Nâng cao kỹ năng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cho nông dân

Người dân xã Thiệu Toán phòng trừ sâu bệnh cho lúa vụ mùa.

Thực hiện Kế hoạch số 193/KH-UBND ngày 10/9/2025 của UBND tỉnh về thực hiện Chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh, nhiều hoạt động đã được triển khai đồng bộ. Theo đó, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa đã tổ chức lớp huấn luyện nông dân (FFS) trên cây lúa tại xã Lương Sơn; xây dựng mô hình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp trên cây lúa tại xã Hoằng Châu; tổ chức 10 lớp tập huấn cộng đồng nâng cao nhận thức cho người sản xuất và cộng đồng về chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tại các xã: Trung Hạ, Xuân Lập, Thắng Lợi, Đông Sơn, Văn Phú, Thiệu Quang, Thạch Lập, Cẩm Thạch, An Nông và các phường: Ngọc Sơn, Quang Trung... Thông qua các lớp tập huấn, nông dân được cán bộ chuyên môn của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hướng dẫn về nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng thuốc BVTV; cách nhận biết sâu bệnh hại chủ yếu trên cây lúa; lựa chọn thuốc sinh học phù hợp và kỹ năng xử lý bao bì sau sử dụng.

Theo chia sẻ của bà Lê Thị Vân, xã Hoằng Thanh, trước đây, khi thấy sâu bệnh xuất hiện là lập tức phun thuốc, thậm chí tăng liều lượng với suy nghĩ “thuốc càng mạnh càng hiệu quả”. Tuy nhiên, qua các lớp tập huấn, bà con đã hiểu rằng, việc lạm dụng thuốc hóa học không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe, môi trường và chất lượng nông sản. Nhiều nông dân đã chuyển từ thói quen sử dụng thuốc BVTV hóa học sang các chế phẩm sinh học có nguồn gốc từ vi sinh vật, thảo mộc để phòng trừ sâu bệnh. Phương thức này không chỉ giúp kiểm soát dịch hại hiệu quả mà còn bảo vệ các loài thiên địch, duy trì sự cân bằng sinh thái trên đồng ruộng.

Bên cạnh đó, nhiều HTX dịch vụ nông nghiệp trên địa bàn tỉnh đã liên kết với các doanh nghiệp sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để phun thuốc BVTV. So với phương pháp thủ công, drone giúp tăng tốc độ phun thuốc lên khoảng 30 lần và giảm từ 30 - 50% chi phí sản xuất, hạn chế tiếp xúc trực tiếp của người lao động với hóa chất và nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh.

Cùng với tổ chức hội nghị tập huấn, tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc BVTV sinh học, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các địa phương phát động phong trào thu gom bao gói thuốc BVTV sau sử dụng trên đồng ruộng. Thông qua việc huy động các nguồn lực, các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã xây dựng 28.526 bể chứa bao gói thuốc BVTV trên các xứ đồng. Hệ thống bể thu gom bao bì được bố trí trên các cánh đồng, hội nông dân và các tổ chức đoàn thể đảm nhận việc thu gom định kỳ hằng tuần, không để tồn dư chai lọ, góp phần bảo vệ môi trường và đảm bảo an toàn sản xuất. Đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn ô nhiễm nguồn nước, hạn chế hóa chất độc hại phát tán ra môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo chất lượng nông sản.

Theo ông Phạm Văn Việt, xã Thiệu Toán, trước đây, sau khi phun thuốc, một số người vẫn còn tình trạng vứt bao bì ngay trên đồng ruộng hoặc ven kênh mương. Thông qua tập huấn, tuyên truyền, hướng dẫn việc thu gom, vận chuyển, xử lý bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, ý thức của người dân đã thay đổi rõ rệt. Bao bì được thu gom đúng nơi quy định, môi trường đồng ruộng sạch hơn. Bên cạnh đó, việc khuyến khích người dân sử dụng phân bón hữu cơ cũng đang góp phần “hồi sinh” đất canh tác, cải thiện cấu trúc đất, tăng độ phì nhiêu và khả năng giữ nước, hạn chế tình trạng chai cứng, thoái hóa đất và ô nhiễm nguồn nước ngầm.

Từ những giải pháp thiết thực trên, chất lượng nông sản được nâng cao, giảm thiểu dư lượng hóa chất độc hại, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu, đồng thời bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và chính người nông dân.

Ông Nguyễn Văn Bình, phụ trách Phòng Bảo vệ thực vật, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết: “Trong năm 2026, chúng tôi lên kế hoạch tổ chức 40 lớp tập huấn và đã triển khai được 12 lớp. Mục tiêu là thay đổi tư duy sử dụng thuốc BVTV và phân bón hữu cơ cho người nông dân để nâng cao chất lượng nông sản. Đặc biệt, đối với những vùng đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, bà con phải tuân thủ nghiêm ngặt việc ghi chép sổ nhật ký và nguồn gốc thuốc để chúng tôi kiểm soát chặt chẽ. Cùng với việc đẩy mạnh tập huấn, cán bộ kỹ thuật sẽ tăng cường bám sát cơ sở để kịp thời hướng dẫn nông dân nhận diện sâu bệnh, áp dụng các biện pháp phòng trừ phù hợp, tránh tình trạng phun thuốc tràn lan gây lãng phí và mất an toàn”.

Hiện nay đang bước vào cao điểm sản xuất vụ thu mùa năm 2026, bên cạnh việc chuẩn bị giống, vật tư và bảo đảm khung thời vụ, việc trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng thuốc BVTV an toàn cho nông dân chính là “lá chắn” quan trọng để bảo vệ cây trồng, giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản và hướng tới một nền nông nghiệp xanh.