Nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu

Phiên tọa đàm trong khuôn khổ Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu”. (Ảnh: KIM DUNG)

Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, ngày 3/2, tại Trung tâm Hội chợ và triển lãm Việt Nam (VEC), huyện Đông Anh (Hà Nội), trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân 2026, Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công thương) đã tổ chức Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu” thu hút sự quan tâm của nhiều hiệp hội ngành hàng, tổ chức xúc tiến thương mại quốc tế và đông đảo doanh nghiệp xuất khẩu.

Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) cho rằng, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động sâu sắc, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường-xã hội, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức chưa từng có.

Tuy nhiên, theo ông Chiến, đây cũng là giai đoạn mở ra những cơ hội mới nếu Việt Nam biết tận dụng xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, dịch chuyển đầu tư và thương mại, đồng thời nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp.

Ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương)

Đồng quan điểm, Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Trần Quốc Toản cho biết, năm 2025 hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục đạt kết quả tích cực với tổng kim ngạch xuất khẩu ước trên 475 tỷ USD, tăng hơn 17%; nhập khẩu đạt khoảng 455 tỷ USD, tăng trên 19%, duy trì xuất siêu khoảng 20 tỷ USD.

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu chuyển dịch theo hướng tích cực, gia tăng tỷ trọng các mặt hàng có giá trị cao như điện tử, máy tính, điện thoại, dệt may, giày dép; các nhóm nông sản chủ lực như cà phê, thủy sản của Việt Nam ngày càng khẳng định thương hiệu và chất lượng trên thị trường quốc tế.

Sau phát biểu khai mạc, phiên tọa đàm chuyên đề trong khuôn khổ diễn đàn đã tập trung làm rõ các vấn đề then chốt về chính sách xuất nhập khẩu, định hướng phát triển thị trường và nâng cao chuỗi giá trị cho các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ và lâm sản, thủ công mỹ nghệ; xúc tiến thương mại, giao thương quốc tế và các mô hình thành công trong khai thác thương mại điện tử B2B.

Đặc biệt, đại diện các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cho rằng xuất khẩu các ngành chủ lực vẫn duy trì được tăng trưởng, song đang đối mặt với rủi ro lớn do phụ thuộc cao vào một số thị trường trọng điểm, đặc biệt là thị trường Mỹ.

Ông Cao Văn Thanh, Chánh Văn phòng Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết, dù kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt trên 17 tỷ USD, nhưng hơn 50% sản lượng xuất khẩu tập trung vào thị trường Mỹ, khiến rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại và áp thuế ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đàm phán thương mại Việt Nam-Hoa Kỳ còn nhiều biến động, doanh nghiệp ngành gỗ chịu áp lực lớn về đơn hàng, chi phí và khả năng duy trì tăng trưởng cao.

Từ thực tế đó, ông Cao Văn Thanh nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết cần phải đa dạng hóa thị trường, giảm lệ thuộc vào một thị trường đơn lẻ; đồng thời mở rộng sang các thị trường tiềm năng nhưng còn dư địa lớn như Trung Đông, châu Phi, Nam Mỹ, dù thừa nhận đây là những thị trường khó, đòi hỏi đầu tư dài hạn và chiến lược bài bản.

Chuyển đổi mô hình từ gia công sang giá trị gia tăng

Cùng với mở rộng thị trường, chuyển đổi mô hình sản xuất -xuất khẩu được coi là yếu tố sống còn. Các tham luận cho rằng doanh nghiệp không thể tiếp tục phụ thuộc vào gia công đơn giản (OEM), mà cần từng bước chuyển sang mô hình trực tiếp thiết kế, phát triển và hoàn thiện sản phẩm (ODM), xây dựng năng lực thiết kế, chủ động chuỗi cung ứng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Quang cảnh diễn đàn.

Đối với ngành da giày-túi xách, bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày Việt Nam cho rằng không nên quá đặt nặng mục tiêu tăng trưởng về số lượng, mà cần tập trung cải thiện biên lợi nhuận, trong bối cảnh doanh nghiệp chịu áp lực lớn từ chi phí lao động, nguyên liệu và cạnh tranh thuế quan với các nước như Ấn Độ, Indonesia, Trung Quốc.

Từ góc độ doanh nghiệp sản xuất, ông Nguyễn Đức Mạnh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại TNG chia sẻ, đầu tư vào công nghệ, tự động hóa và chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của khách hàng quốc tế.

Các ý kiến tại diễn đàn cũng nhấn mạnh sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải đã trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận thị trường. Ông Lò Văn Quyết, Trưởng Đại diện Văn phòng Xúc tiến Thương mại tại Hàng Châu, Trung Quốc cho biết, việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, mà còn mang lại hiệu quả kinh tế, giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành khoảng 10-12%.

Đối với thị trường Trung Quốc, ông Lò Văn Quyết đánh giá đây là thị trường lớn với nhu cầu tiêu dùng tăng nhanh, đặc biệt từ tầng lớp trung lưu. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật chính sách nhập khẩu, quy định pháp lý, quản lý rủi ro thanh toán và bảo vệ thương hiệu để tránh tranh chấp và cạnh tranh không lành mạnh trên các nền tảng thương mại điện tử.

Diễn đàn được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy hoạt động xuất khẩu theo hướng bền vững-gia tăng giá trị-chuyển đổi số, đồng thời nâng cao vị thế và thương hiệu của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Việc tổ chức Diễn đàn trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân 2026 tiếp tục khẳng định vai trò của Hội chợ như một nền tảng xúc tiến thương mại tổng hợp, hiện đại và bền vững, góp phần thúc đẩy xuất khẩu, phát triển kinh tế và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

KIM DUNG