Nâng hạng chỉ là bước khởi đầu: Thị trường chứng khoán Việt Nam còn thiếu gì để hút vốn ngoại dài hạn?

Nâng hạng FTSE mở ra giai đoạn mới của thị trường chứng khoán

Chia sẻ tại sự kiện Vietnam Investment Forum - Summer Summit được tổ chức vào chiều nay tại Hà Nội, các chuyên gia chứng khoán cho biết, sau nhiều năm theo đuổi mục tiêu nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn được đánh giá là mang tính bản lề.

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết thông báo chính thức từ FTSE Russell đã được đưa ra ngày 8/4/2026. Theo lộ trình, đợt đầu tiên đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số mới sẽ bắt đầu từ ngày 21/9/2026.

"Đây là thời điểm quan trọng khi các doanh nghiệp Việt Nam chuyển từ rổ Frontier (thị trường cận biên) sang định danh Thị trường mới nổi", ông Dũng nhấn mạnh.

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Ảnh: BTC.

Theo đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, quá trình đưa doanh nghiệp vào bộ chỉ số sẽ kéo dài đến tháng 9/2027, tạo ra nhiều đợt cơ cấu danh mục của các quỹ đầu tư quốc tế trong khoảng hai năm tới.

Tuy nhiên, theo ông Dũng, mục tiêu của Việt Nam không dừng lại ở FTSE mà còn hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong giai đoạn tiếp theo.

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho biết quá trình chuẩn bị cho nâng hạng đã được triển khai trong khoảng 3-5 năm qua với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý và thành viên thị trường.

"Đây là việc nâng hạng lên nhóm Secondary Emerging Market của FTSE, chưa phải nhóm Emerging Market ở cấp độ cao hơn. Tuy nhiên, đây là một bước tiến rất quan trọng", ông Sơn nhận định.

Theo ông Sơn, các tiêu chí mà FTSE đặt ra về cơ bản đã được Việt Nam đáp ứng. Thậm chí, một số yêu cầu từ các tổ chức đầu tư lớn đang hoạt động tại Việt Nam cũng đã được xử lý trong quá trình chuẩn bị nâng hạng.

Dù vậy, điều được các chuyên gia nhấn mạnh nhiều nhất không phải là khả năng được nâng hạng mà là khả năng chuyển hóa sự kiện này thành dòng vốn bền vững.

Theo ông Vũ Chí Dũng, sau hơn 8 năm trực tiếp tham gia quá trình nâng hạng thị trường, bài học lớn nhất ông rút ra là yếu tố cốt lõi không nằm ở cơ hội sinh lời ngắn hạn mà nằm ở chất lượng hệ thống và niềm tin của nhà đầu tư.

"Dù điều kiện thuận lợi giúp dòng vốn sinh lời, nhưng yếu tố quyết định sự bền vững vẫn là hệ thống và niềm tin", ông Dũng nói.

Theo đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, dù FTSE, MSCI hay S&P có các bộ tiêu chí khác nhau nhưng đều xoay quanh một điểm chung là mức độ tin cậy của nhà đầu tư tổ chức đối với hạ tầng thị trường, chất lượng doanh nghiệp niêm yết và tính minh bạch.

CCP và tài khoản omnibus - hai "mảnh ghép" còn thiếu

Một trong những chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm tại phiên thảo luận là việc hoàn thiện hệ thống đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và mô hình tài khoản tổng (omnibus account). Đây là những nội dung được MSCI đặc biệt quan tâm khi đánh giá khả năng nâng hạng của một thị trường.

Theo ông Nguyễn Sơn, VSDC đã hoàn tất các bước chuẩn bị quan trọng cho hệ thống CCP. "Tôi cũng đã ký quyết định thành lập công ty con là Công ty TNHH MTV Bù trừ Trung tâm CCP. Hiện nay chúng tôi đang hoàn tất các vấn đề về công nghệ phần mềm để tích hợp trong hệ thống đó", ông Sơn cho biết.

Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC). Ảnh: BTC.

Theo kế hoạch, các quy định pháp lý liên quan có thể hoàn thiện trong quý I/2027.

Song song với đó, VSDC cũng đang phối hợp với các tổ chức quốc tế như IFC để nghiên cứu mô hình tài khoản tổng phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Theo ông Sơn, trên thế giới có nhiều mô hình khác nhau và việc lựa chọn mô hình phù hợp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành cũng như mức độ thuận tiện của dòng vốn nước ngoài.

Ở góc độ quản lý, ông Vũ Chí Dũng cho rằng các giải pháp như Pre-funding, STP hay CCP đều nhằm hướng đến mục tiêu cuối cùng là cải thiện trải nghiệm của nhà đầu tư quốc tế. "Niềm tin của nhà đầu tư phải được củng cố bằng một hệ thống hạ tầng đảm bảo độ an toàn tuyệt đối cho dòng vốn", ông Dũng nhấn mạnh.

Theo ông, với những quỹ đầu tư quy mô hàng trăm tỷ hoặc hàng nghìn tỷ USD, việc phân bổ vốn giữa nhiều quỹ thành viên là hoạt động thường xuyên. Vì vậy, hệ thống giao dịch và lưu ký phải đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu vận hành của các định chế tài chính lớn.

Nếu hạ tầng là điều kiện cần, thì minh bạch doanh nghiệp được xem là điều kiện đủ để dòng vốn quốc tế ở lại lâu dài. Theo ông Vũ Chí Dũng, các tổ chức xếp hạng hiện không chỉ đánh giá yếu tố kỹ thuật mà ngày càng chú trọng đến chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Ông dẫn kinh nghiệm từ Indonesia khi cho biết FTSE và MSCI đang dành sự quan tâm lớn hơn tới việc công khai thông tin về cổ đông lớn và cơ cấu sở hữu. "Tính minh bạch không chỉ dừng lại ở việc có đầy đủ thông tin bằng tiếng Anh, mà quan trọng nhất là tính kịp thời của thông tin đó", ông Dũng cho biết.

Theo ông, một trong những nguyên nhân khiến nhà đầu tư nước ngoài gặp khó khăn khi tham gia thị trường là tình trạng hết room ngoại hoặc thiếu minh bạch về cơ cấu sở hữu thực tế.

Ngoài ra, nhà đầu tư tổ chức cũng đặc biệt quan tâm tới chiến lược phát triển của doanh nghiệp. "Doanh nghiệp liệu có đang tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi hay đang lấn sân quá nhiều sang các mảng khác làm mờ đi bản sắc chính?", ông Dũng đặt vấn đề.

Theo đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các bộ chỉ số quốc tế đều xem xét khả năng dẫn đầu ngành, năng lực quản trị và tính nhất quán trong chiến lược phát triển trước khi đưa doanh nghiệp vào danh mục theo dõi.

Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn ESG cũng ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong việc lựa chọn điểm đến của dòng vốn quốc tế.

Thị trường muốn lớn hơn phải dựa nhiều hơn vào vốn tổ chức

Ở góc độ thành viên thị trường, bà Nguyễn Ngọc Linh, Tổng Giám đốc DNSE, cho rằng niềm tin của nhà đầu tư cá nhân đối với thị trường chứng khoán vẫn đang được duy trì.

Theo bà Linh, hiện Việt Nam đã có hơn 13 triệu tài khoản chứng khoán, phản ánh mức độ quan tâm ngày càng lớn của người dân đối với kênh đầu tư này.

Tuy nhiên, cơ cấu thị trường vẫn phụ thuộc lớn vào dòng tiền cá nhân. "Nhóm nhà đầu tư cá nhân đang chi phối phần lớn thanh khoản. Dựa trên thói quen quản lý đầu tư, họ có xu hướng giao dịch nhanh và mang tính thời điểm cao hơn so với các nhà đầu tư tổ chức", bà Linh nhận định.

Theo bà, để thị trường phát triển bền vững hơn, Việt Nam cần thu hút thêm các quỹ đầu tư dài hạn và các định chế tài chính quốc tế.

"Chúng ta cần cùng với cơ quan quản lý tạo ra một sân chơi minh bạch, thu hút dòng vốn dài hạn từ các định chế và quỹ nước ngoài. Sự hiện diện của họ sẽ tạo thành đối trọng, giúp cân bằng thị trường và thúc đẩy thị trường trưởng thành, bền vững hơn", bà Linh nói.