'Miệng thì nói là cần an toàn thực phẩm, nhưng thực tế vẫn muốn tìm chỗ bán rẻ nhất'

Chiều 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Phải để "hậu kiểm" quan trọng hơn "tiền kiểm"

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan – Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Tp.Hồ Chí Minh đã dành nhiều thời gian góp ý vào dự án luật này.

Theo đại biểu, an toàn thực phẩm là vấn đề "nóng", được người dân, cộng đồng và lãnh đạo các cấp quan tâm, song vẫn xảy ra những vụ việc mất an toàn vệ sinh thực phẩm khiến người dân chưa thực sự yên tâm. Có nhiều nguyên nhân, trong đó đại biểu Phong Lan chỉ ra là hệ thống sản xuất kinh doanh còn manh mún, cộng với ý thức của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan (Ảnh: T.N).

"Miệng thì nói là cần an toàn thực phẩm, nhưng thực tế vẫn muốn tìm chỗ nào bán rẻ nhất, giá thành thấp nhất, chưa kể bán hàng không có giấy chứng nhận, bán lậu… như vậy, rõ ràng khâu bảo đảm về an toàn thực phẩm sẽ không được bài bản", bà Lan nói và cho rằng có một nguyên nhân nữa đó là, hậu kiểm "như cưỡi ngựa xem hoa".

Do đó, lần sửa luật này theo bà phải làm sao để "hậu kiểm" quan trọng hơn "tiền kiểm", tức là phải tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm.

Đối với tiền kiểm, theo đại biểu Phong Lan, trong thời gian qua có các sự cố về an toàn thực phẩm xảy ra, đặc biệt là các doanh nghiệp nộp đơn lên để làm hồ sơ công bố, đặc biệt là các sản phẩm bảo vệ sức khỏe. Nhưng, sau đó trong quá trình họ làm, gia công, thuê nhà máy thì lại không bảo đảm về chất lượng, dẫn đến hiện tượng sữa, thực phẩm chức năng giả rất nhiều. 

Từ đó, thay vì phải tăng hậu kiểm thì trong các điều luật sẽ thay đổi, không còn dạng tự công bố mà sẽ là công bố hợp tiêu chuẩn, quy định thời hạn hiệu lực của hồ sơ công bố, chẳng hạn 36 tháng đối với công bố hiện hành và 24 tháng đối với tự công bố, sau đó phải thực hiện lại thủ tục.

"Các đồng chí tưởng tượng khối lượng, sức nặng của thủ tục hành chính sẽ như thế nào?. Riêng Tp.Hồ Chí Minh, từ khi Nghị định 15 ra đời năm 2018 đến nay, đã có hơn 300.000 sản phẩm tự công bố. Nếu sau 24 tháng kể từ khi luật có hiệu lực mà phải làm lại toàn bộ thì khối lượng công việc sẽ rất lớn", đại biểu nêu vấn đề và đề nghị xem lại.

Hoặc cần tính lộ trình, đối với một sản phẩm chỉ khi nào có thay đổi về thành phần thì lúc đó mới cần phải làm thủ tục công bố hay tự công bố lại.

Về tổ chức một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương. Dự thảo thống nhất một đầu mối quản lý là ngành y tế; ngành nông nghiệp phụ trách sản xuất ban đầu, còn ngành công thương phụ trách lưu thông trên thị trường.

Tại địa phương, đại biểu cũng đề nghị phải có lực lượng đủ để thực hiện nhiệm vụ, tham mưu cho UBND.

Đại biểu cũng nêu thực tế, trong số 34 tỉnh, thành phố hiện nay, ngoài Thành phố Hồ Chí Minh và Tp.Hà Nội có số lượng cán bộ biên chế làm công tác an toàn thực phẩm tương đối khá.

Còn ở các tỉnh, thành phố như Bình Dương (cũ) và nhiều địa phương khác, lực lượng làm công tác an toàn thực phẩm có nơi chỉ "đếm trên đầu ngón tay". Với nhân lực như vậy, sẽ rất khó tạo ra sự thay đổi nếu lực lượng vẫn như cũ, quyền hạn cũng vẫn như cũ. Trong khi đó, nhiệm vụ lại tập trung thêm vào việc cấp phép thì càng khó khăn hơn.

Vì vậy, đại biểu cho rằng rất cần bổ sung biên chế làm công tác an toàn thực phẩm cho cấp xã, phường, ít nhất, tại các trạm y tế.

Không thể chỉ yêu cầu chung chung về kiểm soát quảng cáo

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Phạm Thu Xanh (đoàn Tp.Hải Phòng) cho biết, thực tiễn cho thấy nếu tiền kiểm lỏng nhưng hậu kiểm không theo kịp khiến sản phẩm không an toàn lọt ra thị trường; ngược lại, siết thủ tục khi hướng dẫn, hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng lại gây ách tắc cho doanh nghiệp.

Đại biểu Thu Xanh đề nghị liên thông dữ liệu, truy xuất được từng lô hàng và siết trách nhiệm quảng cáo trên nền tảng số. Theo đó, cần bảo đảm cơ sở dữ liệu không chỉ tập trung mà phải liên thông, cập nhật và sử dụng được khi xảy ra sự cố.

Đề nghị quy định rõ mã định danh thống nhất cho sản phẩm, cơ sở và lô hàng; xác định rõ đơn vị cập nhật, thời hạn cập nhật và trách nhiệm khi cung cấp sai hoặc chậm dữ liệu.

Với nhóm nguy cơ cao, cần lộ trình bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đến đơn vị phân phối và điểm bán.

Đại biểu nêu, vụ "kẹo rau củ Kera" (năm 2025) với quảng cáo thổi phồng công dụng qua người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý, cho thấy khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, nền tảng thương mại điện tử, trong khi thực phẩm cho người bệnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ là nhóm nhạy cảm nhất.

"Vụ việc trên cho thấy không thể chỉ yêu cầu chung chung về kiểm soát quảng cáo. Cần sửa đồng bộ Điều 13 và Điều 61 kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ; bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý.

Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương", đại biểu nêu ý kiến.