Nâng cao chất lượng phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật

Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Nguyễn Văn Pha, Trưởng đoàn khảo sát, phát biểu kết luận Hội nghị

Ông Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, Trưởng đoàn khảo sát; ông Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội chủ trì.

Quang cảnh Hội nghị

Đưa tiếng nói Nhân dân vào quá trình xây dựng chính sách

Theo báo cáo tại hội nghị, trên cơ sở chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND thành phố hằng năm và đề nghị phản biện xã hội của UBND thành phố, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cùng các tổ chức chính trị - xã hội chủ động lựa chọn những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và Nhân dân để tổ chức phản biện.

Theo đó, từ năm 2021 đến nay, MTTQ thành phố đã tổ chức 51 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 67 thông báo phản biện xã hội đối với các nghị quyết của HĐND thành phố và quyết định của UBND thành phố. Đặc biệt, từ sau ngày 1/7/2025, nhất là trong năm 2026 khi triển khai thi hành Luật Thủ đô, MTTQ thành phố đã tổ chức 20 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 33 thông báo phản biện xã hội.

Ở cấp cơ sở, MTTQ các cấp đã tổ chức 2.423 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 3.286 thông báo phản biện xã hội. Không chỉ dừng ở việc nghiên cứu hồ sơ hay tổ chức hội nghị, MTTQ thành phố Hà Nội ngày càng chú trọng đưa hoạt động phản biện đến gần hơn với thực tiễn. Với những chính sách quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân, MTTQ tổ chức khảo sát thực tế, đánh giá tác động chính sách trước khi tiến hành hội nghị phản biện.

Tuy nhiên, để hoạt động phản biện thực sự phát huy hiệu quả, một trong những vấn đề cần được quan tâm là cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, MTTQ thành phố Hà Nội đã nhận được 22 văn bản tiếp thu, giải trình trên tổng số 56 văn bản góp ý, phản biện xã hội, đạt 39,3%. Tỷ lệ này cho thấy việc theo dõi kết quả sau phản biện vẫn còn những khoảng trống.

Từ thực tế đó, MTTQ thành phố đã chủ động ban hành báo cáo về kết quả góp ý, phản biện xã hội đối với dự thảo các nghị quyết của HĐND thành phố theo từng kỳ họp, từng bước nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc phản hồi ý kiến phản biện.

Gần dân để chính sách sát thực tiễn

PGS.TS Bùi Thị An phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Lê Dung.

Chia sẻ tại hội nghị, PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn giáo dục, y tế và an sinh xã hội thuộc MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, cho rằng, một trong những thế mạnh nổi bật của Hà Nội là biết phát huy “kho báu” trí tuệ trong nhân dân.

Ngày càng nhiều trí thức, nhà khoa học tham gia hoạt động Mặt trận, mạnh dạn nói thẳng, nói thật và đóng góp những ý kiến xuất phát từ thực tiễn. Đây là nguồn lực quan trọng để nâng cao chất lượng phản biện xã hội.

Theo chuyên gia, Mặt trận cũng cần được tham gia sớm hơn, ngay từ khâu xác định vấn đề và phương án chính sách. Nếu dự thảo gần hoàn chỉnh mới đưa ra phản biện thì khả năng điều chỉnh chính sách sẽ hạn chế. Đặc biệt, cơ chế tiếp thu, phản hồi sau phản biện cần được coi là khâu đột phá.

PGS.TS Bùi Thị An đề xuất Mặt trận xây dựng chương trình phản biện chính sách hằng năm, chủ động lựa chọn những vấn đề lớn, tác động trực tiếp đến đời sống như đất đai, nhà ở, môi trường, giao thông; đồng thời hình thành các nhóm phản biện chuyên sâu, liên ngành với sự tham gia của nhà khoa học, chuyên gia pháp lý, kinh tế, xã hội học, doanh nghiệp và người dân chịu tác động.

Quan trọng hơn, phản biện cần chuyển từ “ý kiến” sang “bằng chứng”, làm rõ vấn đề, đối tượng chịu tác động, hệ quả và phương án thay thế. Lợi ích của người dân phải là thước đo cuối cùng của hiệu quả phản biện.

Quang cảnh Hội nghị

Còn theo chuyên gia Phạm Ngọc Thảo, nguyên Phó Chủ tịch MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, Thủ đô có lợi thế đặc biệt về đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đông đảo, trong đó có nhiều giáo sư, tiến sĩ, cán bộ từng giữ cương vị lãnh đạo các bộ, ngành. Cùng với đó, hoạt động phản biện được triển khai tương đối đồng bộ từ thành phố đến cơ sở, tạo nền tảng để Mặt trận thực hiện tốt hơn vai trò tham gia xây dựng chính sách, pháp luật.

Từ thực tiễn, ông Phạm Ngọc Thảo dẫn chứng một số vấn đề như xử lý rác thải, quản lý chăn nuôi, tổ chức giao thông cho thấy hiệu quả của phản biện xã hội. Những kiến nghị xuất phát từ đời sống, từ tiếng nói của nhân dân đã góp phần giúp thành phố tìm giải pháp căn cơ, tạo chuyển biến tích cực được người dân ghi nhận.

Theo chuyên gia Phạm Ngọc Thảo, để phản biện xã hội tiếp tục phát huy hiệu quả, cần bảo đảm bốn yếu tố: Cơ chế phù hợp; lực lượng chuyên gia và hệ thống tổ chức đủ mạnh; chương trình phối hợp chặt chẽ; đồng thời bảo đảm điều kiện vật chất và tinh thần để các chuyên gia tham gia.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng Nguyễn Hiền Phương phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Lê Dung.

Từ góc nhìn cơ sở, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng Nguyễn Hiền Phương cho biết, hoạt động phản biện xã hội đang từng bước được đổi mới, hướng mạnh vào những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân.

Nếu ở cấp thành phố, MTTQ thường tổ chức hội nghị phản biện đối với dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố và tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học thì tại cơ sở, MTTQ phường chủ động lấy ý kiến nhân dân để phản ánh vào quá trình xây dựng chính sách.

Tại phường Hai Bà Trưng, MTTQ đã tham gia phản biện nhiều đề án về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2031, sắp xếp tổ dân phố, nhà sinh hoạt cộng đồng, cơ sở giáo dục… Khi một số nội dung còn có ý kiến khác nhau trong nhân dân, lãnh đạo phường yêu cầu cơ quan tham mưu nghiên cứu, hoàn thiện và giải trình với MTTQ trước khi quyết định.

Tuy nhiên, phản biện xã hội đối với văn bản quy phạm pháp luật ở cấp phường vẫn còn hạn chế; năng lực nghiên cứu pháp luật của cán bộ Mặt trận cơ sở chưa đồng đều, kinh phí cho hoạt động phản biện còn khó khăn.

Để khắc phục, MTTQ phường Hai Bà Trưng linh hoạt ứng dụng công nghệ như Google Forms, Fanpage, mã QR để người dân trực tiếp góp ý. Mặt trận có thể nhanh chóng tổng hợp nhiều ý kiến, chọn lọc những nội dung thiết thực chuyển tới cơ quan soạn thảo...

Ba yếu tố để thực hiện tốt hoạt động phản biện xã hội

Phát biểu kết luận hội nghị, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Nguyễn Văn Pha, Trưởng đoàn khảo sát, đánh giá cao những kết quả Hà Nội đạt được, đồng thời chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ để nâng cao chất lượng phản biện.

Theo ông Nguyễn Văn Pha, một trong những yếu tố quan trọng làm nên hiệu quả phản biện xã hội của Mặt trận Hà Nội là sự phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận với chính quyền, HĐND và UBND thành phố. Cùng với đó là lực lượng chuyên gia, nhà khoa học đông đảo.

“Đây là ba yếu tố quan trọng giúp Mặt trận thành phố thực hiện tốt hoạt động phản biện xã hội”, ông Nguyễn Văn Pha nhấn mạnh, gồm cơ chế phối hợp, đội ngũ chuyên gia và sự kết nối đồng bộ từ thành phố tới cơ sở.

Theo ông Nguyễn Văn Pha, để phản biện xã hội thực sự có sức nặng, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp bằng văn bản, bảo đảm điều kiện hoạt động, quan tâm cả vật chất và tinh thần đối với đội ngũ tư vấn, chuyên gia; đồng thời quan trọng nhất là phát huy bản lĩnh, tính chủ động của Mặt trận. Khi tiếng nói phản biện được lắng nghe, giải trình và kiểm chứng bằng thực tiễn, hoạt động phản biện xã hội mới thực sự trở thành một kênh quan trọng góp phần nâng cao chất lượng chính sách và niềm tin của nhân dân.

“Nhìn từ thực tiễn Hà Nội, hiệu quả của giám sát, phản biện xã hội không nên chỉ đo bằng số hội nghị hay số văn bản được góp ý. Quan trọng hơn là những bất cập được phát hiện, những kiến nghị được tiếp thu, những chính sách được điều chỉnh phù hợp hơn và cuối cùng là quyền, lợi ích chính đáng của Nhân dân được bảo đảm tốt hơn. Với phương châm đó, MTTQ thành phố đang từng bước đổi mới phương thức giám sát, phản biện theo hướng thực chất, dựa trên thực tiễn và phát huy trí tuệ xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu nâng cao chất lượng công tác Mặt trận mà còn góp phần xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, lắng nghe dân; để mỗi chủ trương, chính sách khi được ban hành có thêm cơ sở thực tiễn, thêm đồng thuận và đi vào cuộc sống hiệu quả hơn”, ông Nguyễn Văn Pha nhấn mạnh.

Nguồn: mattran.org.vn