Nâng cao năng lực pháp luật cho cán bộ cơ sở trước yêu cầu mới

Báo cáo viên Sở tư pháp tỉnh Thanh Hóa giới thiệu, trao đổi các nội dung chuyên đề về kỹ năng tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật, vai trò của công tác hòa giải cơ sở… tại một buổi tập huấn. Ảnh: Hà Lê/Mặt trận Tổ quốc tỉnh Thanh Hóa.

Trong đời sống hằng ngày, không phải ai cũng có điều kiện tự tìm hiểu đầy đủ văn bản pháp luật hoặc xác định chính xác cơ quan cần liên hệ khi phát sinh vướng mắc. Nhiều trường hợp, điểm tiếp xúc đầu tiên của người dân là cán bộ tại cơ sở. Vì vậy, kiến thức và kỹ năng của đội ngũ này có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thông tin pháp luật, chất lượng hướng dẫn thủ tục và mức độ thuận lợi khi người dân tìm kiếm sự hỗ trợ.

Theo Bộ Tư pháp, hiện vẫn còn tồn tại những hạn chế về kiến thức pháp luật và năng lực chuyên môn của một bộ phận cán bộ cơ sở. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tập trung bồi dưỡng năng lực cán bộ, không chỉ theo hướng cập nhật quy định, mà còn phải nâng cao khả năng vận dụng kiến thức trong những tình huống thực tế. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới về phương thức vận hành và trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ, việc củng cố năng lực pháp luật ở cơ sở càng cần được triển khai có trọng tâm.

Cán bộ thực hiện nhiệm vụ phổ biến pháp luật cần biết lựa chọn nội dung phù hợp với câu hỏi, giải thích thuật ngữ chuyên môn bằng ngôn ngữ dễ hiểu, phân biệt thông tin chính thức với cách hiểu chưa chính xác và xác định giới hạn thẩm quyền của mình. Khi gặp câu hỏi phức tạp, cần biết cách kiểm tra căn cứ pháp lý hoặc chuyển vấn đề đến cơ quan chuyên môn, thay vì đưa ra câu trả lời thiếu chắc chắn.

Kỹ năng giải thích cũng cần được coi trọng. Một quy định có thể được diễn đạt đầy đủ về mặt pháp lý nhưng khó tiếp nhận nếu người nghe không quen với thuật ngữ hoặc chưa hiểu trình tự thực hiện. Việc sử dụng tình huống minh họa, trình bày theo từng bước và làm rõ những giấy tờ cần thiết có thể giúp người dân dễ hiểu hơn. Cán bộ cơ sở cũng cần có khả năng lắng nghe, nhận diện đúng câu hỏi và kiểm tra xem người dân đã hiểu nội dung hay chưa. Những kỹ năng này giúp hạn chế việc truyền đạt một chiều, trong đó người nói đã hoàn thành phần trình bày nhưng người nghe vẫn chưa giải quyết được vấn đề.

Nội dung bồi dưỡng vì vậy cần gắn với công việc cụ thể. Ngoài việc cập nhật các quy định pháp luật có liên quan đến nhiệm vụ, chương trình đào tạo nên chú trọng xử lý tình huống, tra cứu văn bản, giải thích thủ tục, tiếp nhận phản ánh và hướng dẫn tiếp cận dịch vụ pháp lý. Các chuyên đề có thể được lựa chọn theo những nhóm vấn đề thường phát sinh tại địa bàn, thay vì chỉ tổ chức tập huấn chung mà thiếu cơ hội thực hành.

Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm tính liên tục của hoạt động cập nhật kiến thức. Pháp luật có thể thay đổi, trong khi cán bộ cơ sở phải xử lý nhiều nhóm công việc khác nhau. Nếu chỉ bồi dưỡng theo đợt, không có tài liệu cập nhật hoặc đầu mối hỗ trợ sau tập huấn, kiến thức có thể khó được duy trì và vận dụng đồng đều. Vì vậy, cần kết hợp đào tạo tập trung với tài liệu hướng dẫn, kênh trao đổi chuyên môn và cơ chế hỗ trợ khi phát sinh tình huống mới.

Trong quá trình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm sự thông suốt trong giải quyết công việc cần được đặt song song với bồi dưỡng năng lực. Cán bộ cơ sở phải biết rõ vấn đề nào thuộc phạm vi hướng dẫn của mình, trường hợp nào cần phối hợp và trường hợp nào phải chuyển đến cơ quan có thẩm quyền. Việc phổ biến pháp luật sẽ khó phát huy hiệu quả nếu người dân được cung cấp thông tin nhưng không biết bước tiếp theo cần thực hiện ở đâu.

Có thể thấy, nâng cao năng lực pháp luật cho cán bộ cơ sở là đầu tư vào chất lượng thực thi chính sách. Khi người trực tiếp tiếp xúc với người dân hiểu đúng quy định, giải thích rõ ràng và biết cách kết nối với cơ quan chuyên môn, hoạt động phổ biến pháp luật sẽ không còn giới hạn trong những buổi tuyên truyền định kỳ. Nó có thể trở thành quá trình hỗ trợ thường xuyên, giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác, giảm nhầm lẫn và chủ động hơn trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình./.