia ở Tehran, thay vì sử dụng các boong-ke vốn được coi là an toàn hơn.

Đáng chú ý hơn, Ali Khamenei - người được cho là đã nhiều tháng di chuyển giữa các hầm trú ẩn bí mật - sáng hôm đó lại xuất hiện tại khu dinh thự quen thuộc trên mặt đất để chủ trì một cuộc họp riêng với các trợ lý thân cận, theo Reuters.

Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei trong video thông điệp cuối cùng trước khi ông bị sát hại, được đăng tải ngày 17/2. Ảnh: Reuters.

Hiện chưa rõ vì sao các cuộc họp quan trọng lại được tổ chức trên mặt đất thay vì dưới hầm. Giới phân tích cho rằng Tehran có thể tin các cuộc đàm phán vừa diễn ra và vòng đối thoại tiếp theo dự kiến trong vài ngày tới sẽ khiến Washington và Tel Aviv tránh một cú đánh ngay thời điểm nhạy cảm. Thực tế diễn ra theo hướng ngược lại.

Cuộc xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025 với Israel và Mỹ từng là cú sốc lớn đối với bộ máy an ninh Iran. Khi đó, hàng loạt chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) bị phát hiện vị trí và hạ sát dù đang trú ẩn trong các hầm ngầm được quảng bá là “bất khả xâm phạm”.

Các phân tích của truyền thông phương Tây khi ấy cho rằng vấn đề không nằm ở độ sâu boong-ke, mà ở “dấu vết điện tử”: điện thoại của đội cận vệ, thiết bị liên lạc vệ tinh, hệ thống camera kết nối mạng nội bộ. Những tín hiệu nhỏ, lặp lại và tích lũy theo thời gian đủ để dựng nên bản đồ định vị chính xác.

Sau đó, ông Ali Khamenei được cho là đã chỉ thị rà soát toàn diện bộ máy phản gián. Các cuộc họp quan trọng được chuyển xuống hầm, thiết bị cá nhân bị hạn chế, nhân sự bị điều chuyển; quy trình bảo mật siết chặt. Ông gần như biến mất khỏi không gian công khai, chỉ xuất hiện qua các thông điệp ghi hình sẵn và thay đổi địa điểm liên tục.

Tuy nhiên, khi căng thẳng với Washington và Tel Aviv leo thang trở lại đầu năm nay, chuỗi phòng vệ đó dường như bắt đầu lỏng lẻo.

Hình ảnh vệ tinh cho thấy khu phức hợp tại Tehran của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei còn nguyên vẹn vào tháng 2/2025 và với nhiều tòa nhà bị phá hủy, hư hại sau đòn không kích ngày 28/2. Ảnh: GoogleEarth/Airbus.

Tình báo chồng lớp

Theo các nguồn tin Israel, thông tin về ba cuộc họp sáng 28/2 đã được thu thập trước đó khoảng một tuần. Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) được cho là đã chuyển dữ liệu cho Mossad, cơ quan tình báo đối ngoại Israel. Mossad xác thực lại bằng nguồn riêng, song phương thức xác định chính xác thời điểm 9h40 sáng vẫn chưa được tiết lộ.

Đài CNN dẫn nguồn tin Israel cho biết tình báo nước này thậm chí thu được hình ảnh thi thể của ông Khamenei, làm dấy lên nhận định rằng mạng lưới điệp viên đã thâm nhập rất sâu vào hệ thống chính trị Iran.

Trong khi đó, Wall Street Journal đưa tin chiến dịch có sử dụng một hệ thống trí tuệ nhân tạo mang tên “Claude” do công ty Anthropic phát triển để hỗ trợ phân tích dữ liệu và lựa chọn mục tiêu. Thông tin xuất hiện chỉ vài giờ sau khi chính phủ Mỹ thông báo chấm dứt hợp đồng với Anthropic vì các lo ngại an ninh.

Các nguồn thạo tin cho biết nhiều bộ chỉ huy quân sự, trong đó có Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tại Trung Đông, đang ứng dụng hệ thống này cho các nhiệm vụ phân tích tình báo và mô phỏng kịch bản tác chiến.

Song theo các cựu quan chức Mỹ, công nghệ chỉ là một nửa câu chuyện. Phần còn lại là con người.

Thực tế, các điệp viên Israel đã theo dõi ông Khamenei trong nhiều năm, xây dựng một hồ sơ chi tiết đến từng phút về thói quen sinh hoạt hàng ngày của ông, cũng như của gia đình, trợ lý, đồng minh và lực lượng bảo vệ.

“Mọi thứ giống như một trò xếp hình khổng lồ. Bạn ghép từng mảnh thông tin rời rạc lại với nhau. Chỗ nào thiếu dữ liệu đáng tin cậy thì tiếp tục đào sâu. Từ việc họ lấy thực phẩm ở đâu, xử lý rác thế nào… Ai cũng phải ăn, ngủ, sinh hoạt”, một cựu quan chức CIA có nhiều thập kỷ kinh nghiệm theo dõi các mục tiêu khủng bố cấp cao cho biết với Guardian.

Mossad tung video đặc vụ Israel hoạt động sâu trong Iran Chỉ vài giờ sau đợt không kích dữ dội bằng 200 máy bay chiến đấu vào ngày 13/6, Israel công bố đoạn video được cho là ghi lại cảnh đặc vụ Mossad lắp ráp tên lửa và máy bay không người lái mang thuốc nổ bên trong lãnh thổ Iran, nhắm vào các mục tiêu gần thủ đô Tehran.

Reuel Gerecht, cựu sĩ quan phụ trách lựa chọn mục tiêu của CIA từng làm việc về Iran, nhận định Mỹ có thể cung cấp năng lực công nghệ vượt trội, nhưng chính Israel mới xây dựng được mạng lưới tình báo con người trên thực địa - yếu tố quyết định trong các chiến dịch bí mật.

“Năng lực công nghệ của Mỹ cực kỳ ấn tượng và rất quan trọng, nhưng tôi không nghĩ CIA có nhiều đóng góp về mạng lưới tình báo con người hay hoạt động bí mật trong lòng Iran”, ông nói. “Khi kết hợp công nghệ đó với mạng lưới tại chỗ, hiệu quả sẽ được nhân lên”.

Dòng thông tin từ mạng lưới Mossad tại Iran được kết hợp với dữ liệu do Mỹ thu thập thông qua các hệ thống nghe lén và chặn thu liên lạc.

“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu họ sử dụng nhiều phương tiện khác nhau để theo dõi ông ấy”, ông Gerecht nói. “Người Iran khá sơ suất. Họ thích dùng điện thoại. Có thể lãnh tụ tối cao dùng điện thoại dùng một lần, nhưng vấn đề là những người ông thường xuyên liên lạc”.

Cuối cùng, toàn bộ dữ liệu được chuyển tới bộ máy quân sự Mỹ và Israel để hoàn thiện thông số mục tiêu chính xác và ban hành mệnh lệnh cho phút hành động ngắn ngủi nhưng chết chóc ấy.

"Chỉ 60 giây, vậy là xong"

Theo các quan chức quốc phòng Israel, kinh nghiệm từ tháng 6/2025 cho thấy mọi đòn tấn công nhằm vào tầng lớp lãnh đạo cao nhất Iran phải được triển khai ngay từ loạt đầu tiên. Nếu chậm trễ, Tehran sẽ kịp kích hoạt các biện pháp phòng vệ và phân tán nhân sự.

Zohar Palti, cựu lãnh đạo Cục Chính trị - Quân sự thuộc Bộ Quốc phòng Israel, tiết lộ rằng trong chiến dịch năm 2025, Tel Aviv từng tính đến phương án hạ sát lãnh tụ Iran nhưng không được Tổng thống Mỹ khi đó là Donald Trump chấp thuận. Sau sự kiện đó, ông Khamenei được cho là đã chuyển xuống hầm ngầm.

Bởi vậy, sáng 28/2, khi tình báo xác định đủ điều kiện - địa điểm, thời gian, sự hiện diện đồng thời của các nhân vật chủ chốt - quyết định được đưa ra.

Israel công bố video không kích trụ sở chính quyền Iran Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 1/3 công bố đoạn video chính thức đầu tiên cho thấy các đòn không kích nhằm vào mục tiêu là các trụ sở của chính quyền Iran nằm tại trung tâm thủ đô Tehran.

Ba đợt tấn công gần như đồng thời diễn ra trong vòng 60 giây. Ngoài Ali Khamenei, bảy “thành viên cấp cao nhất trong bộ máy an ninh Iran” và khoảng một chục trợ lý, người thân cận thiệt mạng tại các địa điểm khác nhau ở Tehran. Khoảng 40 lãnh đạo cấp cao khác cũng được cho là tử vong trong chiến dịch.

Việc lựa chọn tấn công ban ngày, thay vì ban đêm như nhiều chiến dịch trước, được đánh giá tạo nên yếu tố bất ngờ chiến thuật đáng kể.

Oded Ailam, cựu lãnh đạo bộ phận chống khủng bố của Mossad, gọi chiến dịch là “đỉnh điểm của nhiều năm chuẩn bị”.

“60 giây. Đó là tất cả những gì chiến dịch cần. Nhưng là sản phẩm của hàng thập kỷ thu thập tình báo”, ông nói.

Sai lầm chí tử của Tehran, theo nhiều chuyên gia, không phải là thiếu boong-ke hay thiếu cảnh giác - mà là tin rằng thời điểm chưa chín muồi cho một đòn đánh.

“Chúng ta đang sống trong một thế giới nơi dữ liệu chồng lớp lên nhau. Không ai không để lại dấu vết. Mọi hành động đều để lại một ‘dấu in’”, một cựu quan chức nói.

Trong thế giới nơi dữ liệu chồng lớp lên nhau và mọi hành động để lại “dấu in” kỹ thuật số đó , một khoảnh khắc nới lỏng quy trình an ninh có thể đủ để đối phương hoàn thực hiện một đòn đánh trí mạng.

Và sáng 28/2, đòn đánh ấy chỉ xảy ra trong đúng một phút.

Phương Linh