Nâng cao năng lực hồ chứa nước Tả Trạch

Hồ Tả Trạch điều tiết lũ trong đợt mưa lớn vào cuối năm 2025

Cấp thiết

Theo Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu - Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), những năm gần đây, đặc biệt là năm 2025, do ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường kết hợp nhiễu động đới gió đông trên cao và bão số 12 đã tạo ra đợt mưa kéo dài liên tục với cường độ, tần suất rất lớn, gây ra 1 đợt lũ lịch sử trên địa bàn thành phố Huế.

Khu vực lòng hồ Tả Trạch đã trải qua đợt mưa lớn kỷ lục, vượt mọi mốc lịch sử trước đây. Theo dữ liệu đã được ngành chức năng ghi nhận, tổng lượng mưa cả đợt tại trạm Hương Sơn đạt 2.645mm, trạm Khe Tre đạt 2.818mm. Đặc biệt tại trạm Bạch Mã, lượng mưa một ngày đêm chạm mốc 1.740mm, khiến lượng mưa cả đợt lên hơn 5.500mm. Mưa lớn dồn dập đã gây ra 3 đợt lũ liên tiếp trên sông Hương, làm ngập lụt diện rộng toàn thành phố.

Trước xu hướng mưa lũ ngày càng cực đoan, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 5 (Bộ NN&MT) cho rằng, quy trình vận hành hồ chứa Tả Trạch cần sớm được rà soát, cập nhật theo hướng phù hợp hơn, nhằm tăng tính chủ động trong điều tiết lũ, đảm bảo an toàn cho công trình và nâng cao hiệu quả khai thác hồ chứa.

Dù vậy, việc nâng cao năng lực điều tiết hồ Tả Trạch không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ, mà cần được thực hiện theo hướng kết hợp đồng bộ giữa giải pháp công trình như sửa chữa và nâng cấp các hạng mục tràn xả lũ, bổ sung các công trình phụ trợ; giải pháp phi công trình như điều chỉnh quy trình vận hành, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, ứng dụng công nghệ số và hoàn thiện cơ chế phối hợp liên hồ. Cách tiếp cận tổng hợp này sẽ bảo đảm tính bền vững, an toàn và hiệu quả lâu dài.

Ông Nguyễn Đình Giáng, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 5 đánh giá, trước diễn biến ngày càng bất thường, cực đoan của thiên tai, bão, lũ, việc nâng cấp hồ chứa nước Tả Trạch để nâng cao hiệu quả cắt giảm lũ cho vùng hạ du sông Hương nhằm thích ứng với tình hình thiên tai bất thường do biến đổi khí hậu (BĐKH) gây ra, hạn chế ngập lụt, giảm thiệt hại cho địa bàn thành phố là rất cấp thiết. Việc này cũng thực hiện theo đúng kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Thông báo số 413-TB/VPTW ngày 12/11/2025 về việc đầu tư các công trình mang tính chiến lược, lâu dài, nhằm góp phần nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai. Đồng thời, nhằm kịp thời điều chỉnh chuẩn, cấp công trình của hồ Tả Trạch để phù hợp với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới nhất hiện nay (QCVN 04-05:2022/BNNPTNT, thay thế cho quy chuẩn cũ năm 2012).

Đảm bảo mục tiêu kép

Mới đây, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 5 đã có Tờ trình số 113/TTr - BAN5 - TĐ gửi Bộ NN&MT về việc giao nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư nâng cấp, đảm bảo an toàn vận hành hồ chứa Tả Trạch giai đoạn 2026 - 2030. Tờ trình cũng nêu rõ về thực trạng công trình hồ chứa Tả Trạch đang tồn tại những bất cập, khó khăn làm ảnh hưởng đến hiệu quả điều tiết, cắt lũ trên lưu vực sông Hương.

Cụ thể, tràn xả lũ Tả Trạch là tràn có cửa van, đỉnh tràn +37m, đỉnh cửa van +47m. Thiết kế ban đầu đóng mở cửa van bằng tời, sau đó điều chỉnh đóng mở bằng xi lanh thủy lực. Hiện nay, xi lanh thủy lực chỉ cho phép cửa van đóng, mở hoàn toàn mà không có trạng thái đóng, mở, dừng ở khẩu độ theo yêu cầu, nên việc điều tiết lũ với lưu lượng tính toán không thực hiện được...

Ông Nguyễn Đình Giáng thông tin, trên cơ sở nghiên cứu các phương án đầu tư nâng cấp hồ Tả Trạch, gồm nâng cấp sửa chữa tràn hiện hữu, bổ sung thêm tràn dự phòng và các công trình phụ trợ với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng hơn 1.000 tỷ đồng, Ban Quản lý đầu tư và Xây dựng thủy lợi 5 sẽ trình Bộ NN&MT, Vụ Kế hoạch - Tài chính xem xét cho chủ trương thực hiện chuẩn bị đầu tư dự án nâng cấp, đảm bảo an toàn vận hành hồ chứa Tả Trạch giai đoạn 2026 - 2030, nhằm đạt hiệu quả cắt giảm lũ cho vùng hạ du sông Hương và thích ứng với tình hình thiên tai bất thường do BĐKH, hạn chế ngập lụt trên địa bàn thành phố.

Tại buổi làm việc với các sở, ngành để nghe báo cáo phương án nâng cao trình tích nước hồ Tả Trạch diễn ra tháng đầu tháng 4/2026, UVTV Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hoàng Hải Minh nhấn mạnh, việc nghiên cứu nâng cao trình tích nước hồ Tả Trạch phải được xem xét toàn diện, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu tích nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội với yêu cầu an toàn công trình và vùng hạ du. Đồng thời, yêu cầu các đơn vị tiếp tục rà soát, đánh giá, tính toán kỹ lưỡng các yếu tố an toàn đập. Bên cạnh đó, cần bổ sung nghiên cứu các tình huống khẩn cấp, xây dựng bản đồ ngập lụt chi tiết, ứng dụng công nghệ hiện đại trong công tác quản lý, vận hành hồ chứa nhằm nâng cao hiệu quả việc điều tiết và đảm bảo an toàn lâu dài cho công trình.

Cũng tại buổi làm việc nêu trên, Thứ trưởng Bộ NN&MT Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị, đối với phương án nghiên cứu nâng cao năng lực điều tiết và mực nước tích trữ của hồ Tả Trạch phải bám sát mục tiêu giảm lũ, đảm bảo an toàn công trình. Mặt khác, cần rà soát, sửa chữa hệ thống cửa van đảm bảo vận hành linh hoạt; tiếp tục nghiên cứu phương án xây dựng tràn sự cố với vị trí hợp lý, hạn chế tối đa công tác giải phóng mặt bằng, với mục tiêu “an toàn, vận hành thuận lợi, góp phần giảm lũ cho sông Hương”.