Năng lượng tái tạo mở lối cho Đông Nam Á giảm phát thải

Một công nhân người Indonesia của PT. Pertamina Geothermal Energy đang kiểm tra một trong những giếng khai thác của công ty tại Kamojang. (Ảnh: AFP)

Tuy nhiên, một số nước trong khu vực đã bắt đầu triển khai các chiến lược chuyển dịch xanh, nhằm khử carbon cho nền kinh tế thông qua cắt giảm phát thải và từng bước chuyển từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn năng lượng tái tạo. Việt Nam, Philippines và Indonesia là ba quốc gia châu Á đang tìm cách đẩy mạnh công suất năng lượng tái tạo trong những năm tới, qua đó giảm sự phụ thuộc vào than, dầu khí.

Ba nước Việt Nam, Philippines và Indonesia cộng lại chiếm gần 60% nhu cầu điện và lượng phát thải của Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Để ủng hộ quá trình chuyển dịch xanh toàn cầu, ba quốc gia này đang hướng tới giảm dần sự phụ thuộc vào than bằng cách thu hút dòng vốn lớn vào lĩnh vực năng lượng tái tạo. Quá trình này được hậu thuẫn bởi các khung chính sách vững chắc, cải cách thị trường và các cơ chế khuyến khích có mục tiêu rõ ràng.

Trong năm 2024, ba nước đã thu hút tổng cộng 4,6 tỷ USD vốn đầu tư vào năng lượng sạch. Tháng 11, tập đoàn đa quốc gia của Canada Brookfield Asset Management thông báo sẽ đầu tư vào năng lượng tái tạo tại cả ba quốc gia này. Gần đây, Brookfield đã mua lại nhà phát triển năng lượng sạch Alba Renewables, đơn vị sở hữu danh mục 1,8 GW các dự án điện gió, điện mặt trời và lưu trữ pin, chủ yếu tại Philippines và Thái Lan. Thương vụ này được kỳ vọng sẽ giúp Brookfield mở rộng hoạt động tại Đông Nam Á.

Ông Daniel Cheng, Giám đốc mảng điện tái tạo và chuyển dịch năng lượng của Brookfield khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhận định: "Đông Nam Á đang ở tuyến đầu của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu, với nhu cầu tăng mạnh, khung chính sách thuận lợi và nhu cầu rất lớn không chỉ về vốn mà còn về các đơn vị vận hành giàu kinh nghiệm, có thành tích đã được chứng minh trong việc phát triển năng lượng tái tạo trên quy mô lớn".

Ông Cheng nói thêm: "Thông qua việc mua lại một tài sản nền tảng tại Việt Nam và hỗ trợ Alba mở rộng tại Philippines, Thái Lan và các thị trường khác, chúng tôi đang tạo ra các nền tảng có thể cung cấp nguồn năng lượng ổn định, phát thải thấp tại những nơi cần thiết và có tác động lớn nhất".

Tại Philippines, 21% sản lượng điện năm 2024 đến từ các nguồn phát thải thấp. Nguồn điện sạch lớn nhất của nước này là địa nhiệt, chiếm 8,3%, tiếp theo là thủy điện với 8% và điện mặt trời cùng điện gió chiếm 3,8%. Trong 20 năm qua, lượng phát thải của ngành điện Philippines đã tăng gấp ba do ngày càng phụ thuộc vào than đá. Philippines đã đặt mục tiêu đạt 35% điện năng từ năng lượng tái tạo vào năm 2030, thể hiện cam kết của chính phủ đối với lộ trình chuyển dịch xanh từng bước.

Philippines đang đi đúng lộ trình triển khai 15 GW công suất năng lượng sạch vào năm 2030 và đặt mục tiêu đạt 50% sản lượng điện từ năng lượng tái tạo vào năm 2040. Chính phủ nước này kỳ vọng đến năm 2040 sẽ tăng công suất điện địa nhiệt thêm 75% và thủy điện thêm 160%, đồng thời mở rộng các lĩnh vực điện gió và điện sinh khối. Gần đây, Philippines đã ký thỏa thuận trị giá 15 tỷ USD với Masdar (có trụ sở tại UAE) nhằm thúc đẩy các dự án điện mặt trời, điện gió và lưu trữ pin, với mục tiêu đạt 1 GW năng lượng sạch vào năm 2030.

Tại Indonesia, khoảng 20% sản lượng điện đến từ các nguồn năng lượng tái tạo. Nguồn tái tạo chủ đạo là thủy điện, chiếm khoảng 8% sản lượng điện. Trong khi đó, điện gió và điện mặt trời chỉ đóng góp khoảng 0,2%. Nhu cầu điện của Indonesia đã tăng hơn gấp ba lần trong hai thập kỷ qua, buộc chính phủ phải dựa nhiều hơn vào than đá và khí đốt để đáp ứng đà tăng trưởng này.

Năm 2023, Indonesia được phân bổ gói tài trợ trị giá 20 tỷ USD trong khuôn khổ Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP), với nguồn vốn đến từ các tổ chức cho vay toàn cầu, nhằm hỗ trợ phát triển năng lượng tái tạo. Dự thảo kế hoạch đặt mục tiêu nâng tỷ trọng điện tái tạo lên ít nhất 44% vào năm 2030, từ mức chỉ 12% vào năm 2022. Indonesia cũng hướng tới cắt giảm phát thải của lưới điện xuống còn 250 triệu tấn CO₂ vào năm 2030, so với ước tính trước đó là hơn 350 triệu tấn.

Trong khi đó, Việt Nam đã sớm xây dựng được một lĩnh vực năng lượng tái tạo khá vững mạnh. Năm 2024, 44% sản lượng điện của Việt Nam đến từ các nguồn phát thải thấp, cao hơn mức trung bình toàn cầu là 41%. Thủy điện chiếm 31%, còn điện mặt trời và điện gió đóng góp 13%. Việt Nam đặt mục tiêu đạt cơ cấu năng lượng với 47% điện từ năng lượng tái tạo vào năm 2030.

Giai đoạn 2018–2023, Việt Nam đã tăng công suất điện mặt trời và điện gió từ gần như bằng không lên hơn 21 GW, nhờ chính sách giá mua điện ưu đãi (feed-in tariff) của chính phủ, qua đó thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư tư nhân. Khoảng 58% nguồn vốn đến từ trong nước và 27% từ các liên doanh giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Đến năm 2023, Việt Nam trở thành quốc gia sản xuất điện mặt trời lớn nhất Đông Nam Á, cho thấy khả năng phát triển nhanh một ngành năng lượng tái tạo mạnh mẽ.

Dù Việt Nam, Philippines và Indonesia đều vẫn phụ thuộc nhiều vào than đá, cả ba quốc gia đều cam kết xây dựng các ngành năng lượng tái tạo vững mạnh nhằm hỗ trợ quá trình chuyển dịch dần dần từ nhiên liệu hóa thạch sang các giải pháp xanh. Trường hợp của Việt Nam cho thấy, với các chính sách phù hợp của chính phủ để thu hút dòng vốn tư nhân lớn, hoàn toàn có thể nhanh chóng phát triển một lĩnh vực năng lượng tái tạo mạnh.

Nh.Thạch

AFP