Nâng cao hiệu quả chính sách BHYT thông qua quản lý bệnh không lây nhiễm bằng dữ liệu

Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi từ cách tiếp cận quản lý từng bệnh riêng lẻ sang quản lý toàn diện hội chứng rối loạn chuyển hóa, kết hợp với việc phát triển và khai thác hiệu quả dữ liệu y tế, được xem là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa nguồn lực và cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe.

Ông Nguyễn Đức Hòa - Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam đã nhấn mạnh các thông tin này trong Hội thảo khoa học "Hướng tới hệ thống BHYT bền vững tại Việt Nam: Phát triển và khai thác dữ liệu nhằm hỗ trợ cách tiếp cận toàn diện trong quản lý bệnh lý rối loạn chuyển hóa" do BHXH Việt Nam, Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam và Novo Nordisk vừa tổ chức tại Hà Nội.

Toàn cảnh hội thảo.

Bệnh không lây nhiễm tăng nhanh, áp lực chi trả của BHYT

Theo ông Hòa, chính sách BHYT thời gian qua không ngừng được hoàn thiện, khẳng định vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội. Nhờ đó, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân được mở rộng, góp phần giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh (KCB) và bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, hệ thống BHYT đang chịu áp lực gia tăng từ các bệnh không lây nhiễm như béo phì, đái tháo đường, tim mạch và bệnh thận mạn tính. Theo số liệu của Bộ Y tế, các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm gần 74% tổng gánh nặng bệnh tật và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Đây là nhóm bệnh có thời gian điều trị kéo dài suốt đời và chi phí cao, tác động trực tiếp đến khả năng cân đối, bền vững của quỹ BHYT.

Báo cáo của BHXH Việt Nam tại hội thảo cho thấy, năm 2025, cả nước có gần 98 triệu người tham gia BHYT, đạt tỷ lệ bao phủ 95,16% dân số. Số lượt khám chữa bệnh BHYT đạt hơn 195,1 triệu lượt, tăng 11,5 triệu lượt (6,5%) so với năm 2024. Tổng số chi đề nghị thanh toán BHYT lên tới 166,4 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 23,5 nghìn tỷ đồng, tương ứng mức tăng 16,43%.

Đáng chú ý, quỹ BHYT hiện đang chi trả cho khoảng 7,98 triệu người tăng huyết áp, hơn 400 nghìn trường hợp can thiệp tim mạch, trên 3,3 triệu người mắc đái tháo đường, hơn 1,1 triệu người bệnh hô hấp mạn tính và gần 500 nghìn bệnh nhân ung thư.

Phó Giám đốc BHXH Việt Nam Nguyễn Đức Hòa phát biểu tại hội thảo.

Dưới góc độ chuyên môn, PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng Khoa Nội tiết - Cơ Xương Khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương cho biết, các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là đái tháo đường típ 2, có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu. Khoảng 90% bệnh nhân thuộc nhóm này có tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Tuy nhiên tại Việt Nam, hiệu quả kiểm soát bệnh vẫn còn hạn chế khi chỉ gần 30% bệnh nhân đái tháo đường đạt mục tiêu điều trị. Đây là nguyên nhân làm gia tăng nguy cơ biến chứng, đặc biệt là biến chứng tim mạch và thận, kéo theo chi phí điều trị tăng cao và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, nếu kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, lipid máu và cân nặng, có thể giảm tới 45% nguy cơ tử vong sớm.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ điều trị đơn lẻ sang quản lý toàn diện đối với hội chứng rối loạn chuyển hóa, bao gồm béo phì - đái tháo đường - tim mạch - bệnh thận mạn tính; từ bị động sang chủ động trong phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật nhằm nâng cao hiệu quả trong quản lý, điều trị, chăm sóc người bệnh và tối ưu chi phí quỹ BHYT, giảm áp lực lên hệ thống y tế quốc gia.

PGS.TS.BS Vũ Thị Thanh Huyền chia sẻ tại sự kiện.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, liên thông dữ liệu để quản lý bệnh không lây nhiễm hiệu quả hơn

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của Thái Lan, PGS.TS. Petch Rawdaree, Chủ tịch Liên đoàn Hiệp hội Phòng chống bệnh không lây nhiễm Thái Lan cho biết, nước này triển khai cách tiếp cận toàn diện trong quản lý bệnh mạn tính, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, quản lý và điều trị.

Trọng tâm là phân tầng sức khỏe dân số theo mức độ nguy cơ, ưu tiên can thiệp sớm đối với nhóm nguy cơ trung bình nhằm hạn chế chuyển sang nhóm nguy cơ cao, nhóm tiêu tốn nhiều nguồn lực y tế. Đồng thời, tăng cường vai trò của y tế cơ sở, chăm sóc ban đầu và ứng dụng công nghệ trong quản lý bệnh mạn tính.

Thái Lan cũng đẩy mạnh hợp tác công - tư, huy động sự tham gia của cộng đồng, triển khai đồng bộ các chính sách nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, mở rộng tiếp cận dịch vụ và thuốc thiết yếu thông qua BHYT, qua đó bảo đảm nguồn lực tài chính bền vững cho hệ thống.

Ông Frederik Persson, Giám đốc Khoa Đái tháo đường, Steno Diabetes Center Copenhagen (Đan Mạch) cho biết, Đan Mạch đang triển khai mô hình quản lý bệnh đái tháo đường dựa trên dữ liệu, nhằm phát hiện sớm, phân tầng nguy cơ và can thiệp kịp thời cho người bệnh.

Hệ thống được tổ chức theo ba cấp độ gồm: can thiệp cấp tính với nhóm nguy cơ cao; theo dõi bán cấp đối với các trường hợp có dấu hiệu cảnh báo; và cải tiến chất lượng toàn hệ thống dựa trên phân tích dữ liệu dân số.

Thời gian tới, Đan Mạch sẽ tiếp tục đẩy mạnh tư vấn, theo dõi từ xa, phát triển dịch vụ theo nhu cầu, tăng cường đào tạo nhân lực và nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, sử dụng nguồn lực và bảo đảm tính bền vững của hệ thống BHYT.

Các chuyên gia quốc tế tham gia hội thảo theo hình thức trực tuyến tại các điểm cầu.

Tại hội thảo, đại diện BHXH Việt Nam đã đề xuất một số nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và điều trị đối với nhóm bệnh này. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống hướng dẫn chuyên môn, tập trung ban hành các quy định về quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu khám, chữa bệnh phục vụ công tác giám sát và điều trị.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn, chuẩn hóa mã hóa lâm sàng và chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm quản lý liên tục đối với các bệnh lý chuyển hóa, qua đó nâng cao chất lượng thông tin trong toàn hệ thống. Đồng thời, tăng cường kiểm soát chất lượng dữ liệu thông qua các cơ chế tài chính và quản lý phù hợp, bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và minh bạch của dữ liệu khám, chữa bệnh BHYT.

Cùng với các giải pháp trên, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng các công cụ phân tích và hệ thống cảnh báo sớm cũng được xác định là yếu tố then chốt, góp phần hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý, giám định và điều trị, hướng tới mục tiêu sử dụng quỹ BHYT an toàn, hiệu quả và bền vững.

Đồng thời, theo các chuyên gia, việc ứng dụng nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp cơ quan quản lý phân tích xu hướng bệnh tật, dự báo chi phí, kiểm soát lạm dụng dịch vụ y tế, đồng thời hỗ trợ ra quyết định chính sách một cách kịp thời, chính xác. Cùng đó, đẩy mạnh liên thông dữ liệu khám, chữa bệnh và hồ sơ sức khỏe điện tử (hiện Bộ Y tế cho biết đã tạo lập hơn 34 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử trên VNeID) nhằm tránh trùng lặp dịch vụ, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng điều trị để triển khai phù hợp với thực tiễn…