Nâng chất lượng xét xử qua những phiên tòa rút kinh nghiệm

Việc tổ chức các phiên tòa rút kinh nghiệm góp phần nâng cao chất lượng xét xử các vụ án

Thời gian qua, Tòa án nhân dân 2 cấp ở Lâm Đồng đã tạo chuyển biến rõ nét về chất lượng tranh tụng và hiệu quả xét xử. Đặc biệt, mô hình Phiên tòa rút kinh nghiệm đã phát huy vai trò thiết thực trong các vụ án có tính chất phức tạp, dư luận quan tâm như tranh chấp đất đai và vi phạm quy định về trật tự, an toàn giao thông… Các vụ án liên quan đến đất đai thường tiềm ẩn nhiều yếu tố nhạy cảm, gắn với quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; hồ sơ phức tạp, chứng cứ đa dạng, nhiều quan điểm pháp lý khác nhau. Nếu không được chuẩn bị kỹ lưỡng, việc xét xử rất dễ phát sinh khiếu nại, kháng cáo kéo dài. Việc tổ chức phiên tòa rút kinh nghiệm đã tạo cơ chế để hội đồng xét xử, thẩm phán và các chủ thể tham gia tố tụng nâng cao tinh thần trách nhiệm, chuẩn bị hồ sơ chu đáo, nghiên cứu sâu các quy định của pháp luật đất đai, dân sự, tố tụng dân sự cũng như các văn bản hướng dẫn liên quan.

Điểm nổi bật của phiên tòa rút kinh nghiệm là toàn bộ quá trình điều hành, xét hỏi, tranh luận được theo dõi, đánh giá nghiêm túc. Sau khi kết thúc phiên tòa, lãnh đạo đơn vị tổ chức họp rút kinh nghiệm chung, phân tích cụ thể từng tình huống tố tụng, từng câu hỏi, từng quan điểm giải quyết vụ án. Qua đó, những hạn chế về kỹ năng điều hành phiên tòa, cách đặt câu hỏi chưa trọng tâm, việc xử lý các yêu cầu thay đổi, bổ sung chứng cứ hay chấp nhận, bác bỏ đề nghị của đương sự đều được mổ xẻ thẳng thắn. Các ý kiến góp ý của lãnh đạo, kiểm tra viên và cán bộ quản lý tập trung vào tính chặt chẽ trong lập luận, sự chuẩn xác khi viện dẫn căn cứ pháp luật, cũng như bản lĩnh xử lý các tình huống phát sinh tại phiên tòa.

Đối với các vụ án vi phạm quy định về trật tự, an toàn giao thông, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, đồng thời góp phần giáo dục, răn đe, phòng ngừa chung. Những vụ án này thường có yếu tố lỗi, nguyên nhân tai nạn, thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản; việc đánh giá chứng cứ đòi hỏi sự khách quan, toàn diện, dựa trên kết quả giám định, khám nghiệm hiện trường, lời khai của các bên liên quan. Thông qua phiên tòa rút kinh nghiệm, hội đồng xét xử có điều kiện rà soát kỹ lưỡng việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ; bảo đảm mọi tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự được áp dụng đúng quy định. Thực tiễn cho thấy, ở những vụ án được chọn làm phiên tòa rút kinh nghiệm, tỷ lệ kháng cáo, kháng nghị giảm, chất lượng bản án được đánh giá cao hơn.

Đáng chú ý, việc tổ chức rút kinh nghiệm không dừng lại ở hình thức mà thực sự trở thành một phương thức “tự đào tạo” trong nội bộ ngành. Các thẩm phán, thư ký, kiểm tra viên, nhất là cán bộ trẻ, có cơ hội trực tiếp quan sát, học hỏi kỹ năng điều hành, kỹ năng xét hỏi, kỹ năng xử lý tình huống và nghệ thuật tranh tụng. Những góp ý cụ thể về cách đặt câu hỏi rõ ràng, tránh dẫn dắt; cách kiểm soát thời lượng tranh luận; cách giải thích quyền và nghĩa vụ cho đương sự… đã giúp đội ngũ cán bộ hoàn thiện dần bản lĩnh nghề nghiệp.

Trước hiệu quả mang lại từ năm 2021 - 2026, tòa án nhân dân các cấp trên địa bàn tỉnh đã tổ chức 1.470 phiên tòa rút kinh nghiệm. Song song đó, việc tổ chức 666 phiên tòa trực tuyến cũng hỗ trợ tích cực cho công tác rút kinh nghiệm. Thông qua hệ thống truyền hình trực tuyến, nhiều đơn vị có thể cùng theo dõi một phiên tòa, từ đó mở rộng phạm vi học tập, trao đổi chuyên môn. Đây là việc làm phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong ngành tòa án, đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động xét xử.

Nguyễn Luân .