Nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật

Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá để mở rộng không gian phát triển

Trình bày tóm tắt Tờ trình về dự kiến Chương trình, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của QH Phan Chí Hiếu cho biết, về tình hình lập, triển khai thực hiện Chương trình từ năm 2025 đến nay, Thường trực Ủy ban nhận thấy, năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026 là giai đoạn có khối lượng công tác hoàn thiện thể chế đặc biệt lớn, với yêu cầu vừa hoàn thiện pháp luật để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng; vừa phục vụ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và thể chế hóa các chủ trương, quyết sách mang tính chiến lược của Đảng.

Đây còn là giai đoạn chuyển giao giữa 2 nhiệm kỳ QH vừa hoàn thành Định hướng lập pháp nhiệm kỳ khóa XV, vừa xây dựng và triển khai Định hướng lập pháp nhiệm kỳ khóa XVI.

Từ đầu năm 2025 đến nay, QH đã tổ chức 5 kỳ họp, UBTVQH tổ chức nhiều phiên họp để xem xét, thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013; 113 luật; 9 pháp lệnh và 90 nghị quyết quy phạm pháp luật, kịp thời đáp ứng yêu cầu cải cách và phát triển mạnh mẽ của đất nước.

Về quan điểm, định hướng lập Chương trình năm 2027, về quá trình lập dự kiến Chương trình, 3 cơ quan gồm Chính phủ, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu có đề nghị về Chương trình năm 2027 với tổng số 27 dự án; UBTVQH quyết định đưa 1 dự án luật khi xem xét điều chỉnh Chương trình năm 2026. Như vậy, tổng số có 28 dự án, bao gồm 25 luật, 1 nghị quyết của QH, 1 pháp lệnh và 1 nghị quyết của UBTVQH.

Về quan điểm, định hướng lập Chương trình, Thường trực Ủy ban tán thành với Chính phủ, đề nghị việc lập Chương trình năm 2027 quán triệt một số quan điểm, định hướng cơ bản.

Đó là, ưu tiên đưa vào Chương trình các dự án nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, định hướng của Đảng, nhất là Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chiến lược, chuyên đề; tiếp tục hoàn thiện các văn bản liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước; tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá để mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; thể chế hóa các vấn đề mới, xu hướng mới, đáp ứng yêu cầu cấp thiết về phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Các dự án đưa vào Chương trình phải bảo đảm đồng bộ với chủ trương hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời, là kết quả từ việc thực hiện nhiệm vụ lập pháp được đề ra trong Định hướng lập pháp nhiệm kỳ QH khóa XVI.

Khi đề xuất xây dựng luật, pháp lệnh, nghị quyết cần rà soát tổng thể theo từng nhóm lĩnh vực, nhất là đối với các lĩnh vực mới, liên ngành; xác định rõ phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ giữa các văn bản, tránh quy định trùng lặp, chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ và ổn định của hệ thống pháp luật.

Trên cơ sở các nguyên tắc, quan điểm lập Chương trình năm 2027, ý kiến của các cơ quan, Thường trực Ủy ban trình UBTVQH dự kiến Chương trình năm 2027 gồm 23 dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết.

Cụ thể, tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027), trình QH xem xét, thông qua 9 dự án luật. Tại Kỳ họp thứ 4 (tháng 10/2027), trình QH xem xét, thông qua 12 dự án luật. Tại các phiên họp UBTVQH năm 2027, trình UBTVQH xem xét, thông qua 1 dự án pháp lệnh, 1 dự án nghị quyết.

Siết chặt kỷ luật, kỷ cương lập pháp

Phát biểu tại phiên họp, đánh giá cao sự phối hợp giữa Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Bộ Tư pháp cùng các cơ quan trong chuẩn bị Chương trình, Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu, năm 2027, cần chuyển mạnh từ tư duy “làm nhiều luật” sang “làm tốt, ổn định và kiến tạo phát triển”, bảo đảm chất lượng và tính khả thi của từng dự án luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Lưu ý yêu cầu hạn chế điều chỉnh Chương trình, Chủ tịch QH nêu rõ, việc đưa một dự án vào Chương trình phải đồng nghĩa với việc cơ bản đã rõ vấn đề, rõ chính sách, rõ phạm vi, rõ nguồn lực và rõ khả năng hoàn thành. Đồng thời, cần giữ vững kỷ luật, kỷ cương, tính ổn định và đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Chủ tịch QH cũng yêu cầu, Chương trình phải được thiết kế theo logic của cả hệ thống pháp luật. Cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải phối hợp chặt chẽ, vào cuộc ngay từ giai đoạn chính sách, khắc phục tình trạng hồ sơ chuẩn bị sơ sài, qua nhiều vòng họp mới hoàn thiện.

Về tư duy lập pháp, cần quy định trong luật những vấn đề thuộc thẩm quyền QH, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động cần giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt. Đồng thời, phải chú trọng kỹ thuật xây dựng pháp luật, phòng ngừa lợi ích nhóm, cục bộ, bảo đảm tính minh bạch và chất lượng của quá trình lập pháp.

Để Chương trình được thực hiện thực chất, Chủ tịch QH đề nghị siết chặt kỷ luật lập pháp ngay từ đầu; Chính phủ và các cơ quan phải chuẩn bị “từ sớm, từ xa”. Chương trình năm 2027 cần đáp ứng 3 yêu cầu là chuẩn bị sớm, điều chỉnh ít hơn, chất lượng cao hơn.

Chủ tịch QH Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, cùng với khối lượng lớn các luật được ban hành trong các năm 2024, 2025 và các tháng của năm 2026, cần đặc biệt quan tâm khâu tổ chức thực thi, đưa pháp luật vào cuộc sống.

Nêu thực tiễn cho thấy, việc nắm bắt, triển khai các luật, nghị quyết, nghị định, thông tư tại một số địa phương, nhất là ở cấp cơ sở còn chưa thực sự vững chắc, Chủ tịch QH đề nghị, thời gian tới, cần tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật để bảo đảm pháp luật thực sự đến được với người dân và doanh nghiệp.

Phát biểu tại phiên họp, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, Chính phủ thống nhất với các giải pháp về thực hiện Chương trình được nêu trong dự thảo Nghị quyết.

Chính phủ cũng đang khẩn trương chỉ đạo rà soát các văn kiện Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết, các chỉ thị, các kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các chỉ đạo của các Ban chỉ đạo Trung ương; kết quả tổng rà soát hệ thống pháp luật để xác định đầy đủ các nhiệm vụ lập pháp cần bổ sung.

Chính phủ sẽ chỉ đề xuất bổ sung những dự án thật cấp thiết, có cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và thực tiễn rõ ràng, đảm bảo điều kiện chuẩn bị và hạn chế tối đa việc xin bổ sung, xin rút, xin lùi để đảm bảo kỷ luật trong việc thực hiện Chương trình, trong bối cảnh yêu cầu rất cao, rất khẩn trương để phản ứng chính sách thật linh hoạt, kịp thời, thúc đẩy thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững 2 con số.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch QH Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị Chương trình “từ sớm, từ xa”; hạn chế điều chỉnh Chương trình; vừa xây dựng nhiều luật, vừa nâng cao chất lượng văn bản, đảm bảo vừa tốt trong văn bản, vừa tốt trong thực tiễn thi hành; gắn xây dựng với tổ chức thi hành và bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật.

UBTVQH yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng các cơ quan, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm các Ủy ban chịu trách nhiệm chính về các công việc được phân công. Các cơ quan cần tăng cường phối hợp ngay từ khâu nghiên cứu, xây dựng, thẩm tra văn bản; đề cao kỷ luật, kỷ cương, phát huy vai trò của đại biểu QH trong quá trình tham gia ý kiến xây dựng pháp luật; tiếp tục rà soát, kịp thời xử lý những quy định cần sửa đổi, bổ sung, góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Tại Phiên họp, 100% Ủy viên UBTVQH đã biểu quyết tán thành thông qua Nghị quyết về Chương trình năm 2027 với 23/28 dự án mà 3 cơ quan trình; đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các dự án luật, bảo đảm chất lượng, tính đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đối với một số dự án còn có ý kiến khác nhau, UBTVQH đề nghị các Cơ quan tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, xác định rõ tên gọi, phạm vi điều chỉnh và mối quan hệ với các luật liên quan trước khi đưa vào Chương trình.