Năng lượng tái tạo: Mở ra cơ hội để Việt Nam bứt phá

Việt Nam sở hữu tiềm năng lớn trong phát triển năng lượng tái tạo. Ảnh: DNCC

Con đường tất yếu

Thời gian qua, Việt Nam đã đưa ra nhiều cơ chế chính sách nhằm đạt được mục tiêu chuyển dịch năng lượng bền vững, trong đó Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhấn mạnh ưu tiên đến phát triển hợp lý nguồn năng lượng tái tạo.

Nhìn nhận về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia kinh tế của Trường Đại học Nguyễn Trãi đánh giá, năng lượng tái tạo đang mở ra cơ hội để Việt Nam bứt phá, trở thành điểm sáng về năng lượng sạch ở khu vực. Với mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, năng lượng tái tạo đang được xác định là lực đẩy then chốt, góp phần hình thành một nền kinh tế xanh, tuần hoàn và phát triển bền vững. “Năng lượng tái tạo không chỉ là xu hướng phát triển bền vững toàn cầu, mà còn là công cụ quan trọng để Việt Nam từng bước thay thế các nguồn năng lượng truyền thống vốn đang dần cạn kiệt và gây ra nhiều hệ lụy về môi trường” - ông Huy nhận định.

Theo thống kê của các chuyên gia năng lượng, tại Việt Nam, tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 2.000 đến 2.600 giờ; cường độ bức xạ đạt từ 3,69 đến 5,9kWh/m² là điều kiện lý tưởng cho phát triển điện mặt trời. Trong khi đó, đường bờ biển dài hơn 3.000km, nhiều khu vực có vận tốc gió trung bình hơn 6,5m/s, phù hợp cho các dự án điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi. Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đánh giá tiềm năng điện gió của Việt Nam là lớn nhất Đông Nam Á, với công suất kỹ thuật ước tính có thể vượt 600GW. Xét về yếu tố tự nhiên, Việt Nam có tiềm năng năng lượng tái tạo hàng đầu Đông Nam Á. Việt Nam nằm trong top 3 quốc gia có tiềm năng điện mặt trời và điện gió lớn nhất ASEAN. Do đó, nếu tận dụng tốt, năng lượng tái tạo có thể trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. “Có thể thấy, năng lượng tái tạo sẽ thu hút đầu tư mạnh mẽ. Năm 2020, Việt Nam dẫn đầu ASEAN về thu hút đầu tư năng lượng tái tạo với hơn 7,4 tỷ USD. Vì vậy, phát triển năng lượng tái tạo giúp Việt Nam mở cửa với dòng vốn xanh, giảm gánh nợ đầu tư công. Tại COP26, Thủ tướng Chính phủ đã cam kết Việt Nam đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Để thực hiện cam kết, Việt Nam phải tăng tỉ trọng năng lượng tái tạo lên trên 70% vào năm 2050 theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh” - ông Huy chia sẻ.

Nhanh chóng tháo gỡ các rào cản

Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn trong phát triển năng lượng tái tạo, song Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản trong việc thu hút đầu tư, đặc biệt là từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế. GS.TS Lưu Đức Hải, Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho rằng, Nhà nước đã có nhiều chính sách thể hiện sự quan tâm, khích lệ phát triển các nguồn năng lượng tái tạo. Tuy nhiên những quy định hiện hành vẫn chưa đủ hấp dẫn, thậm chí cản trở các nhà đầu tư vào mảng này. Một trong những trở ngại lớn là khung pháp lý và chính sách hiện hành vẫn còn thiếu nhất quán, thiếu ổn định và minh bạch. Cùng với đó, thủ tục hành chính phức tạp, hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ, quy mô thị trường vốn nội địa còn hạn chế đang làm suy giảm sức hấp dẫn của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư chiến lược. Do đó, để thu hút đầu tư, phát huy thế mạnh về năng lượng tái tạo ở nước ta, Nhà nước cần xây dựng các cơ chế, chính sách đồng bộ, ổn định và cởi mở hơn nữa. “Tôi cho rằng cái cần làm trước bây giờ là cởi trói về cơ chế, chính sách, thủ tục và về giá thu mua điện từ nguồn năng lượng tái tạo. Đây là vấn đề rất quan trọng” - ông Hải nêu quan điểm.

Thực tế, thời gian qua, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng vào lĩnh vực năng lượng tái tạo trong bối cảnh cơ chế chính sách chưa đồng bộ. Không ít dự án điện mặt trời và điện gió đã hoàn thành xây dựng nhưng chưa thể hòa lưới hoặc chưa được công nhận vận hành thương mại (COD), do chưa có cơ chế thay thế biểu giá FIT (giá ưu đãi) trước đây. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia và nhà đầu tư cho rằng đã đến lúc cần nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lý cho năng lượng tái tạo, bao gồm cơ chế giá điện phù hợp với thực tế thị trường, quy trình công nhận COD minh bạch và các chính sách chuyển tiếp rõ ràng hơn cho các dự án đã đầu tư.

Có thể nói, việc có một hành lang pháp lý ổn định về năng lượng tái tạo không những giải quyết bài toán chính sách mà còn hiện thực hóa quyết tâm chính trị trong chuyển đổi năng lượng. Đây cũng là bước đi chiến lược để kích hoạt hàng loạt dự án đang chờ cơ chế, khơi thông dòng vốn quốc tế, tạo dựng hệ sinh thái năng lượng sạch và củng cố vị thế Việt Nam trong bản đồ chuyển đổi năng lượng toàn cầu.