Nâng cao năng lực hiểu và vận dụng quy tắc xuất xứ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh

Khóa đào tạo chuyên sâu với sự tham gia của các chuyên gia thuộc Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương và chuyên gia doanh nghiệp được xây dựng theo trình tự từ nhận thức nền tảng đến phân tích quy tắc, xử lý tình huống và thực hành hồ sơ. Chương trình giúp người học kết nối yêu cầu pháp lý với dữ liệu sản xuất, chứng từ và thao tác khai báo, qua trao đổi trực tiếp với các chuyên gia có kinh nghiệm xử lý nghiệp vụ về xuất xứ. 

Khóa đào tạo chuyên sâu được xây dựng theo trình tự từ nhận thức nền tảng đến phân tích quy tắc, xử lý tình huống và thực hành hồ sơ.

Định hướng đào tạo từ yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp

Phát biểu định hướng nội dung khóa học, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực hiểu và vận dụng quy tắc xuất xứ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó, người làm nghiệp vụ cần nắm được căn cứ xác định xuất xứ và khả năng chứng minh của doanh nghiệp ngay từ khâu lựa chọn nguyên liệu, tổ chức sản xuất.

“Doanh nghiệp cần hiểu xuất xứ ngay từ khâu lựa chọn nguyên liệu và tổ chức sản xuất. Khi nắm được bản chất quy tắc, doanh nghiệp mới có cơ sở lựa chọn phương án phù hợp, tận dụng ưu đãi của các hiệp định thương mại tự do và chuẩn bị hồ sơ chứng minh một cách chủ động. Đào tạo cần giúp người làm nghiệp vụ giải thích được vì sao hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và căn cứ nào chứng minh cho kết luận đó”, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nêu.

Từ góc độ đơn vị tổ chức, TS. Cao Cẩm Linh, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) chia sẻ việc cụ thể hóa yêu cầu này trong chương trình đào tạo. Theo đó, Hiệp hội chú trọng kết nối kiến thức pháp lý với công việc tại doanh nghiệp, tạo điều kiện để học viên trao đổi các vướng mắc cùng chuyên gia và thực hành theo trình tự hình thành một bộ hồ sơ có căn cứ.

“VALOMA thiết kế khóa học theo hướng giúp học viên hiểu đến căn cứ của từng yêu cầu nghiệp vụ. Người học cần biết vì sao lựa chọn tiêu chí xuất xứ này, dữ liệu nào phải chuẩn bị và cách đối chiếu khi hồ sơ phát sinh vướng mắc. Việc trao đổi trực tiếp với các chuyên gia trực tiếp tham gia xử lý nghiệp vụ về xuất xứ, kết hợp thực hành trên hồ sơ, giúp nối kiến thức với yêu cầu công việc tại doanh nghiệp. Đó là giá trị chuyên sâu mà chương trình hướng tới”, TS. Cao Cẩm Linh cho biết.

Từ định hướng đó, phần tổng quan do ông Trần Thanh Hải trình bày giúp khóa học làm rõ bản chất xuất xứ trong chuỗi sản xuất có sự tham gia của nhiều quốc gia. Những tình huống về nơi thiết kế, nguồn linh kiện và công đoạn hoàn thiện mở ra cách nhìn cụ thể về sự khác biệt giữa xuất xứ với nơi xuất khẩu, ghi nhãn nơi sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Mối liên hệ giữa quy tắc xuất xứ, lựa chọn nguồn cung và phòng ngừa gian lận được đặt làm nền tảng cho các chuyên đề đi sâu tiếp theo.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực hiểu và vận dụng quy tắc xuất xứ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Làm rõ sự khác biệt giữa các quy tắc và lựa chọn phương án phù hợp

Tại khóa học, bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương tập trung phổ biến chuyên sâu về phân biệt các quy tắc xuất xứ và điều kiện vận dụng. Các tiêu chí xuất xứ thuần túy, sản xuất từ nguyên liệu có xuất xứ, chuyển đổi mã số hàng hóa và hàm lượng giá trị khu vực được phân tích trong mối liên hệ với quy tắc cụ thể mặt hàng, đặc điểm sản phẩm và thị trường xuất khẩu.

Thay vì ghi nhớ riêng từng khái niệm, người học được dẫn dắt đối chiếu sự khác biệt giữa các quy tắc và lý giải việc lựa chọn tiêu chí. Những nội dung về công đoạn gia công, chế biến đơn giản, cộng gộp và tỷ lệ linh hoạt giúp làm sâu hơn câu hỏi cốt lõi: quá trình sản xuất nào tạo cơ sở để hàng hóa đáp ứng xuất xứ, và doanh nghiệp cần kiểm tra thêm điều kiện gì trước khi kê khai?

Một trọng tâm khác là lựa chọn Hiệp định thương mại tự do (FTA) phù hợp khi cùng một thị trường có nhiều cơ chế ưu đãi. Thông qua các ví dụ về dệt may, giày dép xuất khẩu sang Nhật Bản và một số thị trường khác, khóa học đặt mức thuế ưu đãi bên cạnh yêu cầu về nguyên liệu và quy trình sản xuất. Cách phân tích này giúp học viên xem xét phương án trên khả năng đáp ứng thực tế của doanh nghiệp, đồng thời nhận diện những khác biệt cần kiểm tra giữa các hiệp định.

Các câu hỏi về mã HS không thống nhất giữa các chứng từ, lựa chọn mẫu C/O hoặc sử dụng nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất hàng xuất khẩu tiếp tục đưa kiến thức vào tình huống nghiệp vụ. Tính chuyên sâu thể hiện ở việc người học phải xác định thông tin còn thiếu, tìm đúng quy tắc và giải thích căn cứ của phương án xử lý, thay vì áp dụng một cách làm cho mọi lô hàng.

Đi sâu xác định xuất xứ và yêu cầu chứng minh của từng hồ sơ

Trong khi đó, ông Hoàng Đức Minh, Chuyên viên chính Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương tập trung hướng dẫn cụ thể các tình huống xác định xuất xứ ưu đãi và không ưu đãi. Những ví dụ về hạt điều rang muối, tương cà, dầu ăn và sản phẩm có nhiều loại nguyên liệu giúp học viên theo dõi cách đối chiếu mã HS, nguồn nguyên liệu và công đoạn sản xuất với quy tắc áp dụng.

Qua từng trường hợp, khóa học làm rõ sự cần thiết phải kiểm tra cả điều kiện của quy tắc lẫn dữ liệu chứng minh. Việc phân biệt hàm lượng giá trị khu vực với hàm lượng giá trị trong nước, hay xem xét khả năng áp dụng cộng gộp và tỷ lệ linh hoạt, giúp người học nhận diện những điểm dễ nhầm khi chuyển từ công thức sang tính toán cho một sản phẩm cụ thể. Cùng một dữ liệu đầu vào, kết luận cần được xem xét theo đúng cơ chế xuất xứ và hiệp định liên quan.

Ở chuyên đề về các vấn đề cần lưu ý khi đề nghị cấp C/O, ông Hoàng Đức Minh đi sâu vào phổ biến các nội dung: hóa đơn nước thứ ba, chứng từ chứng nhận xuất xứ giáp lưng, thời điểm cấp và các hình thức chứng nhận xuất xứ. Các nội dung được kết nối với yêu cầu nhất quán giữa thông tin hàng hóa, chứng từ thương mại và căn cứ xác định tiêu chí, giúp học viên hiểu rõ hơn lý do hồ sơ có thể cần bổ sung hoặc giải trình.

Phần kiểm tra, xác minh và lưu trữ hồ sơ mở rộng góc nhìn sang trách nhiệm chứng minh sau khi C/O được cấp. Người học được tiếp cận các yêu cầu đối chiếu thông tin về nguyên liệu, năng lực sản xuất và quá trình hình thành sản phẩm. Việc trao đổi với chuyên gia trực tiếp tham gia xử lý nghiệp vụ về xuất xứ giúp làm rõ cách chuẩn bị hồ sơ từ đầu để có thể xuất trình, giải thích và kiểm chứng khi cần thiết.

Sự kết nối giữa các chuyên đề nhấn mạnh trọng tâm của chương trình đào tạo: từ phân biệt đúng quy tắc đến vận dụng cho từng sản phẩm và kiểm soát căn cứ chứng minh. Đây là bước chuyển cần thiết để người học chủ động phân tích vướng mắc, thay vì chỉ tiếp nhận hướng dẫn cho một tình huống riêng lẻ.

Thực hành dữ liệu và khai báo gắn với kiểm soát sai sót

Ở phần thực hành, ông Phạm Thành Nam, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp Dolcus tập trung hướng dẫn cách chuẩn bị dữ liệu và tổ chức hồ sơ tại doanh nghiệp. Những điểm dễ sai lệch như mã nguyên liệu chưa chuẩn hóa, hồ sơ không khớp với nhập-xuất-tồn, quy đổi tiền tệ thiếu nhất quán hoặc áp dụng chưa đúng quy tắc cụ thể mặt hàng được gắn với yêu cầu kiểm tra chéo. Phần hướng dẫn liên kết dữ liệu nguyên liệu, định mức và quy trình sản xuất làm rõ sự phối hợp cần có giữa bộ phận chứng từ với mua hàng, kho, kế toán và sản xuất.

Trên nền dữ liệu đó, học viên được hướng dẫn thực hành lập bảng kê khai chi tiết hàng hóa đạt tiêu chí xuất xứ, nhập thông tin, đính kèm chứng từ và lựa chọn nội dung khai báo trên eCoSys. Các lỗi thường dẫn đến yêu cầu bổ sung, cách chuẩn bị giải trình và khả năng ứng dụng công nghệ hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu cũng được đề cập. Phần thực hành vì thế gắn thao tác trên hệ thống với chất lượng thông tin và căn cứ của cả bộ hồ sơ.

Các chuyên gia và các học viên tham gia khóa học đào tạo chuyên sâu về xuất xứ hàng hóa (C/O) do VALOMA tổ chức.