Nâng cao năng lực ứng phó biến đổi khí hậu

Vận hành hệ thống thủy lợi ngăn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp trên địa bàn Tây Ninh.

Từ việc theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, vận hành hiệu quả hệ thống công trình thủy lợi đến điều chỉnh sản xuất nông nghiệp theo hướng thích ứng, địa phương đang từng bước nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Sản xuất thích ứng tự nhiên

Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ nay đến tháng 5, dòng chảy từ thượng nguồn về khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có xu hướng giảm dần. Xâm nhập mặn tại các cửa sông được dự báo ở mức tương đương trung bình nhiều năm; trong đó, các đợt xâm nhập mặn cao nhất có thể tập trung vào các thời điểm cuối tháng 2, tháng 3.

Theo ghi nhận của Chi cục Thủy lợi, trong 10 ngày đầu tháng 3/2026, độ mặn trên sông Vàm Cỏ Đông đã xuất hiện ở mức 1,6g/lít tại khu vực xã Bến Lức, cách cửa sông Soài Rạp khoảng 58km. So với cùng kỳ năm 2025, độ mặn tăng khoảng 1,1g/lít, nhưng vẫn thấp hơn thời điểm hạn mặn lịch sử năm 2020.

Trên sông Vàm Cỏ Tây, ranh mặn 1g/lít đã xuất hiện gần cống Chợ Giữa thuộc xã Thuận Mỹ, cách cửa sông Soài Rạp khoảng 50km, thấp hơn nhiều so với năm 2020. Trong khi đó, trên sông Tra, ranh mặn 1g/lít đã vượt qua cống Rạch Tôm, xã Thuận Mỹ, cách cửa sông Soài Rạp khoảng 43km.

Dự báo trong thời gian tới, xâm nhập mặn có thể ảnh hưởng đến một số khu vực như Tầm Vu, Vĩnh Công, Tân Trụ theo hướng sông Vàm Cỏ Tây và Bình Đức, Bến Lức theo hướng sông Vàm Cỏ Đông.

Trước tình hình đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh yêu cầu các địa phương tăng cường theo dõi diễn biến nguồn nước, chủ động vận hành các công trình thủy lợi; tăng cường nạo vét kênh mương trữ nước ngọt để tưới cho cây trồng; sử dụng phân hữu cơ, tận dụng rơm rạ và vật liệu hữu cơ để giữ ẩm cho đất...

Trước bối cảnh thời tiết nắng nóng kéo dài vào mùa khô, nông dân Tây Ninh đã chủ động thích ứng bằng cách ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất. Tại phường Tân Ninh, vườn dưa leo baby của nông dân Nguyễn Tuấn Anh vẫn xanh tốt dù thời tiết nắng nóng.

Anh Tuấn Anh cho biết: “Trong thành phần quả dưa leo có đến 96% là nước cho nên cây trồng này rất nhạy cảm với hạn hán. Trước đây, việc sản xuất gặp nhiều khó khăn do thiếu nước, những năm gần đây, nhờ hệ thống thủy lợi dẫn nước từ hồ Dầu Tiếng về khu vực canh tác, nông dân đã mạnh dạn đầu tư phát triển sản xuất”.

Với nền nhiệt độ lên đến 38-40°C nhưng Trang trại dưa lưới Phúc Lợi vẫn thu hoạch mạnh nhờ kênh thủy lợi TN11, xuất bán sản phẩm cho nhiều siêu thị. Quản lý Lê Tấn Thành chia sẻ: “Công nghệ tưới thông minh không chỉ tiết kiệm được khoảng 30-60% lượng nước và phân bón, mà còn ngăn ngừa dịch bệnh cho cây trồng, giữ khô ráo lối đi, giảm cỏ dại cho nên tiết kiệm thời gian, tiền bạc, công lao động”…

Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Tân Thành (xã Mỹ Thạnh), hiện trồng khoảng 50ha trồng chanh ứng dụng công nghệ cao. Hợp tác xã đã hướng dẫn nông dân nạo vét ao trữ nước ngọt, hạn chế xử lý cây ra hoa trong mùa khô; đồng thời, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và các chế phẩm sinh học nhằm nâng cao sức chống chịu của cây...

Phát triển nguồn nước trong xu thế mới

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh Đinh Thị Phương Khanh cho biết: “Nhằm chủ động ứng phó với các tình huống thiếu nước và xâm nhập mặn, nhiều hợp tác xã và nông dân tích cực áp dụng các biện pháp sản xuất thích ứng mới”.

Tại vùng chanh chuyên canh ở xã Bến Lức, Lương Hòa... nông dân chủ động dự trữ nước ngọt, hạn chế xử lý ra hoa mùa khô, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và các chế phẩm sinh học nhằm nâng cao sức chống chịu của cây trồng.

Thủy lợi không chỉ là “nguồn sống” cho nông nghiệp, mà còn là bệ phóng giúp phá thế độc canh, nâng tầm giá trị nông sản và những mô hình trên chỉ là số ít trong hàng trăm mô hình nông nghiệp công nghệ cao đang phát triển.

Hiện toàn tỉnh có hơn 115.000ha đất sản xuất áp dụng tưới tiết kiệm (như tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa). Điều này giúp nâng tỷ lệ tưới tiết kiệm lên 31%, tiết kiệm nước, bảo vệ môi trường và tăng hiệu quả canh tác.

Cùng với đó, ngành nông nghiệp tỉnh điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với điều kiện từng vùng sản xuất. Đồng thời, khuyến cáo người dân không gieo sạ vụ lúa ba tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước ngọt để giảm nguy cơ thiệt hại do mùa khô, hạn.

Với hệ thống thủy lợi dài hơn 2.000km, Tây Ninh bảo đảm cấp nước tưới chủ động cho hơn 50% diện tích đất sản xuất toàn tỉnh. Tây Ninh đang đẩy mạnh xã hội hóa hạ tầng cấp nước sạch phục vụ sinh hoạt và phát triển kinh tế-xã hội.

Theo đó, Công ty cổ phần Nước Biwase-Long An đang triển khai dự án tuyến ống truyền tải nước sạch dài 19,6km (vốn đầu tư 791 tỷ đồng) nhằm cung cấp nước sinh hoạt cho người dân khu vực hạ lưu và phục vụ các khu, cụm công nghiệp. Dự kiến đến ngày 30/4 sẽ đưa vào hoạt động phục vụ nhân dân.

Vừa qua, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Lê Văn Hẳn đã phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, trong đó xác định phát triển hệ thống thủy lợi phục vụ đa mục tiêu. Quy hoạch hướng tới nâng cao diện tích tưới chủ động, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đồng thời tăng cường khả năng phòng chống thiên tai.

Theo quy hoạch, tỉnh sẽ đầu tư xây dựng thêm nhiều hồ chứa nước như Hưng Điền, Bầu Biển, Bình Hiệp, Thạnh An… nhằm chủ động nguồn nước; đồng thời, xây dựng các cống kiểm soát trên sông Vàm Cỏ để hình thành vùng trữ ngọt, ngăn mặn và cải thiện môi trường...

Để thực hiện các mục tiêu nêu trên, Tây Ninh đang tập trung đầu tư phát triển hệ thống thủy lợi dọc tuyến biên giới nhằm tăng cường khả năng tiêu thoát lũ từ thượng lưu kết hợp cấp nước chủ động; nâng cấp, hoàn thiện hệ thống đê bao, bờ bao và cống dưới đê tại khu vực Đồng Tháp Mười; xây dựng mới nhà máy cấp nước, xây 24 hồ chứa;… để bảo đảm định hướng phát triển nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu cấp nước sinh hoạt và sản xuất.

Những giải pháp đồng bộ này không chỉ góp phần chủ động ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn mà còn tạo nền tảng quan trọng để Tây Ninh phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị sản xuất và bảo đảm đời sống cho người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

THANH PHONG-MINH ANH