Nâng 'chất' hướng dẫn viên du lịch

Đổi mới đào tạo là chìa khóa nâng cao chất lượng hướng dẫn viên du lịch. Ảnh: P. Sỹ.

Thích ứng trước làn sóng AI

Những năm gần đây, đặc biệt với sự phát triển AI, nhiều công đoạn trong hoạt động du lịch đã được tự động hóa. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại thông minh, du khách có thể xây dựng lịch trình cá nhân, đặt vé máy bay, đặt phòng khách sạn, tìm kiếm nhà hàng, dịch ngôn ngữ theo thời gian thực, tra cứu thông tin điểm đến hay sử dụng các hướng dẫn viên ảo hoạt động 24/7.

Công nghệ này đang từng bước thay đổi hành vi của du khách và cách thức vận hành của doanh nghiệp du lịch. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các công ty lữ hành như trước đây, nhiều khách du lịch lựa chọn tự thiết kế hành trình với sự hỗ trợ của AI. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ hướng dẫn viên cũng như các cơ sở đào tạo nguồn nhân lực du lịch.

Thực tế đó cho thấy AI là một công cụ hỗ trợ. Người hướng dẫn viên trong thời đại số cần biết khai thác AI để nâng cao hiệu quả công việc, tiết kiệm thời gian tìm kiếm thông tin, xây dựng chương trình tham quan hấp dẫn hơn và phục vụ du khách tốt hơn.

Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG HN) nhấn mạnh, ngành du lịch đang đứng trước những thay đổi sâu sắc từ bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động cùng sự bùng nổ của AI. Công nghệ hiện nay có khả năng can thiệp trực tiếp vào toàn bộ chuỗi hoạt động du lịch, từ tự động hóa lập lịch trình, dịch thuật trực tiếp đến các bản đồ tương tác và hướng dẫn viên ảo 24/7 tại điểm đến.

“Thay vì đào thải hay cạnh tranh tiêu cực với AI, hướng dẫn viên cần biến công nghệ thành trợ lý đắc lực, đồng thời tập trung phát huy những thế mạnh riêng có của con người. Bởi AI vẫn tồn tại những hạn chế cốt lõi như nguy cơ cung cấp thông tin sai lệch, thiếu trí tuệ cảm xúc”, ông Long nói.

Từ góc độ doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch, bà Nhữ Thị Ngần - Tổng Giám đốc Công ty CP Đầu tư Du lịch Hà Nội - Hanoi Tourism cho rằng, hướng dẫn viên đóng vai trò quyết định đến 70% sự thành công của chuyến đi. Tuy nhiên, nhiều sinh viên mới ra trường còn thiếu kỹ năng thực chiến và độ nhạy bén để xử lý các tình huống phát sinh. Một hướng dẫn viên thông thường phải mất từ 2 đến 3 năm cọ xát thực tế mới có thể đáp ứng tốt tiêu chuẩn của các đoàn khách cao cấp.

Điều ngành du lịch cần không phải là những hướng dẫn viên cạnh tranh với AI, mà là những hướng dẫn viên biết sử dụng AI như một trợ lý, đồng thời phát huy những giá trị mà công nghệ chưa thể thay thế như cảm xúc, khả năng kết nối con người, sự sáng tạo và hiểu biết sâu sắc về văn hóa bản địa.

Gắn đào tạo với thực tiễn

Bên cạnh tác động của công nghệ, một thách thức khác đối với ngành du lịch hiện nay là khoảng cách giữa chương trình đào tạo và yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Nhiều doanh nghiệp lữ hành cho rằng không ít sinh viên tốt nghiệp có nền tảng kiến thức chuyên môn nhưng còn hạn chế về kỹ năng nghề. Khả năng giao tiếp, xử lý tình huống, quản trị đoàn khách, sử dụng ngoại ngữ trong môi trường thực tế hay ứng dụng công nghệ số vẫn chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng, đào tạo hướng dẫn viên trong kỷ nguyên số cần được thiết kế theo hướng lấy năng lực nghề nghiệp làm trung tâm. Thay vì truyền đạt kiến thức một chiều, nhà trường cần tăng cường các phương pháp học tập hiện đại như đào tạo theo tình huống, đào tạo theo dự án, mô phỏng các tour thực tế và xây dựng những bài tập gắn với các tình huống thường gặp trong nghề.

Bên cạnh đó, kỹ năng sử dụng AI cũng cần được đưa vào chương trình đào tạo như một năng lực nghề nghiệp mới. Sinh viên cần biết cách khai thác các nền tảng AI để xây dựng lịch trình, thiết kế sản phẩm du lịch, biên tập nội dung quảng bá, phân tích nhu cầu khách hàng hay hỗ trợ giao tiếp đa ngôn ngữ. Tuy nhiên, việc sử dụng AI phải đi kèm với kỹ năng kiểm chứng thông tin, bảo đảm tính chính xác và phù hợp với từng đối tượng khách.

PGS.TS Vũ Văn Viện -Chủ tịch Câu lạc bộ các trường đào tạo du lịch Việt Nam cho rằng, các nhà trường cần chuyển đổi phương pháp dạy học. Cần tăng cường đào tạo theo tình huống, đào tạo qua dự án và chú trọng rèn luyện thái độ nghề nghiệp cho sinh viên. Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà trường - Doanh nghiệp - Công nghệ. Đây sẽ là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Còn theo PGS.TS Phạm Trung Lương - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển du lịch cho rằng, cần phải đổi mới tư duy trong đào tạo, hoạt động đào tạo nhân lực phải được vận hành dựa trên nhu cầu xã hội theo nguyên tắc cung - cầu, kết hợp có hiệu quả nguồn lực nhà nước và xã hội, quản lý và sử dụng các nguồn lực theo tư duy quản trị doanh nghiệp.

Trong chiến lược phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nguồn nhân lực luôn được xác định là yếu tố then chốt. Một hướng dẫn viên không chỉ là người dẫn đoàn mà còn là đại sứ văn hóa, người kể những câu chuyện về lịch sử, con người và bản sắc Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

Kỷ nguyên số sẽ còn tiếp tục tạo ra nhiều thay đổi sâu sắc đối với ngành du lịch. AI có thể trở thành người đồng hành đắc lực, nhưng không thể thay thế hoàn toàn những giá trị nhân văn mà con người mang lại. Vì vậy, đổi mới đào tạo hướng dẫn viên theo hướng kết hợp hài hòa giữa công nghệ, kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp sẽ là chìa khóa để xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của du lịch Việt Nam trong giai đoạn mới.